Mỹ tính bịt lỗ hổng thuê GPU AI của Trung Quốc
- Lộ Khắc
- •
Forbes ngày 29/8 đưa tin chính phủ Mỹ đang tính mở rộng kiểm soát công nghệ AI đối với Trung Quốc, nhằm ngăn các doanh nghiệp nước này lách hạn chế chip bằng cách thuê GPU tiên tiến qua các trung tâm dữ liệu và dịch vụ đám mây ở nước thứ ba.
Lỗ hổng bị phát hiện: thuê năng lực tính toán xuyên biên giới
Động thái này lần đầu được The Information tiết lộ ngày 28/8, dẫn lời bốn nguồn tin cho biết một nhóm làm việc trong Bộ Thương mại Mỹ những tuần gần đây đang soạn quy định xuất khẩu chip AI mới. Trọng tâm là một lỗ hổng ngày càng bị Washington chú ý: dù không thể nhập trực tiếp chip Nvidia tiên tiến nhất, các công ty AI Trung Quốc vẫn có thể huấn luyện mô hình bằng cách gọi từ xa các GPU này thông qua trung tâm dữ liệu ở Thái Lan, Singapore và những nơi khác.
Nếu quy tắc mới được ban hành, kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến của Mỹ sẽ có những thay đổi quan trọng: đối tượng quản lý không chỉ là “chip được vận chuyển đến đâu”, mà còn có thể xác định “ai đang sử dụng sức mạnh tính toán của những chip này”.
Từ cấm bán chip sang hạn chế thuê sức mạnh tính toán
Trong vài năm qua, các hạn chế công nghệ AI của Mỹ đối với Trung Quốc chủ yếu nhắm vào phần cứng vật lý như GPU hiệu năng cao. Sau khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, chính phủ Mỹ từng rút lại “Khung phát tán AI” (AI Diffusion Rule) của thời Biden. Tháng 5/2025, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại tuyên bố không thực thi quy định này, cho rằng phạm vi quá rộng, gây gánh nặng cho doanh nghiệp Mỹ và cam kết xây dựng bộ quy tắc gọn hơn.
Tuy vậy, Washington không nới lỏng việc hạn chế Trung Quốc tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến. Bộ Thương mại sau đó khẳng định sẽ đưa ra quy tắc mới về “xuất khẩu an toàn chip AI tiên tiến”. Đồng thời, năm 2026, Mỹ điều chỉnh một phần chính sách bán dẫn với Trung Quốc, chuyển sang cơ chế xem xét cấp phép xuất khẩu theo từng trường hợp đối với các chip như Nvidia H200, AMD MI325X và các mẫu tương tự, nếu đáp ứng điều kiện an toàn.
Câu hỏi của giới hoạch định chính sách Mỹ nay mở rộng từ “chip có vào Trung Quốc hay không” sang: “dù chip nằm ngoài lãnh thổ Mỹ, doanh nghiệp Trung Quốc có thể sử dụng chúng qua Internet hay không?”. Đây chính là thách thức mà điện toán đám mây đặt ra cho cơ chế kiểm soát xuất khẩu truyền thống.
The Information cho biết BIS đang nghiên cứu cơ chế mới có thể yêu cầu các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài tăng cường thẩm định khách hàng (Know Your Customer – KYC), xác minh danh tính và mục đích sử dụng của các bên thuê cụm GPU tiên tiến. Quy tắc mới sớm nhất có thể lấy ý kiến từ các công ty AI và hiệp hội ngành vào tháng 9.
Chip ở nước ngoài, doanh nghiệp Trung Quốc vẫn huấn luyện AI từ xa
Kiểm soát xuất khẩu truyền thống chủ yếu nhắm vào hàng hóa vật chất. Một GPU bị kiểm soát nếu xuất từ Mỹ sang Trung Quốc sẽ đi qua các khâu có thể truy vết như xuất khẩu, khai báo hải quan, vận chuyển và xác định người dùng cuối. Điện toán đám mây thay đổi mô hình này: một trung tâm dữ liệu đặt tại Singapore hay Thái Lan hoàn toàn có thể mua GPU tiên tiến của Mỹ; bản thân chip không bao giờ vào Trung Quốc, nhưng doanh nghiệp Trung Quốc có thể đăng nhập từ xa, thuê hàng nghìn GPU để tạo thành cụm tính toán và dùng chúng để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn.
Về mặt kỹ thuật, trong mô hình này, thứ doanh nghiệp thuê không còn đơn thuần là “chip”, mà là sức mạnh tính toán được bán theo giờ, theo tác vụ hoặc theo khối lượng tính toán. Forbes nhận định điều này khiến Mỹ đối mặt với bài toán khó hơn so với việc cấm chip vật lý: GPU thật cần vận chuyển, có thể kiểm tra bao bì, số seri và người dùng cuối; còn dữ liệu số có thể vượt biên giới trong tích tắc.
The Information chỉ ra chính phủ Mỹ gần đây đặc biệt quan tâm đến việc các công ty AI Trung Quốc tiếp cận sức mạnh tính toán tiên tiến thông qua hạ tầng ở nước ngoài. Tháng 7, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios từng nêu công khai khả năng công ty AI Trung Quốc Moonshot AI sử dụng GPU Nvidia tiên tiến đặt tại Thái Lan để huấn luyện mô hình. Điều này đồng nghĩa việc chỉ kiểm soát dòng chảy vật lý của GPU có thể chưa đủ để hạn chế Trung Quốc có được năng lực huấn luyện AI hàng đầu.
Quốc hội Mỹ tìm cách bịt lỗ hổng thuê chip qua dịch vụ đám mây
Để trao cho nhánh hành pháp thẩm quyền pháp lý rõ ràng hơn, Quốc hội Mỹ đã khởi động sửa đổi luật kiểm soát xuất khẩu. Tháng 12/2025, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Dave McCormick và Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Ron Wyden đồng bảo trợ “Dự luật An ninh truy cập từ xa” (Remote Access Security Act), yêu cầu sửa “Đạo luật Cải cách kiểm soát xuất khẩu 2018” nhằm đưa rõ việc các thực thể nước ngoài sử dụng từ xa công nghệ bị kiểm soát thông qua hạ tầng đám mây vào phạm vi kiểm soát xuất khẩu.
Ông McCormick cho rằng luật hiện hành có một khoảng trống rõ rệt: doanh nghiệp nước ngoài có thể dùng chip tiên tiến thuộc phạm vi thẩm quyền của Mỹ để huấn luyện mô hình AI mà không thực sự sở hữu chip, trong khi BIS có thể không có thẩm quyền rõ ràng để yêu cầu họ xin giấy phép. Wyden lập luận rằng nếu Mỹ có thể cấm xuất khẩu trực tiếp một công nghệ tiên tiến, thì không nên cho phép thực thể nước ngoài lách hạn chế đó chỉ bằng cách truy cập máy chủ qua Internet.
Hạ viện Mỹ thông qua phiên bản “Dự luật An ninh truy cập từ xa” vào ngày 12/1/2026. Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Đảng Cộng sản Trung Quốc của Hạ viện John Moolenaar nói các kênh Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI của Mỹ không chỉ là nhập chip trực tiếp, mà còn bao gồm chip Mỹ được triển khai trong các trung tâm dữ liệu bên ngoài Trung Quốc. Dự luật cố gắng quy định rõ rằng việc truy cập từ xa, cung cấp truy cập từ xa và sử dụng công nghệ bị kiểm soát qua đám mây đều có thể bị áp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ tương tự như xuất khẩu chip vật lý. Nói cách khác, Quốc hội Mỹ đang cố thiết lập nguyên tắc mới: “Chip tiên tiến không mua được thì cũng không được đơn giản thuê qua máy chủ ở nước ngoài.”
Khó thực thi toàn diện; trọng tâm có thể là nâng chi phí phát triển AI của Trung Quốc
Tuy nhiên, ngay cả khi Mỹ xây dựng được chế độ quản lý sức mạnh tính toán đám mây hoàn chỉnh, việc thực thi vẫn sẽ khó hơn nhiều so với kiểm soát xuất khẩu chip truyền thống. Trước hết, chính phủ Mỹ có thể không trực tiếp quản lý được các trung tâm dữ liệu đặt ở nước thứ ba. Thứ hai, các tác vụ tính toán lớn có thể phân tán trên nhiều quốc gia, nhiều nhà cung cấp đám mây; khách hàng còn có thể thuê sức mạnh tính toán thông qua công ty trung gian hay công ty con ở nước ngoài.
The Information dẫn lời luật sư Janet Kim của Baker McKenzie, cho biết hiện vẫn còn tranh luận về việc Bộ Thương mại Mỹ có thẩm quyền pháp lý để quản lý “truy cập từ xa” theo nghĩa thực sự hay không; đây là một trong những lý do Quốc hội tìm cách bổ sung thẩm quyền bằng luật mới.
Vì thế, Forbes nhận định mục tiêu thực tế của chính sách Mỹ có thể không phải ngăn hoàn toàn Trung Quốc có được bất kỳ GPU Nvidia nào, mà là liên tục tạo ra các điểm nghẽn. Các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể tiếp cận một phần chip tiên tiến hoặc tài nguyên tính toán ở nước ngoài qua nhiều kênh. Tuy nhiên, họ khó có thể mua số lượng lớn GPU mới nhất bất cứ lúc nào như các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ, hoặc dễ dàng sử dụng các cụm sức mạnh tính toán lớn ở nước ngoài mà không gặp trở ngại.
Nếu hạn chế này kéo dài, nó có thể làm tăng chi phí huấn luyện mô hình AI, kéo dài chu kỳ nghiên cứu và phát triển, đồng thời buộc các công ty Trung Quốc phải đầu tư nhiều hơn vào chip nội địa và hạ tầng tính toán trong nước. Đây cũng là một trong những khác biệt lớn nhất giữa cạnh tranh AI Mỹ–Trung hiện nay và các biện pháp phong tỏa công nghệ truyền thống: Mỹ không còn chỉ đối mặt với câu hỏi “làm sao ngăn một con chip vào Trung Quốc”, mà là “làm sao kiểm soát một năng lực tính toán có thể vượt biên giới và được gọi từ xa”.
Khi huấn luyện AI ngày càng phụ thuộc vào các cụm GPU quy mô lớn, hạn chế công nghệ của Mỹ với Trung Quốc đang dần dịch chuyển từ kiểm soát xuất khẩu chip sang kiểm soát quyền truy cập sức mạnh tính toán trên toàn cầu. Trọng tâm tranh giành trong tương lai có lẽ không chỉ là ai nắm giữ chip tiên tiến, mà là ai có thể kết nối, điều phối và sử dụng sức mạnh tính toán mà những con chip đó cung cấp.
Xem thêm
Từ khóa AI kiểm soát chip AI
