Mỹ – Iran được cho là đã đạt khung ngừng bắn 60 ngày, ông Trump chưa ra quyết định
- Bảo Minh
- •
Hôm thứ Năm (28/5), truyền thông Mỹ Axios dẫn lời các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các nhà đàm phán Mỹ và Iran đã đạt được một biên bản ghi nhớ kéo dài 60 ngày, nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn và khởi động đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho biết ông dự định vài ngày nữa mới quyết định có phê chuẩn cuối cùng biên bản này hay không.
Theo báo cáo, hai quan chức Mỹ và một nguồn tin vùng Vịnh tham gia công tác hòa giải tiết lộ rằng tính đến thứ Ba (26/5), hai bên về cơ bản đã đạt đồng thuận đối với các điều khoản của thỏa thuận, nhưng vẫn cần được giới lãnh đạo cấp cao của cả hai bên phê chuẩn.
Các quan chức Mỹ cho biết phía Iran sau đó đã thông báo rằng họ đã nhận được sự chấp thuận cần thiết và sẵn sàng ký biên bản ghi nhớ này. Tuy nhiên, phía Iran hiện vẫn chưa xác nhận thông tin trên.
Các nhà đàm phán Mỹ đã báo cáo chi tiết của thỏa thuận cuối cùng với Tổng thống Trump, nhưng ông chưa lập tức ký phê chuẩn. Một quan chức Mỹ cho biết: “Tổng thống đã thông qua bên hòa giải để chuyển đạt rằng ông muốn có vài ngày để cân nhắc vấn đề này”.
Các quan chức Mỹ cho biết, biên bản ghi nhớ kéo dài 60 ngày này sẽ quy định rằng hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ “không bị hạn chế”. Một quan chức Mỹ nói điều này có nghĩa là không thu phí quá cảnh và không có bất kỳ hành vi quấy nhiễu nào, đồng thời Iran phải dọn sạch toàn bộ thủy lôi trong eo biển trong vòng 30 ngày.
Một quan chức Mỹ cho biết lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với eo biển Hormuz cũng sẽ được dỡ bỏ, nhưng mức độ dỡ bỏ sẽ tỷ lệ thuận với mức độ khôi phục hoạt động vận tải thương mại.
Các quan chức cho biết biên bản ghi nhớ này cũng sẽ bao gồm cam kết của Iran rằng nước này sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân. Biên bản cũng sẽ nêu rõ rằng trong giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày, vấn đề ưu tiên hàng đầu sẽ là xử lý lượng uranium làm giàu ở mức cao của Iran như thế nào, cũng như đối phó với hoạt động làm giàu uranium của Iran ra sao.
Là một phần của đàm phán, Mỹ cam kết sẽ thảo luận các vấn đề như dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran. Biên bản cũng sẽ bao gồm việc thảo luận một cơ chế nhằm hỗ trợ Iran bắt đầu tiếp nhận vật tư và viện trợ nhân đạo.
Việc ký kết biên bản ghi nhớ này sẽ là bước đột phá ngoại giao quan trọng nhất kể từ khi chiến tranh bùng nổ, nhưng để đạt được một thỏa thuận cuối cùng có thể đáp ứng các yêu cầu hạt nhân của ông Trump, hai bên vẫn cần tiến hành các cuộc đàm phán chuyên sâu tiếp theo.
Mặc dù các cuộc đàm phán ngoại giao đã có tiến triển, giới quan sát nhìn chung cho rằng mức độ tin cậy giữa Mỹ và Iran vẫn cực kỳ hạn chế. Tạp chí The New Yorker bình luận rằng cái gọi là “khung thỏa thuận” hiện nay giống một biện pháp tạm thời nhằm tránh để chiến tranh mất kiểm soát hơn là một sự hòa giải lâu dài thực sự.
AP cũng chỉ ra rằng trong suốt tuần qua, Mỹ và Iran vẫn liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công quy mô hạn chế. Dù hai bên chưa quay lại chiến tranh toàn diện, tình hình vẫn đang ở ranh giới cực kỳ nguy hiểm.
