Căng thẳng liên quan đến ung thư – 2 cách để phòng ngừa
- Shan Lam và JoJo Novaes
- •
Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, thói quen ăn uống và khả năng phục hồi của cơ thể. Một bệnh nhân đã trực tiếp trải qua điều này sau khi được thăng chức, với khối lượng công việc nặng nề hơn và áp lực thường trực. Ngay cả khi đã rời nơi làm việc ông vẫn không thể thư giãn và bị mất ngủ dai dẳng. Sáu tháng sau, khi đi khám vì cảm thấy sức khỏe không ổn, ông được chẩn đoán mắc ung thư.
Mặc dù không thể khẳng định căng thẳng là nguyên nhân gây ra căn bệnh này và phần lớn các bệnh ung thư đều phát triển trong nhiều năm nhưng trải nghiệm đó đã khiến ông nhìn nhận lại tác động của tình trạng căng thẳng kéo dài đối với sức khỏe tổng thể của mình.
Bác sĩ Trung y Trần Bách Thăng (Chen Bo-sheng), chuyên gia điều trị ung thư tại Phòng khám Trung y Jingher ở Đài Bắc, cho biết những câu chuyện tương tự rất phổ biến trong số các bệnh nhân của ông.
“Tôi thường hỏi bệnh nhân liệu cuộc sống của họ có thay đổi gì trong khoảng sáu tháng đến một năm trước khi được chẩn đoán hay không”, bác sĩ Trần cho biết trong chương trình “Sức khỏe 1+1” của NTD.
NTD là cơ quan truyền thông cùng hệ thống với The Epoch Times.
“Câu trả lời thường không phải là họ bắt đầu ăn nhiều gà rán, mà là áp lực gia tăng đã dẫn đến ngủ kém và tình trạng lo âu, căng thẳng kéo dài”, bác sĩ Trần nói.
Bác sĩ Trần cũng nhận thấy rằng những người thường xuyên kìm nén cảm xúc trong thời gian dài chiếm tỷ lệ cao hơn trong nhóm bệnh nhân ung thư vú và một số loại ung thư phụ khoa. Trong khi đó, những người chịu áp lực công việc lớn và có ý thức trách nhiệm quá cao chiếm tỷ lệ cao hơn trong nhóm bệnh nhân ung thư gan.
Do căng thẳng không phải lúc nào cũng có thể loại bỏ hoàn toàn nên bác sĩ Trần khuyến nghị hai cách tiếp cận mang tính bổ trợ cho nhau: tạm thời tách khỏi môi trường gây căng thẳng và thay đổi cách phản ứng trước áp lực.
Tạm rời đi để hệ thần kinh được thiết lập lại
Khi phải ở trong môi trường làm việc áp lực cao hoặc bầu không khí gia đình căng thẳng trong thời gian dài, não bộ có thể luôn duy trì trạng thái cảnh giác cao độ. Hệ thần kinh giao cảm, hệ thống “chiến đấu hoặc bỏ chạy” của cơ thể tiếp tục chuẩn bị cho cơ thể phản ứng trước các tình huống, khiến cơ thể khó thư giãn ngay cả khi không cần phải hành động ngay lập tức.
Bác sĩ Trần cho biết trong những thời điểm như vậy, mọi người không nhất thiết phải giải quyết vấn đề ngay lập tức. Chỉ cần tạm thời rời khỏi môi trường đó cũng có thể đủ để ngắt quãng vòng xoáy căng thẳng.
Dành 30 phút tại một quán cà phê gần đó, công viên hoặc thậm chí một cửa hàng tiện lợi có thể mang lại sự thay đổi về không gian và giúp tâm trí có cơ hội lắng lại. Đây không phải là sự né tránh, mà là sự tạm dừng có chủ đích, giúp mọi người quay trở lại với sự bình tĩnh và sáng suốt hơn.
Bác sĩ Trần tìm thấy sự phục hồi thông qua hoạt động leo núi. Ông từng chinh phục núi Ngọc Sơn ở Đài Loan và núi Phú Sĩ ở Nhật Bản. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng mọi người không cần phải lên đến đỉnh núi hoặc hoàn thành những chuyến đi đầy thử thách mới có thể nhận được lợi ích.
