AI thay đổi thị trường lao động Trung Quốc, người trẻ chật vật tìm việc

Lý Bình
•
Thứ Tư, 26/08/2026

Tăng trưởng kinh tế chậm lại cùng tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thu hẹp không gian việc làm của giới trẻ Trung Quốc. Theo số liệu chính thức của chính quyền Trung Quốc, tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 16-24 tuổi, không bao gồm sinh viên đang đi học, đã tăng lên 17,9% vào tháng 7/2026, mức cao nhất trong gần một năm. Trong khi đó, khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học bước vào thị trường lao động trong năm nay.

AI trở thành nguồn áp lực việc làm mới

Tình trạng thất nghiệp nghiêm trọng của giới trẻ Trung Quốc không hoàn toàn do AI. Thị trường bất động sản trì trệ, tiêu dùng yếu, doanh nghiệp thu hẹp tuyển dụng và số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học tăng mạnh cũng góp phần khiến thị trường lao động xấu đi. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy AI đang trở thành một nguồn áp lực việc làm mới và đặc biệt bất lợi đối với người trẻ. Việc chính quyền Trung Quốc thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng AI càng khiến tình hình việc làm của giới trẻ thêm khó khăn.

Reuters đưa tin việc doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng, thị trường lao động suy yếu và tự động hóa bằng AI đang đồng thời thu hẹp cơ hội việc làm của giới trẻ Trung Quốc. Theo ước tính mới nhất của Citigroup được Reuters dẫn lại, khoảng 9,6% việc làm tại Trung Quốc, tương đương khoảng 70 triệu vị trí, đang đối mặt nguy cơ cao bị AI thay thế. Tỷ lệ này lên tới 13,6% đối với lao động ở độ tuổi 20.

Những công việc dễ được tự động hóa nhất thường là lập trình viên, chăm sóc khách hàng, biên dịch, hành chính, xử lý dữ liệu và sản xuất nội dung. Đây cũng chính là những vị trí phổ biến mà sinh viên mới tốt nghiệp thường đảm nhận khi bước vào thị trường lao động. Điều này có nghĩa người trẻ có thể chịu tác động từ AI mạnh hơn những lao động có nhiều kinh nghiệm.

Hà Thục Tĩnh, chuyên gia phân tích cấp cao tại công ty tư vấn Plenum Research ở Bắc Kinh, nói với AP rằng nhiều chuyên gia cho rằng tất cả những yếu tố này cuối cùng có thể làm suy yếu sức mạnh kinh tế của Trung Quốc.

Hàng loạt công việc bị AI thay thế

Theo AP và South China Morning Post, AI đã bắt đầu tác động đến các lĩnh vực lao động văn phòng truyền thống tại Trung Quốc, bao gồm lập trình, biên kịch, dịch thuật và sản xuất video ngắn. Một số công việc trước đây cần nhiều người thực hiện giờ đây có thể được AI đảm nhiệm một phần đáng kể. Một số ngành đã chứng kiến số lượng việc làm và mức lương giảm xuống, khiến ngày càng nhiều nhân viên lo ngại bị cắt giảm.

Dữ liệu của công ty nghiên cứu thị trường IDC cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp công nghiệp Trung Quốc sử dụng mô hình AI và các “tác nhân” AI đã tăng vọt từ 9,6% năm 2024 lên 47,5% vào năm ngoái.

Ông Phi, một lập trình viên khoảng 40 tuổi, nói với AP rằng ông vừa bị một công ty máy tính sa thải cùng 160 đồng nghiệp. Trước đây, ông không tin khi cấp trên cho rằng sản phẩm lập trình do AI tạo ra có chất lượng gần như hoàn hảo, nhưng sau khi mất việc, ông đã thay đổi quan điểm.

Ông Phi cho rằng trong phần lớn trường hợp, AI về cơ bản có thể thay thế công việc của các lập trình viên trình độ trung cấp. Ông cảnh báo sự phát triển của AI cuối cùng có thể gây ra hậu quả thảm khốc, thậm chí thay thế tất cả con người. Tuy nhiên, ở giai đoạn hiện tại, ông cho rằng mọi người chỉ còn cách sử dụng AI giống như những người khác.

Một nhân viên tại một công ty internet ở Hàng Châu nói với Reuters rằng công ty ban đầu yêu cầu nhân viên sử dụng các công cụ tác nhân AI. Những công việc trước đây cần vài người thực hiện giờ chỉ cần một nhân viên kết hợp với AI, sau đó công ty bắt đầu giảm nhân sự thuê ngoài và cắt giảm tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp.

Một phiên dịch viên tự do tại Thành Đô cho biết thu nhập từ công việc dịch thuật đã giảm hơn một nửa so với vài năm trước. Hiện nay, cơ hội việc làm phổ biến nhất là hỗ trợ huấn luyện các mô hình AI thực hiện dịch thuật.

AP dẫn ví dụ robot hình người tại Trung Quốc hiện có thể phân loại bưu kiện trong bưu điện. Quy mô ứng dụng hiện chưa lớn nhưng đang tiếp tục mở rộng. Robot giao đồ ăn cũng có khả năng đe dọa sinh kế của hàng triệu nhân viên giao hàng tại Trung Quốc.

