Cà chua và tiềm năng với ung thư tuyến tiền liệt

Thanh Long
•
Thứ Ba, 10/03/2026

Cà chua là loại quả quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày và xuất hiện ở hầu hết các khu chợ. Loại quả này chứa lycopene – một hợp chất thực vật đang được nghiên cứu vì những tác động tiềm năng đối với sức khỏe, đặc biệt là tuyến tiền liệt. Một số nghiên cứu khoa học đã xem xét mối liên hệ giữa lycopene và nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.

*Ảnh minh họa: InFocus.ee/ Shutterstock*

Cà chua có màu đỏ cam đặc trưng nhờ chứa một sắc tố thực vật tự nhiên gọi là lycopene. Đây là một hợp chất thuộc nhóm phytochemical – những chất tự nhiên có trong thực vật giúp tạo nên màu sắc và mùi của trái cây và rau củ. Lycopene không chỉ xuất hiện trong cà chua mà còn có trong nhiều loại thực phẩm có màu đỏ hoặc hồng như dưa hấu, ổi, bưởi hồng, đu đủ, cà rốt và ớt chuông đỏ.

Các nhà khoa học cho rằng trong tự nhiên có thể tồn tại khoảng 4.000 loại phytochemical khác nhau. Nhiều hợp chất trong số này không chỉ tạo màu cho thực vật mà còn có những tác động sinh học khi được con người tiêu thụ.

Trong cây trồng, lycopene có vai trò bảo vệ mô thực vật khỏi stress do ánh sáng mặt trời gây ra. Đồng thời, nó giúp cây sử dụng năng lượng từ ánh sáng để tạo ra các chất dinh dưỡng cần thiết. Cơ thể con người, không thể tự tổng hợp lycopene, vì vậy phải hấp thu chất này từ thực phẩm. Nhờ màu đỏ đậm và tính an toàn, lycopene cũng được sử dụng trong ngành công nghiệp thực phẩm như một chất tạo màu tự nhiên.

Vai trò chống oxy hóa của cà chua

Một trong những đặc điểm được nghiên cứu nhiều nhất của lycopene là khả năng chống oxy hóa. Trong cơ thể, nhiều quá trình chuyển hóa tạo ra các phân tử phản ứng mạnh gọi là gốc tự do. Những phân tử này có thể gây tổn thương các cấu trúc quan trọng trong tế bào, bao gồm DNA và protein. Nếu tích tụ quá nhiều, tổn thương do gốc tự do có thể góp phần vào quá trình lão hóa và nhiều bệnh mạn tính.

Chất chống oxy hóa như lycopene giúp trung hòa các gốc tự do, từ đó hạn chế các tổn thương sinh học. Một số nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy việc tiêu thụ lycopene có thể liên quan đến giảm nguy cơ một số bệnh mạn tính, bao gồm bệnh tim mạch và đột quỵ. Cơ chế được đề xuất là lycopene có thể góp phần làm giảm cholesterol LDL và hỗ trợ điều hòa huyết áp.

Lycopene và ung thư tuyến tiền liệt

Mối quan tâm đặc biệt đối với lycopene bắt đầu từ những nghiên cứu dịch tễ học vào thập niên 1990. Một nghiên cứu lớn thực hiện năm 1995 đã ghi nhận rằng việc tiêu thụ cà chua và các sản phẩm từ cà chua có thể liên quan đến nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn ở nam giới. Từ đó, nhiều nghiên cứu tiếp theo đã được tiến hành nhằm kiểm tra giả thuyết này.

Trong các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, lycopene cho thấy khả năng làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư tuyến tiền liệt. Một số thí nghiệm trên động vật cũng ghi nhận rằng khi lycopene được kết hợp với các thuốc hóa trị, khối u có xu hướng nhỏ hơn và thời gian sống của động vật thí nghiệm dài hơn so với khi chỉ sử dụng hóa trị đơn thuần.

Ngoài ra, một số nghiên cứu cho thấy việc kết hợp lycopene với thuốc chống ung thư có thể tăng hiệu quả ức chế sự phát triển và lan rộng của tế bào ung thư mà không làm tăng thêm tác dụng phụ.

Các nghiên cứu quan sát trên quy mô lớn cũng cung cấp thêm dữ liệu về mối liên hệ giữa lycopene và ung thư tuyến tiền liệt. Một số tổng quan nghiên cứu cho thấy những người đàn ông có lượng lycopene trong chế độ ăn cao thường có nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt thấp hơn một chút so với nhóm tiêu thụ ít.

Ví dụ, một tổng quan nghiên cứu năm 2013 ghi nhận rằng việc ăn nhiều cà chua, cả ở dạng sống lẫn đã nấu chín, có liên quan đến giảm nhẹ nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc bệnh.

Trong một thử nghiệm khác, bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt được bổ sung 30 mg lycopene mỗi ngày trong ba tuần trước khi phẫu thuật. Sau thời gian này, khối u ở nhóm sử dụng lycopene được ghi nhận nhỏ hơn so với nhóm không bổ sung.

Mặc dù các kết quả ban đầu khá đáng chú ý, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn và kéo dài để xác nhận rõ ràng vai trò của lycopene trong phòng ngừa hoặc điều trị ung thư tuyến tiền liệt.

Nguồn thực phẩm giàu lycopene

Cà chua tươi là nguồn lycopene phổ biến nhất trong chế độ ăn. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm từ cà chua như cà chua nghiền, sốt cà chua, tương cà, súp cà chua hoặc sốt mì thường chứa lycopene ở nồng độ cao hơn do quá trình cô đặc.

Một điểm đáng chú ý là quá trình nấu chín có thể làm tăng khả năng hấp thu lycopene. Khi cà chua được cắt nhỏ và nấu cùng dầu, đặc biệt là dầu ô liu, lycopene trở nên dễ hấp thu hơn đối với cơ thể.

Tuy vậy, nhiều sản phẩm cà chua thương mại có thể chứa lượng lớn muối, đường và chất bảo quản. Vì vậy, một số chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị ưu tiên cà chua tươi hoặc các sản phẩm cà chua ít phụ gia.

Trong nghiên cứu khoa học, lycopene đôi khi được sử dụng dưới dạng viên bổ sung với liều từ 10 đến 120 mg mỗi ngày. Một số người dùng có thể gặp các triệu chứng nhẹ như buồn nôn, đầy hơi hoặc rối loạn tiêu hóa.

Do đó, nhiều chuyên gia khuyến nghị nên lấy lycopene từ thực phẩm tự nhiên thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thực phẩm bổ sung. Ngoài lycopene, cà chua còn chứa nhiều phytochemical khác có thể cùng góp phần tạo nên các lợi ích sức khỏe.

Thanh Long t/h