ĐCSTQ gia tăng sức ép lên Đài Loan, Mỹ – Nhật đưa hỏa lực ra chuỗi đảo thứ nhất

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) gia tăng sức ép lên Đài Loan thông qua lực lượng hải cảnh và dân quân biển, trong khi Mỹ, Nhật Bản cùng các đồng minh đẩy mạnh xây dựng phòng tuyến tiền tiêu trên chuỗi đảo thứ nhất.

Mùa thu năm 2026, tình hình địa chính trị ở Tây Thái Bình Dương tiếp tục căng thẳng. Chuỗi đảo thứ nhất trải từ quần đảo Nhật Bản ở phía bắc, qua Đài Loan, xuống Philippines ở phía nam. Từ eo biển Đài Loan đến Biển Philippines, tuyến đảo này đã trở thành tuyến đầu trong cuộc cạnh tranh giữa các nước dân chủ và các thế lực chuyên chế đang bành trướng.

Đài Loan nằm trên tuyến đường mà hải quân ĐCSTQ phải vượt qua nếu muốn vươn ra vùng biển sâu ở Tây Thái Bình Dương. Khi hải quân ĐCSTQ mở rộng hoạt động ra vùng biển xa bờ, sức ép lên Đài Loan cũng leo thang: thay vì chỉ thường xuyên điều máy bay và tàu quân sự đến quấy nhiễu như trước, ĐCSTQ nay đẩy mạnh chiến thuật “vùng xám”, kết hợp sử dụng tàu hải cảnh, tàu nghiên cứu khoa học và dân quân biển.

Mục đích là tạo ấn tượng rằng ĐCSTQ đã có quyền quản lý trên thực tế, đồng thời tập dượt cho một cuộc “phong tỏa và kiểm soát trên biển” trong tương lai.

Trước tình hình đó, các đồng minh ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương như Mỹ, Nhật Bản, Philippines đang đẩy nhanh các bước đối phó chiến lược. Mỹ và Nhật Bản đang tổ chức cuộc tập trận Keen Sword 27 với sự tham gia của 7 nước đồng minh. Đây được mô tả là cuộc tập trận chung lớn nhất từ trước đến nay.

Lần đầu tiên, quân đội Mỹ đưa tên lửa chống hạm ra đảo Yonaguni, chỉ cách Đài Loan 110 km. Bước đi này cho thấy hệ thống phòng thủ chuỗi đảo thứ nhất đang chuyển thành mạng lưới ngăn chặn tiền tuyến, “có năng lực tấn công ngay từ ngày đầu chiến sự”.

Hải cảnh và dân quân biển ĐCSTQ tập phong tỏa

ĐCSTQ quấy nhiễu ngày càng sát các đảo xa bờ của Đài Loan. Sáng sớm thứ Ba (20/10), một tàu hải cảnh ĐCSTQ xâm nhập vùng nước hạn chế phía đông bắc đảo Đông Sa, che giấu hành trình và phát qua vô tuyến rằng “Trung Hoa Dân Quốc không tồn tại”. Tàu “Đài Trung” của Tuần duyên Đài Loan đã xua đuổi tàu này.

Thống kê của chính quyền Đài Loan cho thấy từ đầu năm đến ngày 20/10, tàu tuần duyên đã 12 lần xua đuổi tàu hải cảnh ĐCSTQ ở Đông Sa, với tổng cộng 15 lượt tàu. Hôm Chủ nhật (18/10), ĐCSTQ còn huy động 12 tàu hải cảnh và tàu nghiên cứu khoa học cùng 4 tàu cá, quấy nhiễu cùng lúc nhiều điểm ở phía đông, phía nam Đài Loan và quanh Đông Sa.

Tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan Ngô Chiêu Tiếp khẳng định: “Việc này bắt đầu từ đầu tháng 6. Giờ đây tàu hải cảnh ĐCSTQ gần như ngày nào cũng xuất hiện ở đây, trong khi Trung Quốc hoàn toàn không giáp các vùng biển này, không hề có bất kỳ yêu sách hợp pháp nào”.

