Với việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro tại Caracas, Hoa Kỳ đã nắm quyền kiểm soát hiệu quả đối với trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới, cắt đứt một trong những huyết mạch năng lượng quan trọng nhất của Bắc Kinh ở Tây bán cầu.

(Ảnh minh họa: Shutterstock)

Chỉ vài giờ trước khi bị quân đội Mỹ bắt giữ, Maduro đã gặp đặc phái viên Trung Quốc Khâu Tiểu Kỳ (Qiu Xiaoqi), ca ngợi “mối quan hệ anh em” giữa Caracas và Bắc Kinh. Mối quan hệ đó chủ yếu được xây dựng dựa trên dầu mỏ. Trong nhiều năm, phần lớn dầu thô xuất khẩu của Venezuela đều hướng đến Trung Quốc, tạo nên một mối quan hệ kết hợp giữa cung cấp năng lượng với nợ nần, ngoại giao và sự sống còn chính trị. Mối quan hệ đó đã nhanh chóng tan vỡ.

Chỉ vài ngày sau khi nhậm chức, người kế nhiệm của Maduro, Delcy Rodríguez, đã chuyển sang giọng điệu hòa giải hơn với Washington và mời gọi sự hợp tác với Hoa Kỳ về các mục tiêu phát triển chung. Ngày 7 tháng 1, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng chính quyền lâm thời Venezuela sẽ chuyển giao tới 50 triệu thùng dầu bị trừng phạt cho Hoa Kỳ.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), Venezuela ước tính sở hữu 303 tỷ thùng dầu mỏ dự trữ đã được chứng minh, chiếm khoảng 17% tổng lượng dầu mỏ toàn cầu. Con số này vượt quá 267 tỷ thùng của Ả Rập Xê Út và 208 tỷ thùng của Iran, theo dữ liệu từ World Population Review.
Tuy nhiên, nhiều năm quản lý yếu kém và lệnh trừng phạt đã làm giảm mạnh sản lượng, xuống còn khoảng 1,1 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm 2025, giảm so với khoảng 3,5 triệu thùng mỗi ngày vào cuối những năm 1990, theo Mạng lưới Hành động Chiến lược Quốc tế về An ninh (ISA).

Phố Wall nhận thấy tiềm năng phục hồi.

Trong một báo cáo ngày 8 tháng 1, JPMorgan Chase ước tính rằng dưới chính quyền mới, sản lượng có thể tăng lên 1,3 triệu đến 1,4 triệu thùng mỗi ngày trong vòng hai năm.
Trong một cuộc phỏng vấn ngày 5/1, các nhà phân tích của Goldman Sachs dự đoán  rằng nếu sản lượng đạt 2 triệu thùng mỗi ngày, giá dầu toàn cầu có thể giảm khoảng 4 đô la một thùng – điều này sẽ có lợi cho người tiêu dùng Mỹ, nhưng lại là cú sốc giảm phát đối với các nhà sản xuất khác.

Dầu thô siêu nặng

Đối với Washington, mục tiêu không chỉ là khối lượng mà còn là chất lượng. Phần lớn dầu mỏ của Venezuela là dầu thô nặng và siêu nặng, tập trung ở phía đông đất nước. Loại dầu này cần được pha trộn hoặc xử lý chuyên biệt, nhưng đó chính xác là những gì mà nhiều nhà máy lọc dầu của Mỹ được thiết kế để xử lý.

Trong nhiều năm, các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã dựa vào việc nhập khẩu dầu thô nặng từ Canada, Mexico và Colombia để pha trộn với dầu nhẹ trong nước nhằm sản xuất dầu diesel và nhiên liệu máy bay một cách hiệu quả.

Việc đảm bảo nguồn cung đó lấp đầy khoảng trống chiến lược, củng cố an ninh năng lượng của Mỹ và mang lại cho Washington thêm đòn bẩy đối với các nhà cung cấp dầu nặng khác, bao gồm cả Canada và Mexico.

