Dự thảo luật tiếp tục đề xuất không tổ chức Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao

Minh Long
•
Thứ Năm, 02/07/2026

Bộ Công an đang xây dựng dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất điều chỉnh mô hình tổ chức các cơ quan điều tra, không còn quy định Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao và sửa đổi nhiều nội dung liên quan đến thẩm quyền điều tra.

Ngày 1/7, thông tin từ hồ sơ dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì xây dựng, đồng thời được Bộ Tư pháp công bố để thẩm định, cho thấy cơ quan soạn thảo tiếp tục đề xuất điều chỉnh mô hình tổ chức các cơ quan điều tra theo hướng tinh gọn hơn, trong đó không còn quy định Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao.

Theo dự thảo, hệ thống cơ quan điều tra trong Công an nhân dân vẫn duy trì Cơ quan An ninh điều tra và Cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Bộ Công an cùng công an cấp tỉnh. Việc quy định cụ thể về tổ chức, bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân sẽ do Bộ trưởng Bộ Công an quyết định trên cơ sở cơ cấu tổ chức của Bộ Công an.

Đối với Quân đội nhân dân, dự thảo tiếp tục duy trì Cơ quan An ninh điều tra, Cơ quan Điều tra hình sự thuộc Bộ Quốc phòng, các quân khu và đơn vị tương đương, cùng Cơ quan Điều tra hình sự khu vực. Đồng thời, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng sẽ quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy các cơ quan điều tra thuộc quân đội theo cơ cấu tổ chức mới.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất không tiếp tục quy định Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát Quân sự Trung ương. Theo phương án được đưa ra, thẩm quyền của Cơ quan điều tra VKSND Tối cao sẽ được chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an.

Theo Bộ Công an, việc tổ chức cơ quan điều tra ở nhiều bộ, ngành thời gian qua tạo ra nhiều đầu mối, dẫn đến hệ thống còn cồng kềnh, chồng chéo và chưa phân định rõ thẩm quyền. Cơ quan soạn thảo cho rằng việc điều chỉnh tổ chức bộ máy sẽ góp phần phân định rõ hơn chức năng điều tra, công tố và xét xử, đồng thời bảo đảm tính độc lập, khách quan giữa các hoạt động này.

Bộ Công an cũng dẫn Điều 107 Hiến pháp năm 2013 quy định VKSND thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Theo quy định hiện hành, Cơ quan điều tra VKSND Tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát Quân sự Trung ương có nhiệm vụ điều tra các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, các tội về tham nhũng và chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp, khi người thực hiện hành vi là cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, TAND, VKSND, cơ quan thi hành án hoặc người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh. Theo đó, cơ quan này được điều tra các vụ án hình sự quy định từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của TAND.

Ngoài ra, dự luật bổ sung nguyên tắc xác định thẩm quyền điều tra trong một số trường hợp đặc biệt. Nếu trong quá trình điều tra một vụ án hình sự phát hiện thêm hành vi phạm tội khác không thuộc thẩm quyền của mình thì cơ quan điều tra đang thụ lý có thể quyết định điều tra toàn bộ vụ án trong các trường hợp luật quy định nhằm bảo đảm việc điều tra diễn ra liên tục và không ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan của vụ án.

Đối với các vụ án có hành vi phạm tội xảy ra tại nhiều nơi hoặc trên không gian mạng, dự thảo đề xuất giao cơ quan điều tra nơi phát hiện vụ việc và đang thụ lý vụ án thực hiện điều tra toàn bộ hành vi phạm tội theo quy định.

Bên cạnh đó, dự luật cũng quy định cụ thể hơn nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao thực hiện một số hoạt động điều tra thuộc Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đồng thời, bổ sung quy định về nhiệm vụ của công an xã, phường, đặc khu và đồn công an trong việc tiếp nhận, phân loại tố giác, tin báo về tội phạm, xác minh ban đầu trước khi chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Theo số liệu trong hồ sơ dự thảo, tính đến tháng 3/2026, các cơ quan điều tra thuộc Công an nhân dân có 38.042 điều tra viên và cán bộ điều tra; các cơ quan điều tra thuộc Bộ Quốc phòng có 692 điều tra viên và cán bộ điều tra.

Đối với Cơ quan điều tra VKSND Tối cao, từ ngày 1/1/2018 đến ngày 7/2/2025, đơn vị này có 10 phòng, gồm 6 phòng tại Hà Nội, 2 phòng khu vực miền Trung – Tây Nguyên đặt tại Đà Nẵng và tỉnh Đắk Lắk, cùng 2 phòng khu vực phía Nam đặt tại TP.HCM. Từ tháng 2/2025, đơn vị được sắp xếp còn 9 phòng; cơ cấu lãnh đạo gồm một thủ trưởng, 3 phó thủ trưởng, 8 trưởng phòng và 16 phó trưởng phòng.

Theo báo cáo tổng kết của Bộ Công an, từ ngày 1/1/2018 đến ngày 31/3/2026, Cơ quan điều tra VKSND Tối cao đã điều tra, xử lý 390 vụ án với 700 bị can, chiếm khoảng 0,04% tổng số hoạt động điều tra. Trong đó có 187 vụ với 327 bị can liên quan ngành công an; 44 vụ với 53 bị can thuộc ngành tòa án; 24 vụ với 46 bị can thuộc ngành kiểm sát; 81 vụ với 97 bị can thuộc lĩnh vực thi hành án dân sự; các vụ còn lại thuộc những lĩnh vực khác.

Trước đó, trong quá trình xây dựng dự thảo luật năm 2025, Bộ Công an cũng từng đưa ra đề xuất không tổ chức Cơ quan điều tra của VKSND Tối cao. Sau khi VKSND Tối cao có ý kiến đề nghị giữ nguyên mô hình hiện hành, Chính phủ vẫn thống nhất với phương án không tổ chức cơ quan này và cho rằng đề xuất phù hợp với quy định của Hiến pháp.

Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026.