Chiến lược trừng phạt của Mỹ khiến xuất khẩu dầu Iran giảm 80%

Dữ liệu mới nhất cho thấy xuất khẩu dầu của Iran đã giảm hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái do hoạt động phong tỏa của Hải quân Mỹ. Xuất khẩu dầu thô là nguồn thu chủ yếu của Iran, vì vậy mức sụt giảm mạnh này cho thấy cuộc chiến kinh tế mà Mỹ tiến hành nhằm vào Iran đang phát huy tác dụng.

Theo dữ liệu mới nhất từ công ty tình báo hàng hóa Kpler, tính đến thời điểm hiện tại trong tháng 8/2026, lượng dầu thô được chất lên tàu tại các cảng Iran để xuất khẩu đã giảm xuống còn khoảng 260.000 thùng/ngày, so với 1,7 triệu thùng/ngày vào tháng 8/2025, tương đương mức sụt giảm hơn 80%.

Phần lớn mức sụt giảm xảy ra sau ngày 14/7, khi Bản ghi nhớ thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đổ vỡ và Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa. Kể từ thời điểm đó, số thùng dầu thô Iran được chất lên tàu đã giảm 70%.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm thứ Năm (27/8) cho biết quân đội Mỹ đã chặn và chuyển hướng 75 tàu thương mại, khiến 3 tàu bị tê liệt và lên 2 tàu để thực thi lệnh phong tỏa.

Chuyên gia và nhà phân tích nhận định

Theo CNBC, ông Matt Smith, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa của Kpler, cho biết những số liệu này xác nhận hoạt động phong tỏa của quân đội Mỹ “rất hiệu quả”, giáng đòn mạnh vào lượng dầu thô Iran được chất lên tàu để xuất khẩu.

Ông nói thêm rằng lượng dầu thô Iran đã được chất lên tàu nhiều khả năng vẫn không thể vượt qua tuyến phong tỏa. Hiện khoảng 20 triệu thùng dầu thô Iran đang mắc kẹt trên các tàu chở dầu ở châu Á, chờ được dỡ hàng sang Trung Quốc nhưng phải đối mặt với những trở ngại về dỡ hàng và thanh toán do cảnh báo trừng phạt của Mỹ và nguy cơ bị áp dụng các lệnh trừng phạt thứ cấp. Trong khi đó, Iran chỉ còn khoảng 20 triệu thùng sức chứa dự trữ trên đất liền.

Ông Bob McNally, Chủ tịch Công ty Năng lượng Rapidan, cho rằng xuất khẩu dầu là “mạch sống” của Iran. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang đặt cược vào việc sức ép kinh tế cuối cùng sẽ khiến Iran cạn kiệt nguồn tài chính và buộc phải nhượng bộ.

Ông Jeremy Paner, cựu quan chức Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ, nhận định chiến dịch “Kẻ bị ruồng bỏ về kinh tế” (Operation Economic Outcast) do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khởi động nhằm vào Iran đánh dấu một sự thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ. Lập trường của Washington đã chuyển từ “hạn chế nguồn thu” trước đây sang “cô lập Iran hoàn toàn và triệt để về kinh tế”.

Bà Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia phân tích tình báo hàng hải cấp cao của công ty Windward, nhận định lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz đang nhanh chóng phục hồi khi quân đội Mỹ bắt đầu hỗ trợ các tàu chở dầu của những đồng minh vùng Vịnh đi qua eo biển theo tuyến phía nam bờ biển Oman. Điều này khiến chính quyền Tehran dần mất đi lợi thế mặc cả trong các cuộc đàm phán.

Về tình hình lưu thông thực tế qua eo biển Hormuz, Tổng thống Trump hôm thứ Tư (26/8) khẳng định eo biển vẫn đang hoạt động bình thường. Riêng trong ngày thứ Ba (25/8), đã có lượng dầu tương đương 10 triệu thùng rời khỏi khu vực này.

Mỹ chuyển sang tiến hành chiến tranh kinh tế toàn diện với Iran

Sau khi chính quyền Tổng thống Trump tiến hành nhiều đợt không kích Iran trong tháng 7, Washington đã chuyển hoàn toàn sang chiến tranh kinh tế nhằm vào Tehran. Bộ trưởng Tài chính Bessent nhấn mạnh Mỹ sẽ sử dụng phong tỏa và “các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhất trong lịch sử” để phá hủy hoàn toàn chế độ Iran, đồng thời cảnh báo rõ sẽ áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với bên thứ ba hỗ trợ Iran duy trì hoạt động kinh tế, trong đó có khả năng ảnh hưởng đến các tổ chức tài chính Trung Quốc.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn CNBC hôm thứ Năm tuần trước (20/8), ông Bessent nói: “Chúng tôi đã áp dụng phong tỏa và chúng tôi sẽ áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhất trong lịch sử”.

Trước sức ép mạnh từ Mỹ, Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm thứ Sáu (28/8) kêu gọi trên mạng xã hội rằng Mỹ từ bỏ chính sách gây sức ép tối đa và tôn trọng các quyền của Iran để quay trở lại con đường ngoại giao. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đang đàm phán với Oman, tìm cách cùng kiểm soát eo biển Hormuz và thu phí quá cảnh.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump hôm thứ Năm đã tuyên bố rõ rằng ông “không quan tâm” đến việc đàm phán với Iran, đồng thời khẳng định Mỹ và các đồng minh sẽ tiếp tục duy trì sức ép và bao vây Tehran.