Các nhà phân tích cho rằng trong vài ngày tới, việc ông Trump có chính thức phê chuẩn thỏa thuận hay không, cũng như việc Iran có sẵn sàng công khai xác nhận hay không, sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định hướng đi tiếp theo của tình hình Trung Đông.
Không khí chiến tranh ở vùng Vịnh vẫn căng thẳng
Cuộc xung đột Mỹ – Iran kéo dài khoảng 3 tháng này, kể từ khi ngừng bắn vào tháng Tư đến nay vẫn luôn ở trong trạng thái mong manh. Ngay trước khi thông tin về thỏa thuận được công bố, tình hình vùng Vịnh Ba Tư lại tiếp tục căng thẳng. Quân đội Kuwait cho biết hệ thống phòng không của họ trong ngày đã đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái xuất phát từ hướng Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thì gọi vụ việc là “hành vi vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn”.
Phía Iran sau đó thừa nhận đã tiến hành đáp trả các hoạt động của quân đội Mỹ gần Bandar Abbas, nhưng không nói rõ liệu có nhắm vào các cơ sở bên trong Kuwait hay không. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thông qua hãng thông tấn quốc gia IRNA tuyên bố mục tiêu của họ là căn cứ không quân đã phát động cuộc tấn công.
Trong khi đó, quân đội Mỹ cũng tiếp tục các hoạt động quân sự. Quan chức Mỹ cho biết quân đội Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái tấn công một chiều của Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời phá hủy một trạm điều khiển mặt đất tại Bandar Abbas đang chuẩn bị phóng chiếc UAV thứ năm.
Tờ The Wall Street Journal phân tích rằng hiện nay Mỹ và Iran thực tế đã bước vào trạng thái “xung đột giới hạn, đàm phán giới hạn”: cả hai bên đều không muốn chiến tranh leo thang toàn diện, nhưng vẫn liên tục dùng áp lực quân sự để giành lợi thế trên bàn đàm phán.
Chính quyền Trump nhấn mạnh rằng một trong những mục tiêu cốt lõi của Mỹ là đảm bảo eo biển Hormuz được mở cửa và ổn định trở lại. Tuyến hàng hải này trước đây đảm nhận khoảng 1/5 lượng vận chuyển dầu mỏ và khí đốt toàn cầu; một khi tình hình xấu đi sẽ trực tiếp tác động đến thị trường năng lượng thế giới. Giá dầu tăng mạnh gần đây cũng khiến sự bất mãn trong nước Mỹ đối với chiến tranh tiếp tục gia tăng.
Financial Times cho biết Washington còn đang tìm cách buộc Iran từ bỏ kho uranium làm giàu cấp độ cao, coi đây là một trong những điều kiện quan trọng của thỏa thuận tương lai.
Đối với Iran, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế vẫn là yêu cầu then chốt nhất. Tehran hy vọng Mỹ sẽ giải phóng các tài sản bị đóng băng và nới lỏng các hạn chế tài chính nhằm giảm bớt tình trạng kinh tế trong nước bị tổn hại kéo dài.
Ngoài ra, Iran còn khẳng định rằng bất kỳ thỏa thuận dài hạn nào cũng phải bao gồm việc Israel chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào Hezbollah ở Lebanon. Dù lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon dưới sự hòa giải của Mỹ đã có hiệu lực từ giữa tháng Tư, tình hình gần đây cũng xấu đi rõ rệt.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong tuần này cảnh báo sẽ tiếp tục mở rộng quy mô tấn công Hezbollah. Trước đó, máy bay không người lái cáp quang do Hezbollah phóng đi đã tấn công lực lượng Israel, đồng thời ảnh hưởng đến các thị trấn biên giới phía bắc Israel.
Ngày 28/5, quân đội Israel tiếp tục không kích khu ngoại ô phía nam thủ đô Beirut và thành phố cảng Tyre ở miền nam Lebanon. Theo cơ quan y tế Lebanon, ít nhất 14 người đã thiệt mạng trong ngày tại khu vực phía nam.
Xem thêm
Từ khóa Iran Dòng sự kiện Recommend đàm phán hạt nhân Mỹ - Iran Israel tấn công Iran Mỹ tấn công Iran
