Thanh Phong: Cầu Tứ Thông, nơi ông Bành Lập Phát treo biểu ngữ, mất tên trên bản đồ

Thứ Hai, 12/10/2026

Tại giao lộ giữa đường Bắc Tam Hoàn Tây và đại lộ Trung Quan Thôn ở Bắc Kinh có một cây cầu vượt. Ngày ngày xe cộ vẫn chạy qua cầu, biển trạm xe buýt dưới cầu vẫn ghi “Cầu Tứ Thông Đông”, “Cầu Tứ Thông Bắc”, nhưng tên của chính cây cầu thì đã bị xóa.

Ông Bành Lập Phát – “Dũng sĩ cầu Tứ Thông” tại Bắc Kinh (Ảnh qua NTDTV).

Cuối tháng 5/2023, vài ngày trước dịp kỷ niệm 34 năm sự kiện Thiên An Môn ngày 4/6/1989, cư dân mạng Bắc Kinh phát hiện tấm biển chỉ đường “Cầu Tứ Thông” nền xanh chữ trắng, có kèm phiên âm, bên ngoài lan can đã bị tháo đi. Cùng thời gian đó, gõ ba chữ này trên bản đồ Baidu, Gaode hay Tencent thì trang chỉ hiện dòng “Không tìm thấy địa điểm liên quan”, theo tin của Đài Á Châu Tự Do (RFA) và Deutsche Welle (DW) lúc đó. Tên các cầu vượt khác ở Bắc Kinh vẫn tìm được như thường.

Một cây cầu bị bản đồ lãng quên, chỉ vì 4 năm trước, vào ngày 13/10, có một người đã đứng trên cầu một lúc.

Cột khói trên cầu

Ngày 13/10/2022, 3 ngày trước khi Đại hội 20 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) khai mạc, một cột khói dày bốc lên trên cầu Tứ Thông ở quận Hải Điến. Người qua đường ngẩng lên, thấy hai biểu ngữ chữ đỏ treo bên ngoài lan can.

Một biểu ngữ viết: “Không cần xét nghiệm, cần cơm ăn; không cần phong tỏa, cần tự do; không cần dối trá, cần tôn nghiêm; không cần Cách mạng Văn hóa, cần cải cách; không cần lãnh tụ, cần lá phiếu; không làm nô tài, làm công dân”. Biểu ngữ kia viết: “Bãi khóa, bãi công, bãi miễn quốc tặc độc tài Tập Cận Bình”.

Người treo biểu ngữ nhanh chóng bị cảnh sát đưa đi, biểu ngữ bị giật xuống, giao thông trên cầu trở lại bình thường. Mọi việc diễn ra không lâu, nhưng đã có tài xế kịp giơ điện thoại lên sau cửa kính xe.

Về sau, phần lớn truyền thông hải ngoại và các tổ chức nhân quyền xác định người này là ông Bành Lập Phát, tên trên mạng là Bành Tái Chu, sinh năm 1974, lúc xảy ra sự việc 48 tuổi. BBC tiếng Trung khi đó đưa tin manh mối do cư dân mạng lần ra dẫn tới một nhà nghiên cứu vật lý ở một ngôi làng tại Hắc Long Giang. BBC hỏi cán bộ thôn và được xác nhận từng có một người cùng tên sống ở đó.

Trước sự việc, một tài khoản ResearchGate mang tên “Bành Tái Chu” còn đăng một bản kế hoạch hành động dài 23 trang. Hôm ấy, trên cầu chỉ có một mình ông.

Ngày hôm sau, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao ĐCSTQ, một phóng viên nước ngoài hỏi về người biểu tình trên cầu. Người phát ngôn Mao Ninh đáp: “Tôi không nắm được tình hình mà anh nói”. Biên bản hỏi đáp đăng trên trang web của Bộ Ngoại giao cùng ngày không có câu hỏi này. Suốt 4 năm sau đó, chính quyền chưa từng xác nhận danh tính của ông, cũng chưa ra một thông báo nào về sự việc hôm ấy.

“Không cần xét nghiệm, cần cơm ăn” là câu mà mùa thu năm 2022, rất nhiều người bị phong tỏa trong khu dân cư đã nghĩ trong lòng nhưng không dám nói ra. Ông viết câu ấy lên vải, treo ở một trong những giao lộ đông đúc nhất Bắc Kinh.

