Iran đã chuyển sang “chiến tranh tiêu hao phân tán”

Lộ Khắc
•
Thứ Tư, 11/03/2026

Trong bối cảnh các cuộc không kích liên tục của Mỹ và Israel, năng lực tên lửa và máy bay không người lái của Iran đang bị suy yếu nghiêm trọng. Đồng thời, Tehran cũng đang điều chỉnh cách tác chiến bằng cách phân tán các cuộc tấn công, áp dụng cơ chế chỉ huy phi tập trung và tăng cường sử dụng chiến thuật máy bay không người lái nhằm duy trì phần sức mạnh quân sự còn lại trong điều kiện bị tấn công liên tục.

Các nhà phân tích cho rằng cuộc xung đột này không chỉ là một vòng leo thang mới giữa Israel và Iran, mà đang dần biến thành một cuộc chiến khu vực với sự tham gia của Mỹ và nhiều quốc gia Trung Đông.

Không kích của Mỹ và Israel gây thiệt hại nặng cho hệ thống tên lửa Iran

Các cuộc không kích chung của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28/2 đã gây thiệt hại lớn cho hệ thống tên lửa và cơ sở hạ tầng quân sự của Iran.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine cho biết chỉ chưa đầy một tuần sau khi chiến tranh bắt đầu, số lần Iran tấn công bằng tên lửa đã giảm hơn 80%. Quân đội Israel cũng tuyên bố khoảng 75% bệ phóng tên lửa của Iran đã bị phá hủy.

Theo trang Business Insider dẫn lời các nhà phân tích quân sự, Iran hiện đang chạy đua với thời gian để bảo toàn số tên lửa và máy bay không người lái còn lại trong khi vẫn phải đối mặt với các đợt tấn công liên tục.

Trong khi đó, các máy bay ném bom tàng hình B-2 của Mỹ cũng đã tấn công các cơ sở “thành phố tên lửa” ngầm của Iran. Những căn cứ dưới lòng đất này trước đây được xây dựng nhằm che giấu và bảo vệ kho tên lửa của Iran.

Nhà phân tích Trung Đông Ryan Bohl của tổ chức tình báo rủi ro RANE cho biết các máy bay chiến đấu Mỹ và Israel đang giám sát liên tục những cơ sở ngầm này, khiến việc phóng tên lửa thường xuyên trở nên khó khăn hơn.

Iran thay đổi chiến thuật: tấn công phân tán để tiêu hao hệ thống phòng không

Các nhà phân tích nhận thấy cách Iran sử dụng tên lửa trong cuộc chiến lần này đã thay đổi rõ rệt so với trước đây.

Học giả chính trị học James Devine của Đại học Mount Allison (Canada) cho biết Iran không còn tập trung phóng số lượng lớn tên lửa vào một mục tiêu duy nhất, mà thay vào đó duy trì nhịp độ phóng ổn định và tấn công phân tán vào nhiều mục tiêu khác nhau.

Ông cho rằng chiến thuật này có thể nhằm tiêu hao kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và các đồng minh, thay vì chỉ đơn thuần tìm cách gây ra mức độ phá hủy lớn nhất.

Bên cạnh đó, Iran cũng chuyển một phần các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái sang các quốc gia vùng Vịnh, thay vì chỉ nhắm vào Israel.

Trong tuần đầu của cuộc chiến, Iran phóng khoảng 110 máy bay không người lái, trong khi cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái có gần 1.100 chiếc được sử dụng, cho thấy Tehran đang thận trọng hơn trong việc triển khai lực lượng.

Mặc dù vậy, hệ thống phòng không của Israel vẫn duy trì tỷ lệ đánh chặn cao. Trong tuần đầu tiên, Iran đã phóng hơn 220 tên lửa vào Israel nhưng số tên lửa đánh trúng mục tiêu chưa tới 10 quả.

Chiến lược “phòng thủ khảm” dần xuất hiện

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Iran đã chuyển sang một chiến lược “phòng thủ khảm phi tập trung”, cho phép các đơn vị quân đội hoạt động độc lập ngay cả khi thiếu sự chỉ huy tập trung.

Học giả Arash Azizi của Đại học Boston cho rằng chiến lược này có thể giúp Iran duy trì khả năng tác chiến ngay cả khi hệ thống chỉ huy cấp cao bị tấn công.

Ông nói Iran tuy đã tiêu hao nhiều nguồn lực quân sự, nhưng vẫn có thể duy trì chiến đấu trong một thời gian nhờ việc phân bổ và sản xuất lại vũ khí, “đặc biệt là năng lực máy bay không người lái vẫn rất quan trọng”.

Một số nhà phân tích vì vậy mô tả cách thức tác chiến hiện nay của Iran như một dạng “chiến tranh du kích”.

Xung đột leo thang thành chiến tranh khu vực

Báo Jerusalem Post cho biết điểm khác biệt lớn nhất giữa cuộc chiến lần này và cuộc xung đột Iran–Israel vào tháng 6/2025 là Mỹ đã tham gia sâu ngay từ ngày đầu tiên.

Điều này khiến cuộc xung đột vốn chỉ mang tính song phương nhanh chóng biến thành một cuộc chiến khu vực rộng lớn hơn, với phạm vi chiến trường thậm chí mở rộng tới Thổ Nhĩ Kỳ, Síp và Azerbaijan.

Trong tuần đầu của cuộc chiến, số lượng đạn dược tác chiến mà Mỹ và Israel sử dụng đã vượt quá 6.500 quả, trong khi trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày năm ngoái con số này chỉ khoảng 3.700 quả.

Do ngày càng nhiều quốc gia bị cuốn vào cuộc xung đột, Iran buộc phải phân tán hỏa lực ra khu vực rộng hơn, bao gồm cả các quốc gia vùng Vịnh nơi có quân đội Mỹ đồn trú.

Máy bay không người lái vẫn là mối đe dọa khó loại bỏ

Mặc dù hệ thống tên lửa bị tấn công nặng nề, các nhà phân tích cho rằng Iran vẫn sở hữu một loại vũ khí khó có thể bị triệt tiêu hoàn toàn – “máy bay không người lái Shahed”.

Ryan Bohl cho biết loại UAV này có cấu trúc đơn giản và chi phí thấp, nhưng lại khó phòng thủ. Ngay cả các hệ thống phòng không tiên tiến của Mỹ, Israel và các quốc gia vùng Vịnh cũng khó có thể loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa này.

Ngoài ra, Iran còn phóng một số tên lửa mang đầu đạn chùm vào Israel. Loại vũ khí này tuy có khả năng phá hủy hạn chế đối với các mục tiêu kiên cố, nhưng gây nguy hiểm lớn cho khu vực dân cư.

Diễn biến chiến tranh vẫn đầy bất định

Hiện vẫn khó đánh giá chính xác mức độ tổn thất vũ khí của Iran, cũng như liệu những thay đổi chiến thuật của nước này là lựa chọn chiến lược hay do năng lực bị suy giảm.

Trong khi đó, Israel vẫn tiếp tục phá hủy các cơ sở sản xuất tên lửa, tuyến vận chuyển và địa điểm lưu trữ vũ khí của Iran, điều này có thể khiến số lượng tên lửa Iran phóng trong tương lai tiếp tục giảm.

Các nhà phân tích cũng cho rằng khi chiến tranh kéo dài, Iran có thể tăng cường huy động các lực lượng ủy nhiệm, bao gồm Hezbollah ở Liban và lực lượng Houthi ở Yemen.

Tuy nhiên, cuộc chiến cũng có thể kết thúc bất ngờ. Jerusalem Post cho rằng phong cách ra quyết định của Tổng thống Trump có mức độ khó dự đoán cao, khiến hướng đi của cuộc xung đột vẫn còn nhiều biến số.