Khảo sát toàn cầu của Wellcome: Tỷ lệ người tin khoa học còn 72%, dưới mức trước Covid

Thứ Hai, 12/10/2026

Khảo sát toàn cầu của quỹ Wellcome (Anh) cho thấy năm 2025, 72% người được hỏi còn ít nhiều tin vào khoa học, giảm từ 80% năm 2020 và thấp hơn mức 77% trước đại dịch Covid.

Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm (Ảnh: Matej Kastelic/Shutterstock)

Wellcome Global Monitor là khảo sát lớn nhất thế giới tìm hiểu người dân nhìn nhận và cảm nhận thế nào về khoa học. Đợt khảo sát thứ ba do quỹ nghiên cứu y tế có trụ sở tại London phối hợp với hai công ty thăm dò Gallup và Ipsos thực hiện, phỏng vấn hơn 140 nghìn người trưởng thành trong năm 2025.

Theo báo cáo của Wellcome, khảo sát lần này được thực hiện tại 140 quốc gia. Các con số so sánh qua các năm chỉ dựa trên 108 nước có mặt trong cả ba đợt 2018, 2020 và 2025.

Báo cáo cũng lưu ý cách khảo sát ở Trung Quốc đã thay đổi giữa các đợt, và do dân số Trung Quốc lớn nên điều này ảnh hưởng tới số liệu toàn cầu. Nếu không tính Trung Quốc, lòng tin giai đoạn 2018–2025 ổn định hơn, nhưng dù tính hay không, tỷ lệ người rất tin khoa học vẫn giảm kể từ năm 2020.

Làn sóng tin tưởng khoa học thời Covid phần lớn đã phai nhạt, Bloomberg viết.

Tỷ lệ người nói không tin lắm hoặc hoàn toàn không tin vào khoa học tăng lên 19%, từ mức 13% của cả hai đợt trước. Riêng với các nhà khoa học, tỷ lệ người tin “rất nhiều” tăng từ 34% năm 2018 lên 43% năm 2020, rồi rơi xuống 32% năm 2025.

Người chật vật về tài chính mất niềm tin nhiều nhất

Năm 2025, trong số người sống thoải mái với thu nhập hiện có, 39% rất tin vào khoa học. Ở nhóm thấy khó xoay xở, con số này chỉ là 20%.

Khoảng cách đó nới rộng sau đại dịch. Từ năm 2020 đến năm 2025, tỷ lệ rất tin vào khoa học giảm 16 điểm phần trăm ở nhóm khó khăn về tài chính, trong khi ở nhóm sống thoải mái chỉ giảm 10 điểm.

Nước nào bất bình đẳng kinh tế càng lớn thì lòng tin vào khoa học thường càng thấp. Xu hướng tương tự cũng thấy ở những nơi người dân ít tin các chính sách công hoặc cảm thấy tham nhũng nhiều hơn.

Ông John-Arne Røttingen, Giám đốc điều hành Wellcome, cho rằng những người khó khăn về tài chính có thể coi khoa học là một phần của cả một hệ thống không phục vụ lợi ích của họ. “Khoa học bị xem là một trong những thiết chế không mang lại kết quả,” ông nói.

Theo ông Røttingen, giới khoa học cần tiếp cận các cộng đồng này tốt hơn. Ông thừa nhận: “Chúng tôi chưa làm đủ tốt việc giải thích và gắn kết với những nhóm, những cộng đồng đó để họ thấy khoa học đang mang lại lợi ích cho họ ra sao”.

Trải nghiệm với dịch vụ y tế cũng gắn chặt với lòng tin. Trên toàn cầu, 26% người được hỏi rất tin vào khoa học, nhưng tỷ lệ này lên tới 43% ở những người rất tin bệnh viện và phòng khám của nước mình.

Khoa học bị chính trị hóa thời đại dịch

Wellcome lưu ý khảo sát chỉ cho thấy mối liên hệ, chưa xác định được nguyên nhân trực tiếp khiến lòng tin sụt giảm, trang Investing.com đưa tin.