Từ ngày hôm sau, bảng tin của hơn 300 trường đại học ở nước ngoài lần lượt xuất hiện áp phích chép lại các khẩu hiệu đó. Trong nước, có người viết những dòng chữ ấy lên vách ngăn nhà vệ sinh công cộng, cư dân mạng gọi đây là “cách mạng nhà vệ sinh mới”. Hơn một tháng sau, một tòa chung cư ở Urumqi bốc cháy, nhiều nơi xuất hiện những đám đông giơ tờ giấy trắng. Không ít bình luận coi hai biểu ngữ trên cầu Tứ Thông là khúc dạo đầu của Phong trào Giấy trắng.

Tốc độ xóa bỏ

Truyền thông nhà nước im lặng, còn hệ thống kiểm duyệt thì ra tay nhanh hơn nhiều. Reuters và AP lúc đó đưa tin Weibo nhanh chóng hạn chế các từ khóa “cầu Tứ Thông”, “Hải Điến”, “biểu ngữ Bắc Kinh”, sau đó ngay cả “dũng cảm” và “dũng sĩ” cũng không cho ra kết quả bình thường. Một quốc gia, vào một ngày nọ, đã đưa chữ “dũng cảm” vào danh sách từ bị chặn.

Trên WeChat, tài khoản của những người từng chia sẻ ảnh chụp trên cầu hay đăng bài về sự việc bị đóng băng. Có người phải vào diễn đàn chăm sóc khách hàng của Tencent trên Weibo để xin mở lại, theo Deutsche Welle và một số báo khác. Có phóng viên nước ngoài tới chân cầu chụp ảnh, vài người mặc thường phục liền chạy tới yêu cầu xóa ảnh, nói nơi đó cấm chụp vì “tình huống đặc biệt”.

Một người chỉ nói vài câu trong nhóm nhỏ 4 người, giờ cảm thấy “vô cùng hổ thẹn”, cuối cùng phải nhận lỗi trước bàn dân thiên hạ.

Xóa bài xong thì đến canh gác. Ít lâu sau vụ việc, Đài Á Châu Tự Do đưa tin các quận ở Bắc Kinh tuyển “người canh cầu”, làm hai ca suốt 24 giờ, lương 320 nhân dân tệ một ngày. Cùng thời gian đó, có người dân Bắc Kinh cho biết mua vải ở cửa hàng quá một mét phải đăng ký chứng minh thư. Từ đó, mỗi dịp nhạy cảm, trên các cầu đi bộ và cầu vượt ở Bắc Kinh đều có người thay ca canh gác.

Tháng 1/2024, Phó giáo sư Thái Vạn Hoán của Viện nghiên cứu Tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc thời đại mới, Đại học Thanh Hoa, nghe sinh viên nói trong giờ học rằng trên cầu Tứ Thông có cảnh sát thường phục. Bà không tin, liền tự mình đến cầu chụp ảnh để chứng minh Trung Quốc có tự do ngôn luận. Kết quả là bà bị công an chặn lại tra hỏi và ghi lại danh tính, Đài Á Châu Tự Do cho biết.

Bước tiếp theo là tấm biển bị tháo và khoảng trống trên bản đồ. Nửa năm trước đó, biển tên “đường Urumqi Trung” ở Thượng Hải đã bị gỡ sau Phong trào Giấy trắng, và cầu Tứ Thông theo sau.

Sửa bản đồ, tháo biển, làm một lần là đủ. Còn canh gác thì phải làm ngày này qua ngày khác: chừng nào còn người nhớ, trên cầu còn phải có người đứng. Để một cây cầu bị lãng quên, chính quyền phải ngày ngày cử người đến canh nó.

Những bức ảnh bên ngoài bức tường

Quảng trường Thiên An Môn có người canh gác từ trước cầu Tứ Thông hơn 20 năm. Sau khi ĐCSTQ đàn áp Pháp Luân Công từ tháng 7/1999, những người tu luyện lấy Chân, Thiện, Nhẫn làm nguyên lý cốt lõi đã từ khắp nơi đổ về Bắc Kinh, hết đoàn này đến đoàn khác, giăng biểu ngữ trên Quảng trường Thiên An Môn để kêu oan cho đức tin của mình.

