Xuất khẩu ô tô bùng nổ, Trung Quốc cắt giảm hoàn thuế

Sean Tseng
•
Thứ Tư, 14/10/2026

Trung Quốc hôm thứ Hai (12/10) thông báo giảm mức hoàn thuế xuất khẩu xe điện từ 13% xuống 9%, bắt đầu từ ngày 1/4/2027, trong bối cảnh xuất khẩu ô tô tăng mạnh.

Thiên Tân, Trung Quốc, ngày 20/8/2022: Những chiếc xe ô tô mới đang chờ tại một cảng ở Thiên Tân. (Nguồn: ambient_pix/Shutterstock)

Thông báo được Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế vụ Nhà nước Trung Quốc đưa ra chỉ 3 ngày sau khi Bộ Thương mại nước này bác bỏ những chỉ trích từ nước ngoài về tình trạng dư thừa công suất, cho rằng đó là biểu hiện của chủ nghĩa bảo hộ.

Mức hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) mới áp dụng đối với các loại xe năng lượng mới xuất khẩu, bao gồm xe thuần điện và xe hybrid sạc điện, với 67 dòng xe từ sedan, SUV đến xe thương mại.

Trong nhóm xuất khẩu được gọi là “3 mặt hàng mới” của Trung Quốc, gồm xe điện, pin lithium và sản phẩm điện mặt trời, xe điện là ngành cuối cùng bị cắt giảm hỗ trợ xuất khẩu. Các nhà điều tra châu Âu kết luận ngành xe điện Trung Quốc được chính phủ trợ cấp và có công suất sản xuất vượt xa nhu cầu trong nước. Washington cũng đã mở các cuộc điều tra thương mại về vấn đề này.

Bắc Kinh cắt giảm hoàn thuế trong bối cảnh người tiêu dùng trong nước thắt chặt chi tiêu do kinh tế khó khăn, còn nguồn thu từ bán đất của chính quyền địa phương lao dốc, khiến Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào nhu cầu từ thị trường nước ngoài.

Chính quyền địa phương Trung Quốc quản lý đất đô thị và từ lâu dựa vào nguồn thu từ bán quyền sử dụng đất để trang trải chi tiêu. Đây từng là một trong những nguồn thu lớn nhất của họ.

Phủ nhận nhưng vẫn từng bước cắt giảm hỗ trợ

Hôm thứ Sáu (9/10), người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc lên tiếng về tuyên bố chung liên quan đến tình trạng dư thừa công suất công nghiệp do Mỹ và 14 đối tác ký kết. Người này cáo buộc một số nước theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ, đồng thời tuyên bố Bắc Kinh sẽ đáp trả nếu bất kỳ nước nào có hành động gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc.

Cũng trong ngày 9/10, Ủy viên Thương mại châu Âu Maroš Šefčovič cho biết Brussels và Bắc Kinh đã đạt được nhận thức chung, theo đó lượng xe hybrid Trung Quốc dự kiến xuất khẩu sang EU trong 4 năm tới có thể giảm hơn một nửa.

Các chính sách của Bắc Kinh cho thấy điều trái ngược với những tuyên bố phủ nhận trước đó. Hồi tháng 1, Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế vụ Nhà nước Trung Quốc thông báo chấm dứt hoàn thuế xuất khẩu đối với các sản phẩm điện mặt trời từ ngày 1/4. Mức hoàn thuế đối với pin cũng giảm từ 9% xuống 6% và sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn từ ngày 1/1/2027. Trước đó, vào tháng 12/2024, mức hoàn thuế đối với cả hai nhóm sản phẩm này đã được giảm từ 13%.

Tháng 7, chính quyền Trung Quốc tiếp tục siết chặt chính sách khi khôi phục thuế tiêu thụ đặc biệt đối với pin lithium-ion, loại thuế đã được miễn từ năm 2015. Thuế suất được áp dụng ở mức 2% từ ngày 1/9 và sẽ tăng lên 4% vào tháng 9/2027.

Chính các cơ quan quản lý Trung Quốc cũng đã thừa nhận những tác động tiêu cực này. Cuối tháng 12/2025, Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Nhà nước Trung Quốc cho biết tình trạng cạnh tranh kiểu “nội quyển” khiến nhiều doanh nghiệp điện mặt trời khó có lãi, đồng thời chỉ ra nguyên nhân là cạnh tranh thiếu lành mạnh và tình trạng đầu tư, xây dựng trùng lặp. “Nội quyển” là thuật ngữ Bắc Kinh dùng để chỉ tình trạng cạnh tranh khốc liệt, chủ yếu thông qua các cuộc chiến giá cả.