Cùng ngày, tại Đài Bắc, ông Randall Schriver, Chủ tịch Hội đồng Quản trị của Viện An ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương có trụ sở ở Washington, cảnh báo rằng các chuyến tuần tra của hải cảnh ĐCSTQ ở phía đông Đài Loan là “diễn biến đáng lo ngại nhất” mà ông thấy thời gian gần đây.

Ông phân tích rằng những hoạt động thực thi pháp luật này do tàu phi quân sự đảm nhận nên bề ngoài có vẻ không gây đe dọa quân sự trước mắt. Thực chất, đó là cách nối dài yêu sách chủ quyền, là “sự mở rộng của chiến tranh pháp lý, chiến tranh chính trị và chiến tranh thông tin”, và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho ổn định khu vực. Ông Schriver cũng là Chủ tịch Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ – Trung (USCC) trực thuộc Quốc hội Mỹ.

Báo cáo năm 2025 của Bộ Quốc phòng Mỹ cũng xác nhận tàu sân bay ĐCSTQ đã nhiều lần hỗ trợ nhiệm vụ mô phỏng phong tỏa Đài Loan trong các cuộc tập trận “Liên hợp Lợi kiếm”. Báo cáo cho biết ĐCSTQ đang đưa việc phối hợp tác chiến giữa hải cảnh và quân đội thành hoạt động thường xuyên.

Từ “vùng xám” đến chuẩn bị chiến trường: Đài Loan là trục của chuỗi đảo thứ nhất

Những năm gần đây, cách ĐCSTQ gây sức ép trên biển với Đài Loan đã thay đổi về chất. Họ dùng ồ ạt lực lượng bán quân sự và tài sản dân sự để cưỡng ép theo kiểu “vùng xám”.

Hôm 16/8, tàu cá dân quân biển Trung Quốc “Mân Phúc Đỉnh Ngư 07902” đã tiến đến cách mép ngoài vùng nước hạn chế phía đông Đài Loan chỉ 2,7 hải lý, phối hợp cùng tàu hải cảnh và tàu nghiên cứu khoa học. Cơ quan Tuần duyên Đài Loan xác nhận tàu tuần tra của họ đã cương quyết xua đuổi tàu này.

Cơ quan này cho biết, từ tháng 6, tàu ĐCSTQ đã tăng cường hoạt động tại các vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) có khu vực chồng lấn giữa Đài Loan, Nhật Bản và Philippines. Tàu hải cảnh ĐCSTQ tuần tra thường xuyên trên tuyến huyết mạch phía đông Đài Loan.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) của Mỹ cũng ghi nhận trong một báo cáo rằng từ ngày 1/6, tàu hải cảnh ĐCSTQ tuần tra liên tục hơn một tháng trong EEZ phía đông Đài Loan, vươn xa đến 200 hải lý. Sau đó, phía ĐCSTQ nhiều lần tuyên bố đang “tuần tra thực thi pháp luật thường xuyên”, nhằm tạo ra một sự đã rồi, khiến hoạt động thực thi pháp luật của họ có vẻ như đã được mặc nhiên chấp nhận.

Đánh giá của Cơ quan Tuần duyên và giới chức Đài Loan mà Reuters dẫn lại cho rằng ĐCSTQ làm vậy để phục vụ việc “chuẩn bị chiến trường”. Bằng cách dùng đan xen lực lượng quân sự, bán quân sự và dân sự, ĐCSTQ đang diễn tập trên thực tế mô hình phong tỏa, cô lập trên biển trong tương lai.

Nhà báo kỳ cựu Lý Đình Thiên khi trả lời phỏng vấn cho rằng giá trị cốt lõi của Đài Loan nằm ở vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Chuỗi đảo thứ nhất chắn giữa vùng biển gần bờ của ĐCSTQ và vùng nước sâu Tây Thái Bình Dương. Cả Sách trắng Quốc phòng năm 2026 của Bộ Quốc phòng Nhật Bản lẫn Bộ Quốc phòng Mỹ đều chỉ ra quân đội ĐCSTQ đang tăng cường các hoạt động quân sự vượt qua chuỗi đảo thứ nhất.