Ông nói: “Chỉ cần đứng trong một thung lũng cũng có thể là đủ. Khả năng chữa lành của thiên nhiên là điều không gì có thể thay thế được”.
Ngày càng có nhiều nghiên cứu ủng hộ tác dụng phục hồi của môi trường tự nhiên. Các nghiên cứu về việc đi bộ trong rừng đã ghi nhận mức độ giảm căng thẳng nhận thức và một số dấu hiệu căng thẳng sinh lý nhất định, mặc dù kết quả có thể khác nhau tùy thuộc vào môi trường, thời lượng và đối tượng tham gia nghiên cứu. Thời gian hòa mình vào thiên nhiên cũng có thể thúc đẩy hoạt động thể chất nhẹ nhàng và tạo khoảng cách về mặt tinh thần với những áp lực thường nhật.
Bác sĩ Trần nhớ lại một lần khác khi ông cùng bạn bè đạp xe vòng quanh Đài Loan. Trong bốn hoặc năm ngày, ông hầu như chỉ tập trung vào con đường phía trước, phong cảnh xung quanh và những yêu cầu thể chất tức thời của hành trình đạp xe, chỉ dừng lại để ăn uống và nghỉ ngơi.
Không còn liên tục nghĩ về công việc, ông dần cảm nhận được sự thư giãn của cả tâm trí lẫn cơ thể. Bác sĩ Trần cho biết khi sự lo âu không thể chấm dứt chỉ bằng ý chí, việc thay đổi môi trường có thể giúp phá vỡ đà tiến triển của nó.
Thay đổi cách nhìn nhận áp lực
Việc rời khỏi môi trường gây căng thẳng có thể mang lại sự nhẹ nhõm tạm thời, nhưng vẫn không thể tránh khỏi một số áp lực trong cuộc sống. Vì vậy, bác sĩ Trần khuyến nghị cách tiếp cận thứ hai: điều chỉnh lại cách diễn giải và nhìn nhận các tình huống khó khăn.
Ông chia sẻ câu chuyện về một vị vua đã vô cùng lo lắng khi chuẩn bị lên ngôi. Lo sợ mình sẽ không thể trị vì tốt nên nhà vua đã bị mất ngủ triền miên. Một bậc hiền triết đã trao cho ông một cây quyền trượng được khắc dòng chữ: “Rồi điều này cũng sẽ qua”.
Về sau, câu nói này trở thành lời nhắc nhở của chính bác sĩ Trần trong những thời điểm căng thẳng.
Khi điều trị cho bệnh nhân, trả lời phỏng vấn hoặc phát biểu trước công chúng, đôi khi ông cũng lo lắng liệu mình có thể làm đủ tốt hay không. Mỗi khi áp lực xuất hiện, ông tự nhủ: “Cho dù mình thực sự làm không tốt thì mặt trời vẫn sẽ mọc vào ngày mai. Mọi chuyện rồi sẽ qua và mình có thể bắt đầu lại”.
Điều này không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm. Thay vào đó, nó giúp đặt một sự việc cụ thể vào đúng bối cảnh của nó, từ đó làm giảm xu hướng coi mọi sai lầm hoặc sự không chắc chắn là một thảm họa.
Căng thẳng, giấc ngủ và hệ miễn dịch tương tác như thế nào?
Những tác động của căng thẳng không chỉ giới hạn ở khía cạnh tâm lý. Tình trạng phản ứng căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, quá trình chuyển hóa, tình trạng viêm và hoạt động của các tế bào miễn dịch.
Trong Trung y, lo lắng kéo dài và suy nghĩ quá mức được cho là làm suy yếu hệ tỳ (lá lách), hệ thống chịu trách nhiệm tiêu hóa và chuyển hóa thức ăn thành năng lượng. Mặc dù cách lý giải này khác với sinh lý học hiện đại nhưng cả hai góc nhìn đều thừa nhận rằng căng thẳng cảm xúc, thiếu ngủ và dinh dưỡng kém có thể làm suy giảm khả năng phục hồi thể chất.
