Sau Venezuela, Bắc Kinh đối mặt nguy cơ mất nguồn dầu từ Iran

Bình Minh
•
Thứ Ba, 03/03/2026

Trong 2 tháng liên tiếp, Bắc Kinh đã mất đi hai nguồn dầu giá rẻ quan trọng từ Venezuela và Iran. Các cuộc tấn công quân sự liên hợp của Mỹ và Israel vào Iran sẽ làm gián đoạn hoặc giảm xuất khẩu dầu thô của Iran, gây tác động lớn đến nhập khẩu dầu của Trung Quốc.

Một trạm xăng của Tập đoàn Dầu khí Trung Quốc tại Thượng Hải. (Ảnh: Brookgardener/Shutterstock)

Trong cuộc phỏng vấn với Fox Business vào Chủ nhật (1/3), cựu Cố vấn An ninh Quốc gia trong chính quyền Trump, ông Robert O’Brien, cho biết Trung Quốc đã mua dầu Iran với mức giá giảm mạnh. Do đó, Tổng thống Trump sẽ có lợi thế lớn trong việc sử dụng đòn bẩy thương mại và đàm phán với Trung Quốc và Nga.

Đối với các nhà nhập khẩu dầu của Trung Quốc, đặc biệt là các nhà máy lọc dầu tư nhân vốn lâu nay hưởng lợi từ nguồn nguyên liệu rẻ, việc ngừng cung cấp dầu từ Iran và Venezuela là những tin xấu liên tiếp. Kể từ khi Tổng thống Venezuela Maduro bị Mỹ bắt giữ vào đầu tháng Một, Mỹ đã cố gắng kiểm soát thương mại dầu mỏ của Venezuela và phục hồi việc cung cấp dầu thô cho các nhà máy lọc dầu Mỹ.

Hai tập đoàn giao dịch hàng hóa quốc tế lớn, trong đó có Vitol Group, đã cung cấp đã cung cấp dầu Merey cho Trung Quốc với mức giảm giá khoảng 5 USD/thùng so với giá dầu Brent trước khi Maduro bị bắt, giảm mạnh so với mức giảm 15 USD/thùng trước đó.

Các nhà giao dịch dự báo rằng lượng dầu từ Venezuela hiện đang được vận chuyển trên biển sẽ đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc trong 1–2 tháng.

Khi đó, các nhà phân tích dự đoán rằng, sau khi số dầu thô này được sử dụng hết, Bắc Kinh sẽ buộc phải mua dầu thô Venezuela theo giá quốc tế, hoặc sử dụng các sản phẩm thay thế có giá cao hơn. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, chỉ trong chưa đầy 2 tháng, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc lại mất đi nguồn cung dầu quan trọng từ Iran. Iran xuất khẩu khoảng 1,6 triệu thùng dầu mỗi ngày, trong đó 90% được bán cho Trung Quốc.

Theo báo cáo của Wall Street Journal vào thứ Hai (2/3), các nhà phân tích cho biết các nhà mua dầu từ Iran ở Trung Quốc chủ yếu là các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ.

Ông Từ Mộ Vũ (Muyu Xu), chuyên gia phân tích dầu cấp cao của nhà cung cấp dữ liệu hàng hóa Kpler, cho biết lượng dầu Iran hiện đang được vận chuyển trên biển vào khoảng 190 triệu thùng, đủ để đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc về dầu Iran trong khoảng 5 tháng. Điều này có nghĩa là các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ của Trung Quốc sẽ có 5 tháng để tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Dữ liệu của Kpler cho thấy, ngay cả trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào thứ Bảy (28/2), Iran đã tăng tốc việc tải dầu vào tàu chở dầu. Trong những tháng qua, Trung Quốc đã tích trữ dầu, phần lớn trong số đó được mua với mức giá rất thấp từ Nga và Iran.

Ông Michael Haigh, người đứng đầu nghiên cứu hàng hóa tại ngân hàng Société Générale, cho biết Trung Quốc đã tích lũy khoảng 1,5 tỷ thùng dầu dự trữ chiến lược, đủ để đáp ứng khoảng 200 ngày nhu cầu nhập khẩu dầu.

Các nhà phân tích cho rằng các nhà máy lọc dầu Trung Quốc có thể sẽ có đủ nguồn cung trong ngắn hạn, nhưng trong dài hạn, họ sẽ cần phải chuyển sang thị trường chính thống và cạnh tranh với các khách hàng khác để mua dầu.

Báo cáo mới nhất của Bloomberg Economics cho biết, nếu Iran ngừng xuất khẩu dầu hoàn toàn, giá dầu sẽ tăng khoảng 20%. Khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, nếu eo biển này bị đóng, giá dầu có thể tăng lên tới 108 USD/thùng.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng nếu giá dầu tiếp tục tăng, các quốc gia nhập khẩu dầu chính như Trung Quốc, Châu Âu và Ấn Độ sẽ bị ảnh hưởng, trong khi các quốc gia xuất khẩu dầu như Nga, Canada và Na Uy sẽ hưởng lợi. Đối với Mỹ, mặc dù giá xăng tăng sẽ làm giảm thu nhập của người tiêu dùng, nhưng vì Mỹ là quốc gia xuất khẩu dầu nhờ vào dầu đá phiến, nên tác động đối với nền kinh tế tổng thể sẽ ít hơn.

Cuộc tấn công nhằm vào Iran của Tổng thống Trump đã đánh trúng “tử huyệt” năng lượng và địa chính trị của Bắc Kinh, nơi vốn dựa dẫm vào nguồn dầu thô từ Tehran.

Iran cung cấp khoảng 15% lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc, trong khi gần 90% dầu xuất khẩu của Tehran lại chảy về thị trường này. Quan hệ năng lượng song phương được củng cố bằng thỏa thuận hợp tác 25 năm ký năm 2021, với cam kết đầu tư khoảng 400 tỷ USD từ Bắc Kinh. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào cũng tác động trực diện tới lợi ích chiến lược của Trung Quốc.

Căng thẳng hiện tại diễn ra chỉ ít tuần sau biến động tại Venezuela – nơi Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, làm xáo trộn mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Caracas, đối tác mà Trung Quốc đã rót ít nhất 106 tỷ USD trong hơn hai thập kỷ. Hai cú sốc liên tiếp tại các quốc gia giàu dầu mỏ đang đang thu hẹp dư địa ảnh hưởng năng lượng của Trung Quốc.

Với nền kinh tế còn nhiều sự mất cân đối, chính quyền Trung Quốc đặc biệt nhạy cảm trước biến động giá năng lượng. Giá dầu tăng đồng nghĩa chi phí nhập khẩu leo thang, áp lực lạm phát gia tăng và gánh nặng dồn lên doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng, điều Bắc Kinh không mong muốn trong bối cảnh tăng trưởng còn mong manh.