Dù vậy, ông Røttingen cho rằng việc khoa học bị chính trị hóa trong đại dịch có lẽ đã góp phần, khi vaccine, khẩu trang và các biện pháp y tế công cộng trở thành chủ đề tranh cãi chính trị.

“Chính trị đã khiến một phần khoa học mang màu sắc chính trị hơn, và điều đó dẫn tới phân cực, có lẽ cả sự thiếu lòng tin,” ông Røttingen nói.

Người muốn tiêm ngay: 36% rất tin khoa học, gấp đôi nhóm không tiêm

Khi bác sĩ hay điều dưỡng khuyên tiêm một loại vaccine, 34% người được hỏi muốn tiêm ngay, 48% muốn cân nhắc thêm và 15% hoàn toàn không tiêm vaccine.

Nhóm muốn tiêm ngay có tỷ lệ rất tin vào khoa học cao gấp đôi nhóm không tiêm, 36% so với 18%. Tuy nhiên, Wellcome cho biết quyết định tiêm chủng còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác.

Mỹ đang trải qua đợt bùng phát bệnh sởi tồi tệ nhất trong 3 thập niên, với gần 3.900 ca từ đầu năm.

Ông Røttingen bày tỏ lo ngại trước số ca sởi tăng ở Mỹ và châu Âu. Ông giải thích rằng vaccine không chỉ bảo vệ người được tiêm mà còn bảo vệ những người trong cộng đồng không thể tiêm hoặc không tạo được miễn dịch mạnh, nên sự mất lòng tin có thể gây hệ quả vượt ra ngoài từng cá nhân.

“Sức mạnh của khoa học chỉ phát huy trọn vẹn khi người dân tin vào khoa học và tin vào những công nghệ do khoa học tạo ra,” ông Røttingen nói.

Châu Phi cận Sahara: Chỉ 21% rất tin khoa học

Mức tin tưởng chênh lệch lớn giữa các khu vực. Chỉ 21% người được hỏi ở châu Phi khu vực cận Sahara nói rất tin vào khoa học, so với 54% ở Tây Âu, The Independent cho biết.

Ở châu Phi khu vực cận Sahara, Trung Á và Tây Á, lòng tin giảm đều qua cả ba đợt khảo sát, bất chấp mức tăng chung trên toàn cầu thời Covid.

Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, nơi đang có dịch Ebola, 22% người được hỏi nói hoàn toàn không tin vào khoa học. Tiến sĩ Evelyn Gitau, Giám đốc khoa học của Quỹ Khoa học vì châu Phi và là thành viên ban chỉ đạo báo cáo, cho rằng việc thiếu xét nghiệm trong giai đoạn đầu của đợt dịch đã làm nảy sinh sự ngờ vực này.

“Mọi biện pháp chúng tôi nói là sẽ hiệu quả đều không sẵn có,” bà Gitau nói.

Người Mỹ phân hóa theo thái độ với lãnh đạo đất nước

Tại Mỹ, tỷ lệ người cho rằng khoa học mang lại lợi ích cho phần lớn mọi người tăng lên 57% năm 2025, từ 48% năm 2018, ngược với xu hướng giảm trên toàn cầu.

Quan điểm của người Mỹ lại phân hóa rõ theo thái độ với lãnh đạo đất nước. Ở nhóm không tán thành, 74% nói khoa học mang lại lợi ích “rất nhiều” cho những người như họ, so với 44% ở nhóm tán thành. Phần khảo sát tại Mỹ được thực hiện sau khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống năm 2024, lúc ông Joe Biden còn tại nhiệm, Bloomberg cho biết.

Dù lòng tin sụt giảm, khảo sát cho thấy các nhà khoa học vẫn được tin cậy hơn chính phủ và giới báo chí.

Ông Røttingen cho rằng cần nhìn sự sụt giảm này đúng mức: khoảng 7 trên 10 người trên thế giới vẫn tin vào khoa học.