Giấc ngủ đặc biệt quan trọng. Thay vì chỉ đơn thuần đưa cơ thể vào trạng thái “tạm nghỉ”, giấc ngủ còn giúp điều hòa các quá trình miễn dịch, sửa chữa mô, củng cố trí nhớ và điều phối nhịp điệu nội tiết tố. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài hoặc rối loạn nhịp sinh học có thể làm thay đổi các tín hiệu viêm và phản ứng miễn dịch.
Theo quan niệm truyền thống của Trung y, khoảng thời gian từ 11 giờ đêm đến 3 giờ sáng liên quan đến kinh đởm và kinh can (mật và gan) và khuyến khích mọi người nên ngủ trong khoảng thời gian này. Khoa học về giấc ngủ hiện đại sử dụng một hệ thống lý giải khác, nhưng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ngủ đủ giấc, đều đặn vào ban đêm và phù hợp nhất có thể với chu kỳ sáng – tối tự nhiên.
Bác sĩ Trần nhớ lại trường hợp điều trị cho một bệnh nhân ung thư vú có tỷ lệ tế bào lympho chỉ chiếm 5% số lượng bạch cầu, thấp hơn nhiều so với bình thường. Sau đó, bệnh ung thư của bà tái phát. Mặc dù một chỉ số xét nghiệm đơn lẻ không thể dự đoán nguy cơ tái phát hoặc phản ánh đầy đủ tình trạng miễn dịch, nhưng mức tế bào lympho thấp bất thường là dấu hiệu cần được đánh giá y khoa, đặc biệt ở những người đang điều trị ung thư.
Sức khỏe miễn dịch cũng không thể được đánh giá đơn thuần dựa trên cảm giác khỏe khoắn hay tràn đầy năng lượng của một người. Khi phù hợp về mặt lâm sàng, bác sĩ có thể đánh giá số lượng bạch cầu và các kết quả xét nghiệm khác cùng với triệu chứng, phương pháp điều trị, tình trạng dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.
Xây dựng khả năng phục hồi bằng dinh dưỡng cân bằng
Chế độ ăn uống là một nền tảng quan trọng khác của khả năng phục hồi về thể chất. Một số người vì lo ngại cholesterol hoặc ung thư nên áp dụng chế độ ăn quá khắt khe, loại bỏ thịt hoặc các nhóm thực phẩm quan trọng khác. Đối với những người ăn uống kém, gặp khó khăn về tiêu hóa hoặc có nhu cầu dinh dưỡng tăng cao, điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu protein và các dưỡng chất thiết yếu khác.
Bác sĩ Trần khuyến nghị duy trì chế độ ăn cân bằng thay vì tránh hoàn toàn thịt đỏ hoặc phụ thuộc quá nhiều vào rau sống và nước ép trái cây một cách không cần thiết. Nguồn protein đầy đủ có thể đến từ cá, trứng, các sản phẩm từ sữa, thịt nạc, thực phẩm từ đậu nành, các loại đậu, các loại hạt dinh dưỡng và các loại hạt có dầu, tùy thuộc vào nhu cầu và tình trạng sức khỏe của từng người.
Ông cũng khuyên những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên thận trọng khi uống nhiều nước ép trái cây hoặc rau củ lạnh lúc bụng đói. Trái cây nguyên quả và rau củ đã nấu chín có thể dễ dung nạp hơn đối với một số người, đồng thời cung cấp nhiều chất xơ và dưỡng chất hơn.
Việc quản lý căng thẳng, duy trì giấc ngủ phục hồi và chế độ dinh dưỡng cân bằng không thể bảo đảm ngăn ngừa hoặc chặn đứng ung thư. Những biện pháp đã được xác lập như tránh thuốc lá, duy trì cân nặng khỏe mạnh, hạn chế rượu bia và tuân thủ điều trị y khoa phù hợp vẫn đóng vai trò thiết yếu.
Tuy nhiên, các thói quen hằng ngày có thể hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa, miễn dịch và cảm xúc, giúp cơ thể duy trì khả năng chống chịu tốt hơn trong những giai đoạn căng thẳng, bệnh tật và phục hồi.
Bác sĩ Trần nói: “Hãy chăm sóc cơ thể của bạn thật tốt, và cơ thể sẽ đền đáp xứng đáng cho bạn”.
Xem thêm
Từ khóa căng thẳng ung thư