Kẻ thua cuộc: Hố đen 60 tỷ đô la của Bắc Kinh

Đối với Bắc Kinh, kết quả thật ảm đạm. Trong suốt mười lăm năm qua, Trung Quốc đóng vai trò là người cho vay cuối cùng của Venezuela, cung cấp ước tính 60 tỷ đô la Mỹ tiền vay kể từ năm 2007 thông qua các thỏa thuận được gọi là “cho vay đổi lấy dầu mỏ”, theo một phân tích chính sách năng lượng được Đại học Columbia công bố ngày 7 tháng 1.

Theo phân tích, việc Hoa Kỳ hiện đang điều tiết dòng chảy dầu mỏ của Venezuela có thể khiến Trung Quốc mất gần như toàn bộ số tiền ước tính từ 10 tỷ đến 16 tỷ đô la Mỹ trong các khoản vay chưa thanh toán.

Theo dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), đến năm 2023, khoảng 68% lượng dầu xuất khẩu của Venezuela được xuất sang Trung Quốc, và phần lớn lượng dầu đó được sử dụng để trả nợ.

Thiệt hại không chỉ giới hạn ở các khoản vay chính phủ.

Các tập đoàn nhà nước khổng lồ của Trung Quốc như Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) và Sinopec nắm giữ các liên doanh và quyền phát triển dự án từ lâu, bao gồm cả cổ phần trong các dự án như Sinovensa, với trữ lượng lên tới hàng tỷ thùng dầu. Vị thế pháp lý và thương mại của họ hiện đang không chắc chắn.

Các công ty tư nhân Trung Quốc cũng bị ảnh hưởng. Những công ty như China Concord Resources Corp., vốn đã công bố kế hoạch đầu tư 1 tỷ đô la vào năm ngoái, cùng với Kerui Petroleum và Anhui Bhring Petroleum Group, gần đây đã ký hợp đồng với công ty dầu khí nhà nước Venezuela, PDVSA.

Những thỏa thuận đó giờ đây gần như vô giá trị.

Các nhà máy lọc dầu nhỏ độc lập ở Trung Quốc, vốn phụ thuộc vào dầu thô giá rẻ của Venezuela, cũng đã mất đi một nguồn nguyên liệu thô giá rẻ quan trọng.

Các tập đoàn dầu khí khổng lồ của Mỹ sẽ tái gia nhập thị trường.

Các công ty dầu mỏ của Mỹ đang chuẩn bị tái gia nhập thị trường Venezuela.

Các công ty như ConocoPhillips và Exxon Mobil đã dành nhiều năm theo đuổi các vụ kiện trọng tài trị giá hàng chục tỷ đô la để đòi lại tài sản bị tịch thu dưới thời cựu lãnh đạo Hugo Chávez.

Trong cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 9 tháng 1 với các giám đốc điều hành ngành công nghiệp dầu mỏ Hoa Kỳ, ông Trump nhấn mạnh rằng việc thúc đẩy đầu tư để tái thiết ngành dầu mỏ của Venezuela là ưu tiên hàng đầu. Ông gợi ý rằng việc giải quyết các vấn đề pháp lý và trưng thu tài sản tồn đọng lâu nay sẽ gắn liền với sự tham gia rộng rãi hơn vào việc hồi sinh sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào các khiếu nại của doanh nghiệp trong quá khứ.
Trong cuộc gặp, ông Trump cũng cho biết các công ty dầu mỏ sẽ đầu tư ít nhất 100 tỷ đô la vào Venezuela để xây dựng lại cơ sở hạ tầng nhằm tăng sản lượng dầu mỏ của nước này.

Tóm lại, Hoa Kỳ đã đảm bảo được nguồn cung dầu thô nặng mà các nhà máy lọc dầu của họ cần, làm suy yếu vị thế năng lượng và tài chính của Trung Quốc ở Tây bán cầu, và có khả năng xóa sổ hàng chục tỷ đô la mà chính quyền Trung Quốc có thể sử dụng để gây ảnh hưởng chỉ trong một động thái duy nhất.