Nếu Đài Loan giữ nguyên hiện trạng, hải quân ĐCSTQ muốn vươn ra đại dương sẽ bị nhiều điểm trên chuỗi đảo thứ nhất kìm chân, ông Lý phân tích. Còn một khi quyền kiểm soát Đài Loan thay đổi, hải quân và không quân ĐCSTQ có thể đẩy thẳng lực lượng về phía đông tới Biển Philippines, kiểm soát các tuyến hàng hải Tây Thái Bình Dương và mở rộng không gian hoạt động cho tàu ngầm hạt nhân. Khi đó, Đài Loan sẽ thành bàn đạp để ĐCSTQ tiến ra Thái Bình Dương.

Tập trận Mỹ – Nhật: Đưa hỏa lực từ Kyushu tiến tới đảo Yonaguni

Trước tham vọng bành trướng của ĐCSTQ, Mỹ và Nhật Bản tổ chức Keen Sword 27, cuộc tập trận chung lớn nhất từ trước đến nay, từ thứ Hai (19/10) đến thứ Năm (29/10). Cuộc tập trận quy tụ 45 nghìn quân của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản và 12 nghìn quân Mỹ.

Ngoài Úc và Canada vốn tham gia hằng năm, năm nay lần đầu có thêm 5 nước đồng minh là Pháp, Đức, Hà Lan, New Zealand và Philippines. Điều đó cho thấy an ninh eo biển Đài Loan và chuỗi đảo thứ nhất đã được quốc tế hóa ở mức cao.

Điểm được chú ý nhất là việc quân đội Mỹ bố trí hỏa lực tấn công ở tiền tuyến. Mỹ lần đầu đưa hệ thống chống hạm đặt trên bộ NMESIS do Thủy quân Lục chiến vận hành tới Yonaguni, hòn đảo chỉ cách Đài Loan 110 km. Hệ thống này gắn trên xe không người lái, mang tên lửa chống hạm NSM có tầm bắn hơn 100 hải lý (khoảng 185 km) và thiết bị phòng không MADIS. Mỹ cũng đặt pháo phản lực HIMARS trên đảo Ishigaki, cách Đài Loan 275 km.

Trong Keen Sword 27, Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản cũng lần đầu triển khai tên lửa chống hạm đặt trên bộ Type 25, tầm bắn khoảng 1.000 km, ở ngoài địa phận Kumamoto. Họ còn chuyển tên lửa chống hạm Type 88 và tên lửa phòng không Type 03 tới Yonaguni và Ishigaki.

Ông Hồ Chấn Đông, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, giải thích rằng radar TPS-80 G/ATOR mà quân đội Mỹ đưa tới Yonaguni có tầm phát hiện 350–370 km, thuộc loại radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), có khả năng chống nhiễu. Radar này có thể phát hiện và theo dõi máy bay cất cánh dọc bờ biển Trung Quốc, đồng thời hỗ trợ đối phó với hoạt động gây nhiễu điện tử của ĐCSTQ. Thiết bị này còn có thể bổ trợ cho radar của Đài Loan, cùng xây dựng một bức tranh tác chiến chung.

Trong chương trình “Giải mã tin tức” của Đài Truyền hình Tân Đường Nhân (NTD), ông Hồ cho biết việc bố trí này phản ánh “khái niệm tác chiến Tây Thái Bình Dương” mà Lục quân Mỹ công bố hôm 7/10. Văn bản này yêu cầu rõ lực lượng triển khai tiền phương “không giả định chiến tranh nổ ra rồi mới điều đại quân từ chính quốc sang”.

Thay vào đó, lực lượng này phải bố trí sẵn hỏa lực cùng hệ thống chỉ huy, kiểm soát tiền phương trên chuỗi đảo thứ nhất, để có thể hành động ngay và làm chủ cục diện từ “ngày đầu tiên” khi xung đột nổ ra.

Văn bản cũng bác bỏ hoàn toàn tin đồn “quân đội Mỹ sẽ rút khỏi chuỗi đảo thứ nhất, lùi về chuỗi đảo thứ hai”. Ông Schriver đáp lại thẳng thừng luận điệu rút quân: “Chúng tôi đang dốc toàn lực đi theo hướng hoàn toàn ngược lại, tích cực phát triển các căn cứ này!”

Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Cố Lập Hùng đánh giá cao sức răn đe của cuộc tập trận chung Mỹ – Nhật: “Qua diễn tập chung, các nước xung quanh đã thể hiện quyết tâm giữ gìn hòa bình, ổn định khu vực. Điều đó đáng được ghi nhận.”

Chống mưu đồ biến eo biển Đài Loan thành “biển nội địa”: Mỹ – Đài tuần tra chung, Đài Loan tập hộ tống chống phong tỏa

ĐCSTQ mưu toan biến eo biển Đài Loan thành “biển nội địa”. Để đối phó, Mỹ và Đài Loan đang tăng cường hợp tác thực thi pháp luật. Hôm 28/7, Viện Mỹ tại Đài Loan (AIT) công bố ảnh tàu USCGC Midgett của Lực lượng Tuần duyên Mỹ và tàu “Đài Bắc” của Tuần duyên Đài Loan đi theo đội hình, cùng tuần tra trên eo biển.

Ông Dư Mậu Xuân, Giám đốc Trung tâm Trung Quốc thuộc Viện Hudson, viết rằng đây là bước đầu tiên để quân đội Mỹ khôi phục sự hiện diện trên biển. Bằng hành động, Mỹ xác nhận quyền tài phán hàng hải hợp pháp của Đài Loan và khẳng định eo biển Đài Loan vẫn là vùng biển chung của quốc tế.

Đài Loan cũng tích cực nâng cao năng lực chống phong tỏa. Phó tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Lý Vấn cho biết từ tháng 6, Đài Loan đã lập cơ chế thông báo liên bộ. Tháng 8, cuộc tập trận “Hán Quang 42” lần đầu có nội dung diễn tập “hộ tống chống phong tỏa liên hợp”.

Hôm 13/10, Cơ quan Tuần duyên Đài Loan đã tiếp nhận lô máy bay không người lái V-BAT đầu tiên do Mỹ sản xuất. Loại máy bay này có khả năng cất, hạ cánh thẳng đứng và bay liên tục hơn 12 giờ. Hải quân Đài Loan cũng dự kiến chi 36 tỷ Đài tệ (khoảng 1,12 tỷ USD) mua 280 chiếc, nâng tổng số lên 292 chiếc nhằm tăng cường năng lực giám sát và trinh sát trên biển.

Về tiến độ bán vũ khí cho Đài Loan mà dư luận quan tâm, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa phê duyệt một gói mới trị giá khoảng 14 tỷ USD. Hồi tháng 12 năm ngoái, ông đã phê duyệt gói vũ khí khoảng 11 tỷ USD.

Lãnh đạo Mỹ – Trung còn có thể gặp nhau tại Hội nghị Thượng đỉnh APEC ở Thâm Quyến và Hội nghị Thượng đỉnh G20 ở Miami trước cuối năm, nên gói vũ khí mới có thể lùi sang năm sau, ông Schriver nhận định. Theo ông, gói này có thể được thúc đẩy bằng cách chia nhỏ, hoặc thông qua hình thức bán thương mại trực tiếp (DCS) hay Chương trình Bán vũ khí cho nước ngoài (FMS).

Ông cũng nhấn mạnh Quốc hội và chính quyền Mỹ vẫn kiên định ủng hộ bán vũ khí cho Đài Loan.

Thanh trừng trong quân đội, hậu cần yếu: Khả năng ĐCSTQ tấn công Đài Loan năm 2027 vẫn chưa rõ

Dù ĐCSTQ mở rộng binh lực, quân đội của họ đang trải qua đợt thanh trừng nghiêm trọng và lộ điểm yếu về hậu cần. Ông Diệp Vân Hổ, Tổng thư ký Hiệp hội Tuần duyên Trung Hoa ở Đài Loan kiêm giáo sư Khoa Cảnh sát Đường thủy, Đại học Cảnh sát Trung ương, chỉ ra rằng các lãnh đạo cấp cao như cựu bộ trưởng quốc phòng và cựu tư lệnh Lực lượng Tên lửa của ĐCSTQ lần lượt bị khai trừ khỏi đảng. Các cuộc thanh trừng này đã kéo lùi nghiêm trọng công tác sẵn sàng chiến đấu và tiến độ mua sắm vũ khí.

Ông Diệp cũng phân tích tư duy tác chiến của ĐCSTQ. Ông dẫn đánh giá của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) rằng nếu tấn công Đài Loan bằng đổ bộ, ĐCSTQ cần huy động “từ 300 nghìn đến hơn 1 triệu” quân, trong khi ở giai đoạn đầu, tàu chiến chuyên dụng chỉ chở được khoảng 20 nghìn người. Vì vậy, nội bộ ĐCSTQ nghiêng về “phong tỏa và kiểm soát” để ép đàm phán hơn là đổ bộ toàn diện.

Kịch bản tác chiến của ĐCSTQ, theo quan sát của ông, là bố trí lực lượng hải quân, không quân ở vùng nước sâu phía đông Đài Loan để chặn đồng minh tiếp viện. Bước tiếp theo là dùng hải cảnh và dân quân biển chặn các tuyến hàng hải thương mại ra vào, tiến hành chiến tranh bóp nghẹt kinh tế.

Tuy nhiên, ĐCSTQ hiện vẫn thiếu mạng lưới căn cứ thường trực ở nước ngoài, còn kinh nghiệm tác chiến chống ngầm (ASW) xa bờ mới ở giai đoạn đầu, ông Diệp nhấn mạnh. Nếu tác chiến dài ngày, họ sẽ vấp phải nút thắt hậu cần nghiêm trọng.

Với tin đồn “tấn công Đài Loan năm 2027”, cả ông Diệp lẫn giới tình báo Mỹ đều đã lên tiếng làm rõ. Ngay từ tháng 2/2023, cựu Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) William Burns đã giải thích rằng năm 2027 là mốc ông Tập Cận Bình yêu cầu quân đội đạt được năng lực cần thiết, chứ không phải thời điểm đã được ấn định để phát động chiến tranh.

Báo cáo của cộng đồng tình báo Mỹ hồi tháng 3/2026 cho biết ĐCSTQ không có thời gian biểu xâm lược cố định.

Cộng đồng phòng thủ chuỗi đảo thứ nhất: Phe dân chủ dựng thế “phòng thủ tiền tuyến”

An ninh eo biển Đài Loan nay đã gắn với vận mệnh chung của các nước trên chuỗi đảo thứ nhất. Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. nói thẳng: “Nếu ĐCSTQ tấn công Đài Loan, Philippines không thể giữ trung lập, vì vị trí địa lý khiến trung lập là điều không thể”.

Ngoài việc mở cửa căn cứ cho quân đội Mỹ, Philippines còn ký với Nhật Bản Hiệp định Tiếp cận Đối ứng (RAA) và Hiệp định Cung cấp Hàng hóa và Dịch vụ Tương hỗ (ACSA).

Cuộc tập trận “Super Garuda Shield” giữa Mỹ và Indonesia cũng đã giúp trấn giữ các yết hầu ở phía nam như eo biển Malacca.

“Quân đội Mỹ tập trận và triển khai dày đặc ở cả hai đầu nam, bắc Đài Loan, động thái rất rõ ràng. Mong người dân Đài Loan nhìn rõ xu thế chung, đừng để truyền thông thân ĐCSTQ dẫn dắt, và Đài Loan cũng phải tự nỗ lực, chuẩn bị đủ đạn dược,” ông Hồ Chấn Đông nhấn mạnh.

Chỉ cần liên minh dân chủ trên chuỗi đảo thứ nhất giữ vững thế phòng thủ chung, các nước có thể kiềm chế hiệu quả chiến thuật cưỡng ép “vùng xám” và tham vọng vượt qua chuỗi đảo thứ nhất của ĐCSTQ, bảo đảm hòa bình, ổn định cho khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Xem thêm

Mỹ-Nhật tập trận với 57 nghìn quân, đưa tên lửa ra đảo gần Đài Loan

Nhật Bản và Mỹ dự kiến tập trận Keen Sword với khoảng 57 nghìn quân nhân, kèm triển khai tên lửa, diễn tập phòng thủ đảo gần Đài Loan.