Hiệp hội Công nghiệp Quang điện Trung Quốc cho rằng việc bãi bỏ hoàn thuế xuất khẩu sẽ giúp đưa giá bán sản phẩm tại thị trường nước ngoài về mức hợp lý, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra tranh chấp thương mại.

Đẩy lượng hàng dư thừa ra thị trường nước ngoài

Các hãng ô tô Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào thị trường nước ngoài. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, doanh số ô tô trong nước tháng 9 giảm 26% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xuất khẩu tăng 61,4%, đạt 1,05 triệu chiếc.

Theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, các nhà máy ô tô chỉ hoạt động ở mức 70,8% công suất trong quý II, trong khi lợi nhuận của ngành trong 8 tháng đầu năm giảm 16%.

Chery, một trong những hãng ô tô lớn nhất Trung Quốc, xuất khẩu khoảng 71% tổng số xe bán ra trong tháng 9.

Chính sách hoàn thuế mới còn gần 6 tháng nữa mới có hiệu lực và được áp dụng căn cứ vào ngày xuất khẩu ghi trên tờ khai hải quan. Điều này đồng nghĩa các hãng xe vẫn còn thời gian đẩy mạnh xuất khẩu để hưởng mức hoàn thuế cũ 13%. Từ tháng 4/2027, doanh nghiệp xuất khẩu vẫn được hoàn thuế ở mức 9%.

Ngân sách chịu áp lực

Chính sách hoàn thuế khiến ngân sách chịu áp lực lớn. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đã hoàn 1,65 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 245 tỷ USD) thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế tiêu thụ đặc biệt cho các doanh nghiệp xuất khẩu, tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu của Bộ Tài chính nước này.

Trong cùng 8 tháng, nguồn thu từ bán quyền sử dụng đất của chính quyền địa phương Trung Quốc đạt 1,38 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 202 tỷ USD), giảm 28,6% so với cùng kỳ năm trước.

Bắc Kinh cũng thu hẹp các chính sách hỗ trợ trong nước. Từ ngày 1/1, mức ưu đãi thuế mua xe điện giảm một nửa, trong khi nguồn thu từ thuế mua xe trong 8 tháng đầu năm tăng 13,3%.

Ông La Chí Hằng (Luo Zhiheng), kinh tế trưởng của Yuekai Securities, công ty chứng khoán do nhà nước kiểm soát tại Quảng Châu, viết trong một bài bình luận đăng trên kênh truyền thông tài chính nhà nước Trung Quốc rằng việc điều chỉnh chính sách hoàn thuế cần cân bằng giữa giai đoạn phát triển và sức cạnh tranh toàn cầu của ngành với tình hình tài khóa trong nước.

Lợi ích của Mỹ

Xe điện sản xuất tại Trung Quốc hầu như không thể thâm nhập thị trường Mỹ do thuế quan cao và các hạn chế đối với công nghệ xe kết nối của Trung Quốc. Tuy nhiên, các thương hiệu Trung Quốc đang cạnh tranh với các hãng xe Mỹ tại các thị trường nước ngoài và dần thu hẹp khoảng cách.

Từ tháng 3, Canada cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc mỗi năm với mức thuế 6,1%, thay vì mức thuế bổ sung 100% trước đó. Đây là thỏa thuận mà Thủ tướng Canada Mark Carney đạt được trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 1. Hôm 9/10, hãng ô tô Trung Quốc Geely thông báo sẽ gia nhập thị trường Canada vào năm 2027.

Quy định giảm mức hoàn thuế cũng áp dụng đối với các nhà máy của doanh nghiệp nước ngoài tại Trung Quốc, trong đó có nhà máy Tesla ở Thượng Hải, nơi sản xuất phiên bản Model 3 có giá thấp nhất mà hãng bán tại thị trường Canada.

Tại Washington, hơn 100 nghị sĩ đã đồng bảo trợ một dự luật lưỡng đảng tại Hạ viện, nhằm cấm nhập khẩu, sản xuất và bán các phương tiện kết nối cùng phần mềm, phần cứng có liên hệ với Trung Quốc.

Lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình từ lâu khẳng định không có gì cần điều chỉnh. Trong cuộc gặp tại Paris hồi tháng 5/2024, ông nói với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen rằng không tồn tại cái gọi là “vấn đề dư thừa công suất của Trung Quốc”.