Trung Quốc truy thu thuế từ hơn 100 công ty, số tiền vượt tổng 14 năm dưới thời ông Tập

Theo Bloomberg ngày 25/8, hơn 100 công ty niêm yết tại Trung Quốc đã bị yêu cầu nộp bổ sung thuế và tiền chậm nộp với tổng số tiền 7,7 tỷ nhân dân tệ chỉ trong nửa đầu năm 2026. Số tiền này đã vượt tổng mức truy thu trong 14 năm kể từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền, trong bối cảnh kinh tế suy yếu và tài chính địa phương chịu áp lực.

Theo Bloomberg, nhiều doanh nghiệp gần như phải dùng phần lớn lợi nhuận nửa đầu năm để nộp thuế bổ sung. Tổng số tiền bị truy thu chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026 đã vượt tổng số tiền bị truy thu của 14 năm trước đó, kể từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền năm 2012.

Tài chính địa phương bị áp lực

Bối cảnh của làn sóng truy thu quy mô lớn này là chính quyền địa phương đang tích cực tìm nguồn thu mới. Nhu cầu trong nước yếu khiến nguồn thu thuế giảm từ mức đỉnh năm 2023, còn nguồn thu từ bán quyền sử dụng đất — nguồn thu mà các địa phương phụ thuộc nhiều — đang giảm với tốc độ hai chữ số.

Một quan chức thuế giấu tên tại một thành phố ở miền tây Trung Quốc cho biết nhà chức trách đang có xu hướng nhắm vào các doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính hoặc công ty niêm yết để yêu cầu nộp lại thuế. Một quan chức khác xác nhận cơ quan thuế trung ương ở Bắc Kinh từng gây sức ép để địa phương đưa ra các thông báo truy thu như vậy, nhưng gặp phải sự phản đối từ quan chức cấp địa phương.

Trong nhiều năm, các tỉnh ở Trung Quốc dùng hoàn thuế, trợ cấp và ưu đãi thuế để thu hút đầu tư. Ngay cả tại những thành phố gặp khó khăn về ngân sách, chậm trả lương công chức hoặc khó duy trì các tuyến giao thông công cộng, chính quyền vẫn dựa vào các ưu đãi khác nhau để thu hút doanh nghiệp và cố gắng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng.

Một chủ doanh nghiệp sản xuất đồ gia dụng họ Cao ở miền trung Trung Quốc cho biết nguồn thu ngân sách không đủ, trong khi chính quyền khó tìm nguồn thuế mới, nên họ phải “vắt thêm” từ các nguồn thu hiện có. Ông nói cơ quan thuế ở thành phố mình bắt đầu tăng cường thực thi từ giữa năm 2025 và tiến hành rà soát toàn diện gần như mọi doanh nghiệp.

Doanh nghiệp đồng loạt thông báo nộp thuế bổ sung

Từ đầu năm đến nay, nhiều công ty niêm yết Trung Quốc đã đồng loạt công bố thông tin về việc nộp thuế bổ sung. Các công ty này cho biết phần lớn vấn đề được phát hiện sau khi nhận yêu cầu “tự kiểm tra” từ cơ quan thuế, đồng thời nhấn mạnh họ không bị xử phạt hành chính.

Từ năm 2021, chính quyền Trung Quốc triển khai “Hệ thông Thuế vàng giai đoạn 4” (Kim Thuế kỳ 4, tức giai đoạn 4 của hệ thống quản lý thuế điện tử của Trung Quốc), kết nối dữ liệu thuế với các cơ sở dữ liệu của ngân hàng, hải quan, cơ quan quản lý thị trường và bảo hiểm xã hội. Sau khi hệ thống hóa đơn điện tử toàn quốc cơ bản hoàn thành vào năm 2025, Bắc Kinh có thể nắm thông tin về phần lớn giao dịch kinh doanh theo thời gian thực, khiến việc khai thiếu thuế khó che giấu hơn.

Một quan chức Trung Quốc ở miền tây cho biết hệ thống “Hệ thông Thuế vàng giai đoạn 4” có thể tự động đánh dấu những vấn đề bất thường, khiến cơ quan thuế yêu cầu doanh nghiệp tự rà soát trước khi bị thanh tra chính thức. Theo người này, hoạt động thực thi đã tăng mạnh kể từ cuối năm 2025.

Các khoản truy thu lớn

Theo phân tích, chiến dịch truy thu chủ yếu yêu cầu doanh nghiệp hoàn trả các khoản ưu đãi thuế được hưởng không đúng quy định, khoản khấu trừ thuế giá trị gia tăng (VAT) khai vượt mức, ưu đãi không còn được hưởng sau khi doanh nghiệp bị hủy tư cách đủ điều kiện, cùng tiền chậm nộp.

Trong mười năm qua, đa số doanh nghiệp niêm yết đã hưởng một mức ưu đãi thuế nhất định. Một phân tích của Citic Securities hồi đầu năm cho thấy khoảng 64% công ty niêm yết trên thị trường cổ phiếu hạng A được hưởng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi.

Tính đến cuối tháng 6, mười doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nhất chiếm hơn 70% tổng số khoản nộp bổ sung mà các công ty niêm yết đã công bố.

Doanh nghiệp công bố khoản phải nộp bổ sung lớn nhất là Beidahuang. Công ty này phải nộp khoảng 1,41 tỷ nhân dân tệ tiền thuế và tiền chậm nộp, gồm 1,024 tỷ nhân dân tệ tiền thuế và 386 triệu nhân dân tệ tiền chậm nộp.

Beidahuang hoạt động hơn 20 năm và chưa từng lỗ trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, yêu cầu nộp lại khoản ưu đãi thuế đã hưởng trước đây tương đương khoảng 120% lợi nhuận ròng năm 2025 của công ty, khiến công ty dự báo lỗ khoảng 537 triệu nhân dân tệ trong nửa đầu năm nay.

Các doanh nghiệp bị ảnh hưởng còn bao gồm những tên tuổi trong ngành khai khoáng, năng lượng và công nghệ, như Yunnan Copper, Taiji Industry, Aier Eye Hospital và nhà bán buôn thiết bị điện tử Aisidi. Theo thông tin công khai, Yunnan Copper phải nộp bổ sung khoảng 512 triệu nhân dân tệ, còn Aisidi khoảng 308 triệu nhân dân tệ; Taiji Industry và Aier Eye Hospital chưa công bố số tiền cụ thể.