Ngành phim ngắn Trung Quốc cũng ngày càng sử dụng AI tạo sinh trong quá trình sáng tác, sản xuất và phân phối. Theo truyền thông Trung Quốc, số lượng phim ngắn có người thật và các loạt video dọc dành cho điện thoại đã giảm khoảng 75% so với cùng kỳ trong quý I năm nay.

Báo cáo mới nhất của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy phụ nữ thường tập trung ở những ngành dễ bị tự động hóa, chẳng hạn lắp ráp thiết bị điện tử. Trong khi đó, tỷ lệ phụ nữ làm việc trong ngành công nghệ tương đối thấp, khiến phụ nữ có nguy cơ thất nghiệp cao hơn nam giới khi AI được ứng dụng rộng rãi.

Lo lắng việc làm ở giới trẻ gia tăng

AI cũng tạo ra những cơ hội việc làm mới. Nhu cầu tuyển dụng kỹ sư AI, kỹ sư thuật toán và quản lý sản phẩm AI tại Trung Quốc đang tăng nhanh. Một số dữ liệu cho thấy nhu cầu tuyển dụng quản lý sản phẩm AI đã tăng khoảng 81% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ số việc làm AI mới tạo ra không tương xứng với số việc làm phổ thông bị mất. Một nhân viên hành chính bị AI thay thế không thể lập tức trở thành kỹ sư thuật toán, trong khi một sinh viên tốt nghiệp mất việc dịch thuật cũng không thể nhanh chóng chuyển thành chuyên gia AI.

Điều này có thể dẫn tới sự phân cực rõ rệt trên thị trường lao động: một nhóm nhỏ người có kỹ năng công nghệ sẽ có thêm nhiều cơ hội, trong khi đông đảo lao động văn phòng phổ thông phải đối mặt với việc giảm lương, thu hẹp cơ hội việc làm hoặc thất nghiệp.

Một khảo sát thanh niên Trung Quốc năm 2025 cho thấy 48,4% thanh niên không có việc làm cảm nhận nguy cơ thất nghiệp do AI, cao hơn mức 36,4% ở nhóm sinh viên đang đi học.

Điều đó cho thấy AI đã chuyển từ một vấn đề công nghệ của doanh nghiệp thành nỗi lo việc làm thực tế đối với giới trẻ. Đặc biệt, những người trẻ làm việc trong các lĩnh vực internet, thiết kế, dịch thuật, chăm sóc khách hàng, hành chính và sản xuất nội dung ngày càng lo ngại công việc của mình không còn được bảo đảm.

Tác động dài hạn lớn nhất của AI đối với việc làm của giới trẻ Trung Quốc có thể là sự biến mất dần của hàng loạt vị trí đầu vào. Trước đây, một doanh nghiệp có thể cần 10 nhân viên cấp thấp, nhưng sau khi ứng dụng AI có thể chỉ cần 3-5 người. Doanh nghiệp vì vậy giảm tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp, giảm thuê ngoài và yêu cầu những nhân viên còn lại sử dụng AI để nâng cao hiệu suất.

Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: kinh tế suy yếu khiến doanh nghiệp giảm tuyển dụng, trong khi số lượng sinh viên tốt nghiệp tiếp tục tăng. AI lại tiếp tục làm giảm số vị trí cấp đầu vào, khiến cạnh tranh việc làm đối với người trẻ ngày càng khốc liệt.

AI có thể gây sức ép lớn lên kinh tế Trung Quốc

Chính quyền Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ sáng kiến “AI+” và kế hoạch 5 năm hướng tới năm 2030, nhằm mở rộng ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực và cạnh tranh với Mỹ. Qian Zilan, nhà nghiên cứu tại Oxford China Policy Lab, cho rằng chính quyền Trung Quốc thực sự đang thúc đẩy AI trong nhiều lĩnh vực kinh tế, khiến công nghệ này có thể thâm nhập nhanh hơn vào mọi ngành.

Tuy nhiên, vấn đề là tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đã chậm lại đáng kể. Người dân lo ngại thất nghiệp nên hạn chế chi tiêu, khiến sức tiêu dùng suy yếu. Thị trường bất động sản Trung Quốc cũng trì trệ trong nhiều năm, làm suy giảm nghiêm trọng tài sản của các hộ gia đình. Việc chính quyền thúc đẩy AI có thể khiến áp lực này thêm trầm trọng.

AP dẫn lời Eswar Prasad, giáo sư kinh tế và chính sách thương mại tại Đại học Cornell, nhận định ngành công nghệ Trung Quốc có khả năng đổi mới và năng suất cao, nhưng không tạo ra nhiều việc làm mới. AI có thể nâng cao năng suất trên diện rộng, song đồng thời cũng gây tổn thất lớn cho việc làm, khiến tăng trưởng việc làm yếu đi và gây bất lợi cho sự ổn định xã hội Trung Quốc.

Một số chuyên gia khác cho rằng dân số Trung Quốc đang nhanh chóng già hóa và thu hẹp, do đó về dài hạn tỷ lệ thất nghiệp có thể giảm. Dự kiến đến năm 2050, Trung Quốc sẽ có chưa đến hai người trong độ tuổi lao động cho mỗi người nghỉ hưu, thấp hơn mức hơn 2,5 người tại Mỹ.