Xịt mũi nước muối hiệu quả tương tự steroid trong trị khó thở khi ngủ ở trẻ em

Nguyên Khang
•
Chủ Nhật, 01/03/2026

Một nghiên cứu gần đây cho thấy một chai thuốc xịt mũi nước muối sinh lý giá rẻ từ hiệu thuốc có hiệu quả tương đương với thuốc xịt steroid trong việc làm giảm chứng khó thở khi ngủ ở trẻ em—và có thể giúp một số trẻ tránh hoàn toàn phẫu thuật cắt amidan.

Những phát hiện này bổ sung thêm các bằng chứng ngày càng tăng cho thấy việc thuốc xịt nước muối sinh lý, từ lâu bị coi là đơn giản hoặc giống như giả dược, có thể làm thông mũi, rửa trôi các chất gây dị ứng và virus, và giảm viêm đủ để cải thiện giấc ngủ, hô hấp và sự thoải mái.

Nghiên cứu được công bố vào tháng 1 trên tập san JAMA Pediatrics, bao gồm 150 trẻ em Úc từ 3 đến 12 tuổi có các triệu chứng khó thở tắc nghẽn khi ngủ. Tất cả trẻ em đều được dùng thuốc xịt mũi nước muối sinh lý hàng ngày trong 6 tuần. Sau lần điều trị ban đầu đó, gần 30% trẻ em không còn triệu chứng nữa.

Với những trẻ vẫn còn các triệu chứng, các nhà nghiên cứu chia chúng thành hai nhóm: Một nhóm tiếp tục sử dụng thuốc xịt nước muối sinh lý, và nhóm còn lại chuyển sang dùng mometasone furoate, một loại thuốc xịt steroid theo toa. Cả hai nhóm đều sử dụng phương pháp điều trị được chỉ định trong sáu tuần nữa.

Khoảng 36% trẻ ở cả hai nhóm đều cải thiện triệu chứng—có nghĩa là thuốc xịt nước muối sinh lý có hiệu quả tương đương với thuốc xịt steroid.

Các nhà nghiên cứu cho rằng thuốc xịt nước muối sinh lý là một phương pháp điều trị ngắn hạn hiệu quả ban đầu cho trẻ em bị rối loạn hô hấp tắc nghẽn khi ngủ và có thể làm giảm nhu cầu điều trị thêm, bao gồm cả phẫu thuật. Họ khuyến cáo các bác sĩ nên thử liệu trình ba tháng sử dụng nước muối sinh lý trước khi chuyển trẻ đến bác sĩ chuyên khoa.

Một điểm khác biệt quan trọng

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo không nên phóng đại kết quả nghiên cứu.

“Đây là một bài báo thú vị, và mặc dù nó có những phát hiện tích cực, tôi nghĩ mọi người có thể hiểu sai”, Bác sĩ Brandon Kamrava, bác sĩ tai mũi họng và phẫu thuật thẩm mỹ khuôn mặt tại Kamrava Aesthetics, người không tham gia vào nghiên cứu, nói với tờ The Epoch Times.

Những trẻ trong nghiên cứu có các triệu chứng rối loạn hô hấp khi ngủ do tắc nghẽn đường thở—như ngáy, thở bằng miệng hoặc giấc ngủ bị gián đoạn—nhưng không được chẩn đoán chính thức mắc chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở, vốn cần phải thực hiện nghiên cứu giấc ngủ để xác nhận. Do đó, bác sĩ Kamrava lưu ý rằng ông sẽ không mở rộng lợi ích của thuốc xịt mũi nước muối sinh lý sang điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở.

Rối loạn hô hấp khi ngủ bao gồm một loạt các tình trạng, từ ngáy đơn thuần đến ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở (khi đường thở bị tắc nghẽn trong khi ngủ) đến ngưng thở khi ngủ trung ương (khi não không phát tín hiệu cho các cơ để thở) và giảm thông khí liên quan đến giấc ngủ (thở nông có thể gây ra nồng độ oxy trong máu thấp).

Ở trẻ em, điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở đã được xác nhận thường bao gồm phẫu thuật cắt bỏ amidan và VA. Phẫu thuật tiềm ẩn rủi ro, bao gồm chảy máu sau phẫu thuật và quá trình hồi phục đau đớn.

Còn người lớn thì sao?

Nghiên cứu tại Úc cho thấy việc xịt nước muối sinh lý có thể giúp trẻ em mắc các vấn đề về hô hấp liên quan đến giấc ngủ hoặc các triệu chứng giống như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở. Tuy nhiên, chỉ dùng thuốc xịt mũi nước muối sinh lý không thể điều trị một cách hiệu quả chứng ngưng thở khi ngủ ở người lớn.

“Thuốc xịt mũi nước muối sinh lý có thể giúp giảm nghẹt mũi ở người lớn bị ngưng thở khi ngủ, nhưng có thể không giải quyết được tận gốc chứng ngưng thở khi ngủ”, Bác sĩ Ryan Salvador, bác sĩ phẫu thuật tai mũi họng tại Phòng khám Chuyên khoa Xoang & Ngáy ở Austin, Texas, chia sẻ với tờ The Epoch Times.

