Chuyện nhà Lý suy yếu, loạn quân nổi dậy xưng Vương

Văn minh Đại Việt phát triển rực rỡ nhất có thể nói là từ thời nhà Lý với việc dời đô về Thăng Long. Các vị Vua khai quốc nhà Lý đều là những người tu luyện Phật Pháp giúp Giang Sơn cường thịnh. Nhưng vào cuối thời nhà Lý, các Vua không còn kính ngưỡng Phật Pháp như trước, không lo Triều chính, Thái hậu chuyên quyền thao túng khiến nhà Lý ngày càng suy yếu, giặc dã các nơi nổi lên như ong. Bấy giờ, nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra, nhiều thế lực cũng hình thành, tự ý xưng Vương, làm chủ một cõi.

Nam Bình vương

Năm 1138, vua Lý Thần Tông mất, vua Lý Anh Tông lên ngôi mới chỉ 3 tuổi, Linh Chiếu Hoàng thái hậu chấp nhính nhưng lại tư thông với Đỗ Anh Vũ và để người tình của mình làm Phụ quốc Thái úy. Đỗ Anh Vũ trở thành quyền thần bậc nhất trong triều đình. Từ đó các quan trung lương bị hãm hại, Triều đình suy yếu, Xã Tắc bất ổn.

Bấy giờ có Thân Lợi là một thầy bói chiếm được niềm tin của nhiều người, tự xưng là con của vua Lý Nhân Tông, thu nạp đồ đảng, chiếm cứ cả một vùng rộng lớn.

Đại Việt Sử ký Toàn thư chép rằng:

“Canh Thân [1140] Mùa đông tháng 10. Người thầy bói Thân Lợi tự xưng là con của Nhân Tông đem đồ đảng theo đường thủy đến châu Thái Nguyên, từ châu Tây Nông kéo ra, qua châu Lục Lệnh, vào chiếm châu Thượng Nguyên và châu Hạ Nông, thu nạp những kẻ trốn tránh, chiêu mộ thổ binh, có đến hơn 800 người, cùng mưu làm loạn”.

Thân Lợi chiếm được các châu Thái Nguyên, Tây Nông, Lục Lệnh, Thượng Nguyên và Hạ Nông (nay thuộc đất Thái Nguyên, Bắc Kạn).

Năm 1141, Thân Lợi tự ý lên ngôi, xưng là Nam Bình vương, phong vợ là Hoàng hậu, con cháu được phong Hầu. Thân Lợi thành lập Triều đình rộng với quan tước đầy đủ.

Lúc này quân của Thân Lợi có hơn nghìn người, đồ đảng đi đâu cũng rêu rao Lợi giỏi phép dùng binh khiến các động đều sợ mà không dám chống lại. Các tướng trấn giữ biên giới cấp báo về Triều đình.

Triều đình liền đem quân theo 2 đường thủy bộ tiến đánh. Gián nghị đại phu Lưu Vũ Nhĩ (có tài liệu ghi là Lưu Vũ Xứng) tiến quân theo đường bộ. Thái phó Hứa Viêm đưa quân ngược đường thủy.

Lưu Vũ Nhĩ cử tướng tiên phong đem quân đánh trước, đến sông Bác Đà (một đoạn thuộc sông Cầu ngày nay) thì bị thủy quân của Thân Lợi đánh tan, tướng chỉ huy tử trận.

Thân Lợi giữ châu Thượng Nguyên, lại cho quân các nơi chuẩn bị đồn ải ngăn quân Triều đình.

Lưu Vũ Nhĩ tiến quân chiếm được huyện Bác Nhự, rồi tiến đến Bồ Đinh (các địa danh này đều thuộc Bắc Kạn ngày nay). Thân Lợi đưa thủy quân đến giao chiến một trận lớn. Quân Triều đình bị đánh bại, tử trận quá nửa, Lưu Vũ Nhĩ đem tàn quân bỏ chạy về.

Thừa thắng, Thân Lợi đen quân đánh chiếm các nơi, chiếm Phú Lương (thuộc Thái Nguyên ngày nay), quân số tăng lên rất nhiều.

Tháng 5/1141, Thân Lợi đưa quân tiến đánh Kinh thành Thăng Long, hai bên giao tranh lớn. Quân của Thân Lợi đại bại, tử trận và bị bắt rất nhiều. Thân Lợi phải rút chạy, quân Triều đình thừa thắng đuổi theo liên tiếp giành nhiều trận thắng.

Tháng 10/1141, quân Triều đình tiến đánh châu Lục Lệnh, bắt được 2000 quân. Thân Lợi bỏ trốn đến châu Lạng thì bị Thái phó Tô Hiến Thành bắt được giải về, sau bị xử chém.

Đại Thắng Vương

Dưới thời vua Huệ Tông, loạn quân nổi lên khắp nơi, Trần Tự Khánh giúp nhà Lý dẹp loạn, lập công lao lớn nên được phong làm Thái úy nắm giữ quân đội.

Theo “Đại Việt sử lược” thì bấy giờ Nguyễn Nộn là một bộ tướng theo Trần Tự Khánh, lập nhiều công lao, được Trần Tự Khánh giao cho cầm quân trấn giữ vùng Bắc Giang.

Lúc này loạn quân nổi lên khắp nơi, Nguyễn Nộn cũng phản lại, tự lập cát cứ một vùng.

Mẹ của vua Huệ Tông là Đàm Thái hậu thấy nhà Lý ngày càng phụ thuộc vào gia tộc họ Trần để dẹp loạn, nên lo lắng muốn khống chế họ Trần, bèn phong tước Hầu cho Nguyễn Nộn, nhằm mượn tay Nộn chống họ Trần.

Trong khi đó, Đoàn Thượng là một hào trưởng địa phương xây dựng thế lực riêng ở vùng Hồng Châu (khoảng Hải Dương và một phần Hưng Yên ngày nay). Ông lúc thì thần phục triều đình, lúc lại chống đối. Triều đình nhà Lý phong tước Hồng Vương cho ông để tranh thủ sự ủng hộ. Quân Đoàn Thượng nhiều lần giao chiến với lực lượng họ Trần, đặc biệt là quân của Trần Tự Khánh.

Từ đó trong nước hình thành 3 thế lực lớn: phía bắc là Nguyễn Nộn chiếm cứ vùng Bắc Giang, phía đông là Đoàn Thượng ở Hồng châu (Hải Dương), phía nam là Trần Tự Khánh ở Nam Định. .

Tuy nhiên thế lực của Trần Tự Khánh vẫn ngày càng mạnh khiến vua Huệ Tông phải dựa vào.

Năm 1225, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh, nhà Trần thay thế nhà Lý.

Năm 1228, được Trần Thủ Độ giúp sức, Nguyễn Nộn đánh bại được Đoàn Thượng ở Hồng châu (Hải Dương ngày nay), nhờ đó thanh thế ngày càng mạnh.

Tháng 3/1229, Nguyễn Nộn tự xưng là Đại Thắng Vương, làm chủ một cõi. Nhưng Nộn lượng sức biết không thể cầm cự được với nhà Trần nên hẹn với Triều đình tháng 10/1229 sẽ quy hàng. Tuy nhiên chẳng bao lâu thì Nguyễn Nộm mất vì bệnh.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Các đời thái hậu góp phần khiến nhà Lý sụp đổ
• Vua đánh mất cả vương miện lẫn kiếm báu, báo hiệu nhà Lý sắp mất
• Đại Việt thịnh trị khi Vua là người tu luyện (P1)

Mời xem video: