Người Nhật ăn muối gần gấp đôi mức WHO khuyến nghị, vì sao vẫn sống thọ hàng đầu thế giới?

Người Nhật tiêu thụ trung bình 9,6 gram muối mỗi ngày, gần gấp đôi mức Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị, dù Nhật Bản vẫn thuộc nhóm nước có tuổi thọ cao nhất thế giới.

Nhắc đến bí quyết sống thọ của người Nhật, nhiều người nghĩ ngay đến cá, rong biển, đậu phụ, rau xanh và trà xanh.

Có điều, mâm cơm truyền thống của người Nhật còn vài thứ khó thiếu khác: súp miso, nước tương và tsukemono (dưa muối kiểu Nhật). Đây đều là những thực phẩm chứa nhiều muối. Nước dùng của mì ramen hay mì udon cũng mặn không kém.

Nghịch lý nằm ở đó: Nhật Bản nổi tiếng là đất nước sống thọ, nhưng người Nhật xưa nay vẫn ăn khá nhiều muối.

Kết quả cuộc “Điều tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc dân” do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố cuối năm 2025 cho thấy trong năm tài khóa 2024, mỗi người Nhật tiêu thụ trung bình 9,6 gram muối mỗi ngày. Đây là mức thấp nhất trong 12 năm, song vẫn còn cách khá xa mục tiêu 7 gram mỗi ngày mà Chính phủ Nhật Bản đặt ra.

WHO khuyến nghị mỗi người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 gram muối mỗi ngày. So với chuẩn này, lượng muối người Nhật ăn vào gần gấp đôi.

Muối đến từ đâu?

Người Nhật không hẳn có thói quen cầm lọ muối rắc lên thức ăn trong bữa. Vấn đề chủ yếu nằm ở khâu nêm nếm.

Số liệu của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cho thấy khoảng một nửa lượng muối mà người Nhật trong độ tuổi 40–59 tiêu thụ đến từ các loại gia vị như nước tương và muối ăn. Cộng thêm súp miso, dưa muối và đủ loại món nước, người ta rất dễ ăn quá nhiều muối chỉ trong một ngày.

Một bát ramen là ví dụ rõ nhất.

Bộ này lưu ý rằng nếu húp cạn nước dùng của những món như ramen, một người có thể nạp gần 6 gram muối chỉ trong bữa ăn đó, xấp xỉ lượng muối mục tiêu cả ngày dành cho người bệnh cao huyết áp tại Nhật.

Vấn đề này cũng không mới. Người Nhật trước đây còn ăn mặn hơn.

Đầu thập niên 1970, mỗi người Nhật ăn trung bình hơn 14 gram muối mỗi ngày, theo số liệu dài hạn do bộ này tổng hợp. Phải đến những năm gần đây, con số này mới giảm dần xuống khoảng 10 gram. Trước đây, người dân vùng Đông Bắc Nhật Bản còn ăn mặn hơn nhiều: số liệu thập niên 1950 ở tỉnh Akita có lúc lên tới khoảng 26 gram mỗi ngày.

Người Nhật không sống thọ “nhờ ăn mặn”

Đến đây, có người sẽ hỏi: người Nhật ăn nhiều muối mà vẫn sống thọ như vậy, phải chăng muối không đáng sợ đến thế?

Không thể suy luận như vậy.

Ngay tại Nhật Bản đã có những nghiên cứu quy mô lớn. Tại thành phố Takayama, tỉnh Gifu, các nhà nghiên cứu đã theo dõi gần 29 nghìn người cả nam lẫn nữ trong nhiều năm. Họ nhận thấy nhóm nam giới ăn nhiều natri hơn có nguy cơ tử vong do đột quỵ cao hơn rõ rệt.

Một nghiên cứu khác tại Nhật với hơn 80 nghìn người tham gia, thời gian theo dõi trung vị 16,4 năm, cũng ghi nhận thói quen thích ăn mặn gắn với nguy cơ tử vong do đột quỵ cao hơn.

Nhật Bản từng là nơi đột quỵ hoành hành.

Khoảng năm 1960, tỷ lệ tử vong do đột quỵ ở Nhật thuộc hàng cao trong các nước phát triển. Tình hình về sau thay đổi lớn, một phần nhờ huyết áp của người dân giảm xuống. Các nhà nghiên cứu cho rằng giảm muối trong khẩu phần và điều trị cao huyết áp đều góp phần vào kết quả này.

Vì vậy, không thể thấy người Nhật sống thọ mà lấy con số tuổi thọ hiện nay để biện hộ cho thói quen ăn mặn trước kia. Trên thực tế, suốt mấy chục năm qua, người Nhật vẫn không ngừng giảm muối.

Bữa ăn Nhật không chỉ có muối

Vậy vì sao người Nhật ăn khá nhiều muối mà tuổi thọ chung vẫn cao? Thực ra, sức khỏe chịu tác động của rất nhiều yếu tố trong ăn uống, và tất cả đều cần được tính đến.

Cá, các món từ đậu nành, rong biển, rau, trái cây và trà xanh khá phổ biến trong bữa ăn truyền thống của Nhật. Một tổng quan hệ thống tổng hợp kết quả từ nhiều nghiên cứu theo dõi người dân Nhật Bản, cho thấy những người có chế độ ăn gần với kiểu ăn truyền thống của Nhật Bản nhìn chung có nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh tim thấp hơn.

Tuy nhiên, chính công trình này cũng chỉ ra rằng ăn nhiều muối vẫn gắn với nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch và đột quỵ cao hơn.

Nói cách khác, cá, đậu phụ, rau vẫn cứ ăn, súp miso cũng không phải kiêng. Chỉ cần dùng ít nước tương hơn một chút, không phải bữa nào cũng ăn dưa muối, và ăn xong bát ramen thì không nhất thiết phải húp cạn nước.

Đây cũng là lý do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản đến nay vẫn thúc đẩy giảm muối. Mục tiêu mới nhất là đưa lượng muối trung bình toàn quốc từ 9,6 gram xuống dần còn 7 gram mỗi ngày.

Người Nhật đã giảm lượng muối tiêu thụ trong nhiều thập niên, nhưng quá trình này vẫn chưa kết thúc.

Xem thêm

Giảm 1 gram muối mỗi ngày có thể giảm nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ

Muối rất quan trọng đối với sức khỏe nhưng nếu bạn nạp vào cơ thể quá nhiều thì sẽ gây ra nhiều tác hại khôn lường.