Nghiên cứu: Việc Mỹ phong tỏa các cảng sẽ buộc Iran phải đóng cửa các giếng dầu

Tờ Wall Street Journal vào thứ Ba (14/4) đăng xã luận ủng hộ quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc phong tỏa cảng Iran. Bài xã luận dẫn một nghiên cứu cho rằng nếu quân đội Mỹ cắt đứt con đường xuất khẩu dầu của Iran, thì chỉ sau hơn 10 ngày, nước này sẽ không còn nơi để chứa lượng dầu dư thừa. Khi đó, Iran buộc phải đóng các giếng dầu, gây thiệt hại nghiêm trọng và làm mất đi nguồn thu hàng chục tỷ đô la mỗi năm.

Bài xã luận nhận định việc phong tỏa sẽ tạo ra một cuộc khủng hoảng lớn đối với Iran, bởi tổn thất kinh tế sẽ xuất hiện ngay lập tức. Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của chính quyền.

Kể từ thứ Hai (13/4), hải quân Mỹ đã tiến hành phong tỏa các cảng của Iran, ngăn chặn tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz để thực hiện hoạt động thương mại với nước này. Đến thứ Năm (16/4), phạm vi phong tỏa tiếp tục được mở rộng, cho phép lực lượng Mỹ kiểm tra, khám xét, thậm chí tạm giữ các tàu vận chuyển dầu hoặc hàng hóa liên quan đến Iran trên phạm vi toàn cầu.

Bài báo cũng dẫn nghiên cứu của chuyên gia Miad Maleki thuộc tổ chức Quỹ Bảo vệ Dân chủ, cho rằng việc phong tỏa có thể khiến Iran thiệt hại khoảng 435 triệu đô la mỗi ngày và buộc các mỏ dầu phải ngừng hoạt động chỉ trong vòng hai tuần.

Ông Maleki từng phụ trách các biện pháp trừng phạt Iran tại Bộ Tài chính Mỹ cho đến năm 2025.

Xuất khẩu dầu mỏ là nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của Iran. Chuyên gia Miad Maleki cho biết nếu mất đường xuất khẩu, lượng dầu dư thừa sẽ nhanh chóng lấp đầy toàn bộ kho chứa của nước này trong khoảng 13 ngày. Khi đó, Iran buộc phải đóng các giếng dầu, gây thiệt hại nghiêm trọng và làm mất đi nguồn thu hàng tỷ đô la mỗi năm.

Ông nhận định trong nghiên cứu mới: “Cơ cấu kinh tế của Iran phụ thuộc nặng nề vào các tuyến trung chuyển qua Vịnh Ba Tư và xuất khẩu năng lượng, điều này khiến việc tiếp tục chống chịu trước phong tỏa trên biển của Mỹ trở nên không thể duy trì về mặt kinh tế.”

Đến nay, Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) cho biết hơn chục tàu chiến đang tham gia thực thi phong tỏa, chưa có tàu nào vượt qua được vòng kiểm soát và lực lượng Mỹ đủ khả năng duy trì tình trạng này. Đồng thời, quân đội Mỹ cũng bắt đầu triển khai các hoạt động rà phá thủy lôi trong khu vực.

Hai chuyên gia khác của tổ chức Quỹ Bảo vệ Dân chủ là Elaine Dezenski và Daniel Swift cho rằng thiệt hại kinh tế do chiến tranh gây ra cho Iran hiện đã vượt quá 40% tổng sản phẩm trong nước trước chiến sự. Kết luận này dựa trên dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) về việc kinh tế Iran suy giảm 6,1% trong năm 2026, song các chuyên gia cho rằng mức dự báo này còn khá thận trọng.

Trong vòng vài tuần tới, nền kinh tế Iran có thể cảm nhận rõ tác động từ sự sụp đổ của xuất khẩu dầu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều lực lượng trong nước, bao gồm cả lực lượng Vệ binh Cách mạng, vốn kiểm soát khoảng một nửa nguồn thu từ dầu mỏ. Chính quyền Iran nhận thức rõ những diễn biến này có thể đe dọa sự tồn tại của họ.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt hàng hóa và lạm phát gia tăng trong nước được dự báo sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Trước khi chiến sự nổ ra, lạm phát tại Iran đã vượt 50%, trong khi giá lương thực tăng ở mức ba con số. Kể từ năm 2018, đồng nội tệ của Iran đã mất giá hơn 97%, và nếu không có nguồn ngoại tệ bổ sung, tỷ giá có thể tiếp tục chịu áp lực lớn.

Để duy trì kiểm soát, Iran đã cắt kết nối mạng từ đầu cuộc chiến nhằm hạn chế người dân tiếp cận thông tin từ bên ngoài. Tuy nhiên, động thái này cũng làm tê liệt hoạt động thương mại điện tử và tài chính. Đồng thời, năng lực sản xuất trong các ngành trọng điểm như thép và hóa dầu bị suy giảm, kéo theo tình trạng sa thải lao động, ngay cả khi chưa tính đến tác động của phong tỏa.

Ngân sách mới của Iran cũng yêu cầu tăng thu thuế đối với người dân. Những dấu hiệu này cho thấy các biện pháp gây sức ép kinh tế của Mỹ có thể nhanh chóng phát huy hiệu quả. Việc Iran kéo dài đàm phán càng lâu thì thời gian phong tỏa càng kéo dài, và thiệt hại mà nước này phải gánh chịu sẽ càng lớn.