Tháng 4/2000, phóng viên Ian Johnson của The Wall Street Journal viết rằng ngày nào cũng có vài chục người bị bắt ở trung tâm Bắc Kinh vì định mở biểu ngữ. Cảnh sát giăng dây phong tỏa quanh quảng trường, chặn những người xuống xe ở cửa ga tàu điện ngầm và trạm xe buýt, tra hỏi từng người xem có phải học viên Pháp Luân Công không.

Cũng trong loạt phóng sự này, ông kể câu chuyện của bà Trần Tử Tú, 58 tuổi, công nhân về hưu ở Duy Phường, Sơn Đông. Vì không chịu từ bỏ đức tin, bà bị tra tấn bằng dùi cui điện và gậy trong thời gian bị giam giữ, và bị bức hại đến chết ngày 21/2/2000.

Loạt phóng sự này đoạt giải Pulitzer hạng mục phóng sự quốc tế năm 2001. Bên trong bức tường, những cái tên và gương mặt ấy chưa từng xuất hiện trên bất kỳ tờ báo nào. Hơn 20 năm sau đó, độc giả trong nước gõ “Pháp Luân Công” vào ô tìm kiếm thì chỉ thấy những lời lẽ chính quyền đã viết sẵn.

Người đàn ông chặn xe tăng trên đại lộ Trường An tháng 6/1989 cũng chung cảnh ngộ. Bên ngoài bức tường, ông là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Bên trong bức tường, nhà báo Louisa Lim (Lâm Mộ Liên) từng mang bức ảnh ấy đến 4 trường đại học ở Bắc Kinh hỏi 100 sinh viên, chỉ có 15 người nhận ra.

Ở hải ngoại, ông Bành Lập Phát được gọi là “người chặn xe tăng mới”. Cách gọi này nói lên lòng dũng cảm của ông, và cũng nói trúng cảnh ngộ của ông về sau.

9 năm của một người

Từ khi bị đưa đi, ông Bành Lập Phát không còn xuất hiện công khai. Tháng 7/2025, tài khoản Twitter hải ngoại “Hôm qua” đăng tin ông đã bị kết án 9 năm tù với tội danh “gây sự, kích động rắc rối” và “phóng hỏa”, bị đưa vào nhà tù thụ án từ tháng 5 năm đó.

Tòa nào xử, phiên tòa mở ngày nào, ông có luật sư riêng hay không, bản án viết gì, chính quyền đều không công bố. Tổ chức “Người bảo vệ Nhân quyền Trung Quốc” cho biết không thể xác minh độc lập mức án này, nhưng cho rằng nguồn tin đáng tin cậy.

Tội danh “phóng hỏa” nhiều khả năng là để chỉ cột khói hôm ấy, thứ đã khiến người qua đường ngẩng lên. Các bản tin lúc đó mô tả ông đốt lốp xe và đồ linh tinh, để người dưới cầu ngẩng lên thấy biểu ngữ. Không có bản tin nào nhắc đến thương vong.

Người thân trực hệ và họ hàng của ông đều bị giám sát ở các mức độ khác nhau, VOA đưa tin. Suốt 4 năm, bên ngoài gần như không nghe được tiếng nói nào từ gia đình ông. Đến nay vẫn không ai xác định được ông bị giam ở nhà tù nào, nên cũng không thể biết trong đó ông ăn uống ra sao, mùa đông có lạnh không.

Ông bước lên cây cầu ấy năm 48 tuổi. Nếu mức án 9 năm là thật, và thời gian tạm giam được trừ vào án theo quy định, thì phải đến mùa thu năm 2031 ông mới ra tù, khi đó khoảng 57 tuổi.

Ngày 13/10/2023, đúng một năm sau vụ việc, ông Gallagher, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện Mỹ, đã đề cử ông Bành Lập Phát cho giải Nobel Hòa bình. Sau khi tin ông bị kết án lan ra, bà Sophie Richardson, đồng giám đốc tổ chức “Người bảo vệ Nhân quyền Trung Quốc”, yêu cầu Bắc Kinh thả người ngay và công khai nơi giam giữ ông.

Bắc Kinh không hồi đáp.

Đã 4 năm trôi qua, chưa nghe nói tấm biển kia được treo lại. Biển trạm xe buýt dưới cầu vẫn ghi “Cầu Tứ Thông Đông”, ngày ngày người chờ xe vẫn đứng dưới mấy chữ ấy. Có người biết vì sao cây cầu này mất tên, có người đã không còn biết nữa.