Đề xuất bỏ Cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát, chuyển thẩm quyền sang Bộ Công an

Minh Long
•
Chủ Nhật, 18/10/2026

Chính phủ đề xuất điều chỉnh hệ thống cơ quan điều tra hình sự theo hướng không tổ chức cơ quan điều tra của VKSND Tối cao, đồng thời chuyển thẩm quyền điều tra tương ứng sang các cơ quan thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.

Đề xuất chuyển thẩm quyền điều tra sang Bộ Công an

Chiều 17/10, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng trình bày tờ trình về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), cùng báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Theo nội dung dự thảo, khi không tổ chức Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSND Tối cao), thẩm quyền của cơ quan này sẽ được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an.

Tương tự, thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương được đề xuất chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Dự thảo luật gồm 8 chương, 52 điều, giảm 21 điều so với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015. Trong đó, dự thảo bỏ một chương và 24 điều, bổ sung hai điều, giữ nguyên năm điều và sửa đổi, bổ sung 48 điều.

Ngoài phương án thay đổi cơ quan điều tra thuộc ngành kiểm sát, dự thảo còn điều chỉnh các quy định về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân. Theo đó, Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng được giao quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra thuộc phạm vi quản lý của mình.

Cơ quan điều tra VKSND Tối cao hiện có thẩm quyền gì?

Theo quy định hiện hành, Cơ quan điều tra VKSND Tối cao có nhiệm vụ điều tra các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, cùng những tội phạm về tham nhũng và chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp, thuộc phạm vi thẩm quyền theo luật định.

Các vụ việc có thể liên quan đến người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan điều tra, tòa án, viện kiểm sát, cơ quan thi hành án hoặc những người được giao thực hiện hoạt động tư pháp.

Đây là nhóm tội phạm có đặc thù riêng vì hành vi bị điều tra có thể xảy ra ngay trong quá trình thực hiện hoạt động tố tụng hoặc thi hành pháp luật. Do đó, việc xác định cơ quan có thẩm quyền điều tra và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan là nội dung quan trọng khi sửa đổi luật.

Trong hồ sơ dự thảo được công bố trước đó, cơ quan soạn thảo dẫn số liệu cho biết từ ngày 1/1/2018 đến hết tháng 3/2026, Cơ quan điều tra VKSND Tối cao đã điều tra, xử lý 390 vụ án với 700 bị can.

Con số này được đưa ra trong quá trình đánh giá thực tiễn hoạt động của cơ quan điều tra, làm cơ sở xem xét việc sắp xếp lại hệ thống. Tuy nhiên, số lượng vụ án không phải là căn cứ duy nhất để đánh giá hiệu quả của cơ quan, bởi tính chất của các vụ việc và yêu cầu kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp cũng cần được xem xét.

Dự thảo hướng đến điều chỉnh hệ thống cơ quan điều tra

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi luật nhằm kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền điều tra, đồng thời xử lý những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện luật hiện hành.

Một nội dung khác là điều chỉnh tổ chức cơ quan điều tra trong Công an nhân dân theo mô hình tổ chức mới, trong đó không còn cơ quan công an cấp huyện. Dự thảo cũng bổ sung, sửa đổi các quy định về thẩm quyền của cơ quan điều tra cấp tỉnh và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra.

Với các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án nhân dân, dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền điều tra những tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tham nhũng và chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp từ cơ quan điều tra của VKSND Tối cao sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an.

Đối với các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án quân sự, thẩm quyền tương ứng được đề xuất chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Phương án này sẽ làm thay đổi cơ quan trực tiếp điều tra một số nhóm tội phạm liên quan đến hoạt động tư pháp. Vì vậy, việc xác định phạm vi thẩm quyền, cơ chế tiếp nhận hồ sơ và trách nhiệm phối hợp giữa các đơn vị là những vấn đề cần được quy định rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy

Trong báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy của Cơ quan điều tra Công an nhân dân và Cơ quan điều tra Quân đội nhân dân ngay trong luật.

Đề nghị này nhằm bảo đảm tính thống nhất với các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy nhà nước, phù hợp phạm vi điều chỉnh của dự thảo và đồng bộ với pháp luật về tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân.

Việc giao bộ trưởng quy định tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra có thể tạo điều kiện điều chỉnh linh hoạt khi cơ cấu tổ chức thay đổi. Tuy nhiên, các nội dung về thẩm quyền, phạm vi điều tra và trách nhiệm của từng cơ quan vẫn cần được xác định rõ trong khuôn khổ pháp luật.

Đối với đề xuất không tổ chức Cơ quan điều tra VKSND Tối cao, vấn đề đáng chú ý là bảo đảm việc chuyển giao thẩm quyền được thực hiện đầy đủ, không tạo khoảng trống trong xử lý các vụ án thuộc nhóm tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tham nhũng và chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp.