Mở rộng danh sách đen: Sức nặng từ đòn trừng phạt của Lầu Năm Góc đến TQ

Lý Bình
•
Thứ Tư, 15/07/2026

Ngày 8/6, Bộ Quốc phòng Mỹ đã mở rộng Danh sách Doanh nghiệp Quân sự Trung Quốc (CMC List) lên 188 thực thể. Theo Điều 1260H của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm tài khóa 2021, có thêm 64 doanh nghiệp Trung Quốc được đưa vào danh sách.

Con dấu của Bộ Quốc phòng Mỹ tại phòng họp báo của Lầu Năm Góc, gần Washington D.C., ngày 25/10/2023. (Ảnh: Madalina Vasiliu/Epoch Times)

Sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 5 năm nay, mặc dù Mỹ và Trung Quốc đều cam kết phát triển “mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, nhưng sự cạnh tranh chiến lược giữa hai nước vẫn âm thầm diễn ra, trong khi Mỹ tiếp tục mở rộng các biện pháp liên quan đến an ninh quốc gia nhằm vào các doanh nghiệp của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Đợt cập nhật này không chỉ có quy mô lớn chưa từng có mà còn bao gồm nhiều doanh nghiệp tư nhân nổi tiếng của Trung Quốc như Tencent, DJI, Unitree và Alibaba, vì vậy đã thu hút sự chú ý rộng rãi.

Một bài phân tích mới đây của tạp chí The Diplomat chỉ ra rằng mặc dù danh sách CMC ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong chính sách của Washington đối với Trung Quốc, nhưng về bản chất nó khác với “Danh sách Thực thể” (Entity List) hay “Danh sách Công dân Được Chỉ định Đặc biệt” (SDN List).

Danh sách CMC không cấm giao dịch thương mại, không áp đặt kiểm soát xuất khẩu, không kích hoạt các biện pháp trừng phạt kinh tế và cũng không ngăn cản các công ty trong danh sách tiếp cận thị trường Mỹ.

Mặc dù hậu quả pháp lý trực tiếp của danh sách CMC còn hạn chế, Washington vẫn liên tục mở rộng danh sách này. Điều đó khiến dư luận đặt câu hỏi: Nếu danh sách này không mang lại hậu quả pháp lý trực tiếp, vì sao Washington vẫn liên tục đầu tư nhiều nguồn lực để mở rộng nó?

Bài viết cho rằng mục đích của danh sách CMC không phải là hạn chế hoạt động của doanh nghiệp, mà là một cơ chế phân loại các doanh nghiệp Trung Quốc từ góc độ an ninh quốc gia. Dưới đây là phân tích của bài viết về sức răn đe của danh sách CMC đối với ĐCSTQ và các doanh nghiệp Trung Quốc.

Mở rộng danh sách CMC đồng nghĩa với mở rộng góc nhìn về an ninh

Việc chính quyền Trump không ngừng mở rộng danh sách CMC phản ánh sự thay đổi lớn trong cách Washington tiến hành cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.

Các chuyên gia của Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) nhận định rằng việc mở rộng danh sách CMC lần này không đơn thuần chỉ là cập nhật danh sách, mà là một phần trong chiến lược ứng phó của Chính phủ Mỹ trước chiến lược “quân sự – dân sự hợp nhất” (MCF) của ĐCSTQ.

Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết mục đích của danh sách CMC là xác định những thực thể trực tiếp hoặc gián tiếp hỗ trợ hệ sinh thái “quân sự – dân sự hợp nhất” của ĐCSTQ. Khi trí tuệ nhân tạo, robot, điện toán đám mây và các công nghệ lưỡng dụng khác ngày càng giữ vai trò cốt lõi trong cạnh tranh chiến lược, ranh giới giữa đổi mới thương mại và năng lực quân sự cũng ngày càng trở nên mờ nhạt.

Cục Nghiên cứu châu Á Quốc gia Mỹ (NBR) cho rằng theo quan điểm của Chính phủ Mỹ, thách thức hiện nay không còn chỉ là nhận diện những công ty trực tiếp tham gia sản xuất quân sự cho ĐCSTQ, mà là đánh giá cách ĐCSTQ huy động năng lực công nghệ dân sự thông qua khuôn khổ quân sự – dân sự hợp nhất để phục vụ hiện đại hóa quân đội.

Đó là lý do vì sao danh sách CMC liên tục được mở rộng trong những năm gần đây và nhiều doanh nghiệp tư nhân nổi tiếng của Trung Quốc, dù chỉ có mối liên hệ gián tiếp hoặc còn gây tranh cãi với quân đội Trung Quốc, cũng bị đưa vào danh sách.

Việc Washington mở rộng danh sách lần này cho thấy, Mỹ đã có nhận thức rộng hơn về những công ty Trung Quốc có thể gây ra rủi ro đối với an ninh quốc gia.

Việc bị đưa vào danh sách CMC không có nghĩa sẽ lập tức bị Chính phủ Mỹ trừng phạt, mà chủ yếu là Chính phủ Mỹ tiến hành phân loại các rủi ro này, xác định vị trí của các doanh nghiệp Trung Quốc trong hệ thống chính sách của Mỹ và tạo nền tảng thống nhất cho các hành động chính sách trong tương lai. Có thể xem đây như một hình thức đánh giá rủi ro.

Khi mối đe dọa từ chiến lược quân sự – dân sự hợp nhất của ĐCSTQ ngày càng gia tăng, chính phủ Mỹ cần gấp một khuôn khổ chung để các cơ quan nhà nước dễ dàng nhận diện và trao đổi về các rủi ro an ninh tiềm tàng.

Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown chỉ ra rằng mô hình quân sự – dân sự hợp nhất của ĐCSTQ là một hình thức hoàn toàn mới, khác với hệ thống quốc phòng truyền thống, khiến Mỹ ngày càng khó phân biệt giữa doanh nghiệp thuần túy thương mại và doanh nghiệp tham gia vào chiến lược quân sự – dân sự hợp nhất.

Trên thực tế, danh sách CMC không phải là công cụ thực thi pháp luật, mà là một khuôn khổ chung giúp xác định những doanh nghiệp Trung Quốc cần được giám sát chặt chẽ hơn.

Danh sách này giúp các cơ quan khác nhau không phải tự xây dựng tiêu chuẩn riêng mà có chung một bộ tiêu chí để xác định những doanh nghiệp có thể tham gia vào chiến lược quân sự – dân sự hợp nhất, từ đó giảm chi phí phối hợp.

Đặt nền móng cho các chính sách trong tương lai

Khi các cơ quan chính phủ và các chủ thể trên thị trường cùng sử dụng một hệ thống phân loại rủi ro, việc phân loại không còn đơn thuần là công cụ tổ chức thông tin mà trở thành nền tảng cho các chính sách trong tương lai.

Ví dụ, theo Đạo luật BIOSECURE (Đạo luật An ninh Sinh học), các doanh nghiệp Trung Quốc nằm trong danh sách CMC trong tương lai cũng có khả năng được ưu tiên xác định là doanh nghiệp có rủi ro về an ninh sinh học.

Ngoài ra, nhiều điều khoản mới trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cũng khiến các doanh nghiệp thuộc danh sách CMC phải đối mặt với nhiều hậu quả pháp lý hơn, bao gồm hạn chế mua sắm của Bộ Quốc phòng, hạn chế hoạt động vận động hành lang và hạn chế mua sắm công nghệ.

Lấy quy định hạn chế vận động hành lang làm ví dụ, để giữ được tư cách nhà thầu của Bộ Quốc phòng Mỹ, nhiều công ty vận động hành lang tại Mỹ đã lần lượt cắt đứt quan hệ với các doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo các báo cáo, sau khi quy định này có hiệu lực, nhiều công ty lớn tại Washington như Brownstein Hyatt Farber Schreck và Mercury Public Affairs đã chấm dứt hợp tác với Alibaba và Tencent.

Mặc dù hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Trung Quốc trong danh sách CMC không bị hạn chế trực tiếp, nhưng tác động thực tế vượt xa phạm vi pháp lý của chính quy định này.

Những biện pháp giám sát tiếp theo sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng lớn hơn, khiến chuỗi cung ứng phải điều chỉnh, các quyết định đầu tư trở nên thận trọng hơn và doanh nghiệp phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt hơn.

Sức răn đe của danh sách CMC rất lớn

Danh sách CMC có thể tạo ra hiệu ứng “lạnh gáy”, khiến thị trường chủ động điều chỉnh hành vi vì lo ngại các biện pháp quản lý nghiêm ngặt hơn trong tương lai.

Việc bị đưa vào danh sách CMC đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được xem là có nguy cơ tiềm ẩn đối với an ninh quốc gia. Nhà đầu tư, nhà cung cấp, khách hàng và các đối tác thương mại khác sẽ dựa trên đó để đánh giá rủi ro kinh doanh.

Do đó, ngay cả khi doanh nghiệp Trung Quốc trong danh sách chưa bị áp dụng các biện pháp trừng phạt chính thức, họ vẫn phải đối mặt với những tác động đáng kể trên thị trường.

Để tránh các rủi ro về quản lý, uy tín và thương mại trong tương lai, nhiều doanh nghiệp Mỹ sẽ chủ động giảm mức độ tiếp xúc với các công ty này.

Các vụ kiện của WuXi AppTec và Alibaba đã minh chứng rõ hậu quả nghiêm trọng của việc bị đưa vào danh sách CMC.

WuXi AppTec cho biết chỉ trong vòng 10 ngày sau khi bị đưa vào danh sách, nhiều khách hàng đã bày tỏ lo ngại. Một số khách hàng từ chối giao các dự án mới hoặc tạm dừng các hợp tác lâm sàng đang triển khai; thậm chí có khách hàng nói rõ rằng họ ngừng giao hàng vì công ty bị đưa vào danh sách CMC.

Alibaba cũng cho rằng việc bị đưa vào danh sách đã làm tổn hại danh tiếng của công ty, gia tăng lo ngại của giới đầu tư và khiến các đối tác thương mại phải đánh giá lại quan hệ hợp tác.

Hai vụ việc này cho thấy, một khi bị đưa vào danh sách CMC, bất kể căn cứ thực tế có đầy đủ hay không, các doanh nghiệp tư nhân khác sẽ ngay lập tức điều chỉnh hành vi để ứng phó với các rủi ro quản lý và thương mại trong tương lai.

Bản thân danh sách CMC chính là một tín hiệu mạnh mẽ gửi tới thị trường. Ngay cả khi chưa có biện pháp cưỡng chế pháp lý trực tiếp, nó vẫn có thể tác động đến hành vi thương mại của thị trường.

Hậu quả của việc bị đưa vào danh sách CMC rất nghiêm trọng

Danh sách CMC không chỉ dùng để xác định các doanh nghiệp Trung Quốc có nguy cơ đối với an ninh quốc gia mà còn đã trở thành một phần trong cơ chế nhận diện rủi ro của cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung.

Gần đây, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về ĐCSTQ John Moolenaar và thành viên Ủy ban Tình báo Hạ viện Elise Stefanik đã thúc giục Lầu Năm Góc thực thi nghiêm các quy định mới về hạn chế vận động hành lang, yêu cầu các nhà thầu của Bộ Quốc phòng chấm dứt hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức vận động hành lang thúc đẩy tham vọng và lợi ích của ĐCSTQ. Điều này cho thấy rõ vai trò ngày càng lớn của danh sách CMC.

Các doanh nghiệp Trung Quốc bị đưa vào danh sách CMC có thể khởi kiện, giống như WuXi AppTec và Alibaba đã làm. Việc khởi kiện cũng có khả năng thành công, như trường hợp Xiaomi vào năm 2021. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi vấn đề đều có thể dễ dàng được giải quyết thông qua kiện tụng.

Hơn nữa, kinh nghiệm của Hesai cho thấy, ngay cả khi đã được xóa khỏi danh sách, doanh nghiệp vẫn có thể bị đưa trở lại trong tương lai.

Các chuyên gia chỉ ra rằng, các biện pháp hạn chế của Mỹ đối với ĐCSTQ không còn dựa vào từng công cụ chính sách riêng lẻ mà ngày càng hình thành một hệ thống quản lý có liên kết chặt chẽ.

Danh sách CMC cho thấy khuôn khổ pháp lý và quản lý không chỉ ảnh hưởng đến hành động của chính phủ, mà còn tác động đến hành vi của doanh nghiệp và các quyết định của thị trường. Việc bị đưa vào danh sách có thể chưa dẫn đến các lệnh trừng phạt trực tiếp, nhưng hậu quả lại rất nghiêm trọng.

Bài viết kết luận rằng, vào tháng 9 và tháng 11 năm nay, Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình có thể sẽ gặp lại nhau, các kênh liên lạc cấp cao giữa hai bên cũng có thể vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, việc danh sách CMC liên tục được mở rộng cho thấy, dù lãnh đạo hai nước có gặp nhau thêm bao nhiêu lần đi nữa cũng khó có thể đảo ngược xu thế cạnh tranh căn bản giữa Mỹ và Trung Quốc.