Tuy nhiên, vì thuốc xịt nước muối sinh lý có thể làm giảm sưng và dịch nhầy ở mũi nên nó có thể giúp giảm nghẹt mũi và khiến các phương pháp điều trị khác cho chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn trở nên dễ dung nạp hơn, ông Salvador nói.

“Theo kinh nghiệm chăm sóc của chúng tôi, [thuốc xịt mũi nước muối sinh lý có thể giúp ích] nhưng thường là gián tiếp”, Tanner Gish, giám đốc điều hành và chuyên gia chăm sóc người mắc chứng sa sút trí tuệ được chứng nhận tại Loving Homecare Inc., người quản lý việc chăm sóc hàng ngày cho người lớn tuổi bị ngưng thở khi ngủ, chia sẻ với tờ The Epoch Times. “Trận chiến lớn nhất mà chúng tôi phải đối mặt với chứng ngưng thở khi ngủ ở người lớn là việc tuân thủ điều trị CPAP (áp lực đường thở dương liên tục). Nhiều người cao tuổi ngừng sử dụng máy vì luồng khí áp lực cao làm khô niêm mạc mũi, gây nứt nẻ hoặc chảy máu”.

Bác sĩ Gish cho biết xịt nước muối sinh lý hàng ngày là một “công cụ tuân thủ” quan trọng giúp giữ ẩm cho các mô đủ để chịu được mặt nạ CPAP suốt đêm. Ông lưu ý: “Nếu không có nước muối sinh lý, việc điều trị thường thất bại”.

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng, các phương pháp điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở người lớn bao gồm hàm chỉnh nha, tmáy CPAP, các thủ thuật phẫu thuật như cấy ghép máy kích thích thần kinh INSPIRE, hoặc tirzepatide (Zepbound) – một loại thuốc giảm cân được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) phê duyệt vào năm 2024 để điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn từ mức độ trung bình đến nặng ở người lớn bị béo phì.

Cách sử dụng nước muối sinh lý an toàn

Các phương pháp rửa mũi bao gồm thuốc xịt đóng gói sẵn, gel rửa mũi và bình rửa mũi Neti – một thiết bị hình ấm trà có thể chứa dung dịch nước muối sinh lý. Mặc dù các phương pháp rửa mũi với lượng dung dịch lớn có thể hiệu quả hơn trong việc làm sạch đường mũi, nhưng chúng đòi hỏi kỹ thuật và vệ sinh đúng cách.

“Chúng tôi thường khuyên dùng bình xịt phun sương nước muối sinh lý có áp suất”, ông Gish nói. “Nó dễ sử dụng hơn, giữ được vô trùng (không giống như chai bóp có thể hút vi khuẩn trở lại), và cần ít công đoạn vệ sinh hơn”.

Mối quan ngại an toàn quan trọng nhất là chất lượng nước. Nước máy không an toàn để rửa mũi vì nó có thể chứa vi khuẩn và động vật nguyên sinh – các sinh vật đơn bào siêu nhỏ – bao gồm cả amip có thể sống sót trong đường mũi và gây ra các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng, đôi khi gây tử vong, theo cảnh báo của FDA.

Các lựa chọn an toàn bao gồm:

Nước cất hoặc nước vô trùng mua ở cửa hàng.
Nước đun sôi trong ba đến năm phút rồi để nguội.
Nước được lọc qua thiết bị được thiết kế để loại bỏ các sinh vật gây bệnh.

Các thiết bị cũng phải được làm sạch đúng cách. “Chúng ta thường thấy nấm mốc phát triển trong các chai đựng nước rửa mũi tái sử dụng mà không được rửa sạch đúng cách, điều này tạo ra một chu kỳ nhiễm trùng xoang”, ông Gish nói. “Sử dụng hàng ngày thì an toàn, nhưng dụng cụ bẩn thì rất nguy hiểm”.

Ngoài ra, mọi người không nên dùng chung bình xịt mũi với người khác. Nghiên cứu cho thấy rằng sau khi mở và sử dụng, các bình xịt nước muối sinh lý thương mại có thể bị nhiễm vi sinh vật.

Sức mạnh của xịt mũi nước muối sinh lý

Sử dụng bình xịt mũi nước muối sinh lý thường xuyên cũng có thể mang lại những lợi ích sức khỏe khác.

Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy rằng sử dụng bình xịt nước muối sinh lý khi bị bệnh đường hô hấp có thể rút ngắn thời gian bệnh khoảng hai ngày. Các nghiên cứu khác cho thấy rửa mũi bằng nước muối sinh lý có thể làm giảm lượng virus SARS-CoV-2 trong đường mũi, có khả năng làm giảm nguy cơ lây truyền và mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Đối với những người bị dị ứng, rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ các chất gây dị ứng và làm giảm nghẹt mũi. Phương pháp này cũng có thể giúp những người bị viêm xoang cấp và mãn tính bằng cách làm loãng chất nhầy bị nhiễm trùng và thúc đẩy dẫn lưu đồng thời cũng có lợi cho những người bị chảy máu cam bằng cách làm ẩm đường mũi.

Theo The Epoch Times