Co cứng tay chân sau đột quỵ: Bác sĩ giải thích cách điều trị

Nhiều bệnh nhân đột quỵ bị cứng khớp, ngón tay nắm chặt không mở ra được khi tập phục hồi. Một bác sĩ Đài Loan cho biết đó là chứng co cứng chi sau đột quỵ, cần can thiệp sớm

• Bất kỳ ai cũng có thể bị đột quỵ; cách nhận biết các dấu hiệu

Đột quỵ não là bệnh cấp tính nặng thường gặp ở Đài Loan. Bệnh nhân được cứu sống thường phải trải qua một thời gian dài phục hồi chức năng.

Trong quá trình đó, nhiều bệnh nhân bị cứng khớp chân tay bất thường, ngón tay nắm chặt không mở ra được, thậm chí đau đớn tột cùng khi bị kéo giãn gân cơ. Bệnh nhân khó tự mặc quần áo, tắm rửa hằng ngày, khiến người nhà vất vả hơn khi chăm sóc.

Bác sĩ Âu Dương Hào, Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Miêu Lật thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi Đài Loan, cho biết đây là tình trạng co cứng chi (cơ ở chân tay căng cứng bất thường) sau đột quỵ. Nếu không can thiệp sớm, tình trạng này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả phục hồi và chất lượng cuộc sống hằng ngày.

Theo bác sĩ Âu Dương Hào, đột quỵ làm tổn thương tế bào thần kinh trong não, khiến “tín hiệu ức chế” từ não gửi xuống cơ yếu đi. Hệ quả là phản xạ căng cơ (phản xạ khiến cơ tự co lại khi bị kéo giãn) của hệ thần kinh ngoại biên tăng mạnh bất thường. Lâu dần, tình trạng này kích thích cơ và mô liên kết (mô nâng đỡ, gắn kết các bộ phận trong cơ thể) phát triển bất thường, làm trương lực cơ quá cao, chân tay cứng đờ và biến dạng.

Số liệu lâm sàng cho thấy gần một nửa bệnh nhân đột quỵ bị liệt nửa người sẽ dần bị co cứng chi trong vòng một năm sau khi phát bệnh. Nếu bỏ mặc tình trạng trương lực cơ quá cao, bệnh nhân có thể mất chức năng khớp vĩnh viễn.

“Co cứng chi trên hay gặp nhất ở khuỷu tay, gần 80% bệnh nhân bị gập khuỷu bất thường,”  bác sĩ Âu Dương Hào nói.

Các biểu hiện thường gặp khác ở chi trên là cổ tay gập vào trong, ngón tay nắm chặt thành nắm đấm, vai co vào trong. Ở chi dưới, bệnh nhân dễ bị bàn chân vẹo vào trong, ngón chân quặp mạnh, làm tăng đáng kể nguy cơ té ngã. Co cứng chi gây đau dữ dội, khiến bệnh nhân khó tự lo những việc thường ngày như mặc quần áo, tắm rửa và kéo theo gánh nặng lớn hơn cho người chăm sóc.

Với co cứng chi, cách điều trị truyền thống chủ yếu dựa vào vật lý trị liệu của khoa Phục hồi chức năng, với các bài vận động khớp thụ động (người khác cử động khớp giúp người bệnh) để phòng co rút khớp (khớp co cứng, không duỗi ra được). Tuy nhiên, nhiều người bệnh ngại tập vì việc kéo giãn gây quá đau.

Để vượt qua thách thức phục hồi chức năng này, những năm gần đây Hội Đột quỵ Đài Loan đã tích cực phổ biến phương pháp tiêm độc tố botulinum (chất do vi khuẩn gây ngộ độc thịt sinh ra). Bác sĩ Âu Dương Hào giải thích, tiêm chất này vào những cơ có trương lực quá cao có thể chặn đường dẫn truyền giữa thần kinh và cơ, giúp cơ giãn ra hiệu quả. Khi cơ hết căng cứng,  bệnh nhân sẽ bớt đau, khớp cử động linh hoạt hơn và việc tập phục hồi hiệu quả hơn hẳn.

Trước khi tiêm, bệnh nhân cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện để bảo đảm tiêm đúng chỗ. Bác sĩ Âu Dương Hào cho biết bước này gồm quan sát tầm vận động của chân tay, tìm ra các cơ có trương lực quá cao rồi lập kế hoạch tiêm riêng cho từng người. Khi tiêm, bác sĩ còn dùng kỹ thuật siêu âm dẫn đường (theo dõi hình ảnh siêu âm để định vị) để đưa thuốc vào đúng cơ cần điều trị.

Tác dụng của thuốc thường kéo dài 4 – 6 tháng. Bác sĩ Âu Dương Hào khuyên bệnh nhân nên tái khám khoảng 4 tháng một lần để đánh giá lại việc tiêm và tranh thủ “thời điểm vàng” khi cơ đang giãn để tích cực tập phục hồi.

Về bảo hiểm y tế, vị bác sĩ này cho biết, nếu người bệnh đã tích cực tập phục hồi chức năng từ 3 tháng trở lên, có dùng thêm dụng cụ hỗ trợ hoặc thuốc mà trương lực cơ vẫn quá cao thì có thể xin bảo hiểm chi trả. Bệnh nhân nhờ bác sĩ nộp hồ sơ xin Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia Đài Loan thẩm định trước (xét duyệt trước khi điều trị), hồ sơ được duyệt thì bảo hiểm y tế sẽ chi trả. Nếu định tự trả tiền thì bệnh nhân cũng nên trao đổi trước với bác sĩ về các chỉ định, mục tiêu điều trị dự kiến, rủi ro có thể gặp, chi phí và chỉ đưa ra quyết định sau khi đã hiểu rõ mọi vấn đề liên quan.

Bác sĩ Âu Dương Hào nhấn mạnh, phục hồi chức năng sau đột quỵ là một hành trình kéo dài và co cứng chi không nên trở thành vật cản trên chặng đường ấy. Nếu nhận thấy người cao tuổi trong gia đình bị co cứng hoặc đau tay chân sau đột quỵ, người nhà nên sớm đưa bệnh nhân đến khoa Nội thần kinh để được thăm khám và điều trị phù hợp. Việc kết hợp điều trị đúng phương pháp với tập phục hồi chức năng có thể giúp người bệnh cải thiện khả năng vận động và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.

Xem thêm

Quy tắc 3 phút rưỡi phòng ngừa đột quỵ

Giữa đêm tỉnh dậy để đi vệ sinh, nhiều người có thói quen bật dậy ngay rồi đi vội ra khỏi giường. Hành động này với người trung niên, cao tuổi hay có bệnh tim…