Quan chức Mỹ cảnh báo “cú sốc Trung Quốc” đang đè nặng lên ngành sản xuất châu Phi
- Sở Phương
- •
Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề châu Phi Frank Garcia gần đây cảnh báo rằng các khoản trợ cấp nhà nước của Trung Quốc đã tạo ra năng lực sản xuất dư thừa, khiến nước này liên tục xuất khẩu lượng lớn hàng hóa sang châu Phi, gây áp lực lớn lên ngành sản xuất tại đây. Các nhà phân tích cho rằng việc Trung Quốc mua nguyên liệu thô và khoáng sản then chốt từ châu Phi, đồng thời xuất khẩu thành phẩm sang khu vực này, đang tạo nên một “Cú sốc Trung Quốc” (China shock).
Quy mô thương mại Trung – Phi vượt xa quy mô thương mại Mỹ – Phi
Năm 2025, Trung Quốc xuất khẩu sang châu Phi khoảng 225 tỷ USD, nhập khẩu từ châu Phi khoảng 123 tỷ USD. Quy mô thương mại Trung – Phi vượt xa thương mại Mỹ – Phi. Ông Garcia nói Washington muốn kết hợp nguồn vốn công và tư để mang lại cho các nước châu Phi một lựa chọn khác.
Theo Fox News, ông Garcia phát biểu: “Hàng hóa Trung Quốc tiếp tục tràn vào châu Phi. Không quốc gia nào có thể tránh được cú sốc từ hành vi thương mại không công bằng của Trung Quốc và tình trạng dư thừa công suất do trợ cấp nhà nước gây ra.” Ông cho rằng quan hệ thương mại Trung – Phi thường dẫn đến gánh nặng nợ khó duy trì, gây sức ép kinh tế và khiến hàng nhập khẩu đè nặng lên các ngành công nghiệp địa phương.
Số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy kim ngạch thương mại song phương Trung – Phi năm 2025 đạt 348 tỷ USD. Trong khi đó, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ thống kê thương mại hàng hóa Mỹ – Phi cùng kỳ chỉ vào khoảng 83,4 tỷ USD. Dữ liệu chi tiết về xuất khẩu và nhập khẩu giữa Trung Quốc và châu Phi được lấy từ dự án China Global South Project.
Châu Phi muốn phát triển sản xuất, nhưng hàng xuất khẩu Trung Quốc “chặn đường”
Bà Elaine Dezenski, Giám đốc Cấp cao thuộc Trung tâm Quyền lực Kinh tế và Tài chính tại Quỹ Bảo vệ Nền Dân chủ (FDD), nhận định Trung Quốc tuy là đối tác thương mại lớn nhất của nhiều nước châu Phi, nhưng châu Phi không thể leo lên các bậc cao hơn trong chuỗi giá trị, mà ngược lại càng lún sâu vào vòng lặp “xuất khẩu khoáng sản, nhập khẩu thành phẩm”.
Bà nói: “Châu Phi muốn phát triển ngành sản xuất, nhưng hàng xuất khẩu của Trung Quốc đang chặn đường.” Theo bà, khi hàng hóa Trung Quốc đối mặt với thuế quan cao hơn tại Mỹ và châu Âu, nhiều năng lực sản xuất dư thừa đã chuyển hướng sang châu Phi, làm gia tăng áp lực lên các ngành công nghiệp địa phương.
Fox News dẫn trường hợp Mozambique, nơi Trung Quốc từng cung cấp khoản vay để xây dựng đường bộ, cầu cống, nhưng một số dự án lại yêu cầu doanh nghiệp Trung Quốc thi công và đưa công nhân Trung Quốc sang làm việc. Trong bối cảnh việc làm tại địa phương thiếu thốn, nhiều người dân chỉ có thể đứng nhìn.
Tại Nam Phi, tùy theo cách tính khác nhau, các thương hiệu xe Trung Quốc chiếm khoảng 17%–40% doanh số ô tô. Nhà sản xuất ô tô nhà nước Trung Quốc Chery đã tiếp quản nhà máy của Nissan tại Rosslyn, gần Pretoria, và dự kiến sản xuất các mẫu xe như Jetour tại đây.
Ông Frans Cronje, Chủ tịch Quỹ Tự do Yorktown ở Washington, cho rằng ô tô Trung Quốc với sản phẩm tốt hơn và giá thấp hơn đang thu hút người tiêu dùng Nam Phi, đồng thời chèn ép không gian thị trường của các doanh nghiệp phương Tây. Ông nói: “Sự thay đổi này có thể diễn ra rất nhanh, và lại có sự ủng hộ từ phía người tiêu dùng. Trong các cuộc trao đổi kín, nhiều doanh nghiệp phương Tây nói rằng họ không biết mình còn có thể duy trì khả năng cạnh tranh hay không.”
Mỹ đẩy mạnh các thương vụ và hợp tác khoáng sản tại châu Phi
Cục Các vấn đề châu Phi thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ (BAA) cho biết, kể từ khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, Washington đã thúc đẩy 37 giao dịch thương mại với tổng giá trị khoảng 25,67 tỷ USD.
Ông Garcia nói phía Mỹ sẽ hợp tác với các đối tác châu Phi để đa dạng hóa, bảo đảm an ninh và độ tin cậy của chuỗi cung ứng khoáng sản then chốt và đất hiếm, đồng thời ứng phó với rủi ro từ các “tác nhân phi thị trường”, nhằm thúc đẩy một thị trường công bằng và minh bạch hơn.
Xem thêm
Từ khóa châu Phi dư thừa công suất
