Mỹ mạnh tay với khoản đầu tư AI tại Trung Quốc, lần đầu áp dụng án phạt

Cao Sam
•
Thứ Bảy, 10/10/2026

Bộ Tài chính Mỹ hôm thứ Tư (7/10) thông báo phạt 200.000 USD công ty mẹ của Plug and Play vì không khai báo khoản đầu tư vào một doanh nghiệp AI tại Thượng Hải.

Ngày 28/5/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng. (Ảnh: Madalina Kilroy/ Epoch Times)

Đây là vụ xử phạt đầu tiên kể từ khi Mỹ triển khai Chương trình An ninh Đầu tư ra nước ngoài (OISP).

Không khai báo khoản đầu tư 92.000 USD, công ty bị phạt 200.000 USD

Thông báo trên trang web của Bộ Tài chính Mỹ xác định công ty bị phạt là Amidi, công ty mẹ của Plug and Play Tech Center. Plug and Play là một tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và đầu tư có tiếng tại Thung lũng Silicon.

Ngày 19/4/2025, Plug and Play China, công ty con chuyên quản lý quỹ của Amidi, đầu tư khoảng 92.000 USD vào Noematrix, một doanh nghiệp robot AI có trụ sở tại Thượng Hải. Tuy nhiên, sau khi hoàn tất giao dịch, Amidi không thông báo khoản đầu tư này cho Bộ Tài chính Mỹ theo quy định.

Bộ Tài chính Mỹ đã quyết định xử phạt công ty này từ tháng 7, nhưng đến hôm thứ Tư mới công bố.

Số tiền phạt cao gấp hơn 2 lần khoản đầu tư vào doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng Bộ Tài chính Mỹ không nêu rõ căn cứ xác định mức phạt 200.000 USD.

Plug and Play Tech Center gia nhập thị trường Trung Quốc vào khoảng năm 2015–2016. Công ty thành lập một đơn vị đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp tại Bắc Kinh, sau đó mở các trung tâm đổi mới sáng tạo và văn phòng tại hơn 20 thành phố, trong đó có Thượng Hải, Thâm Quyến, Vũ Hán và Thường Châu. Tại Trung Quốc, nhân sự, một phần nguồn vốn được huy động bằng nhân dân tệ và hoạt động quản lý đầu tư đều do người Trung Quốc bản địa đảm nhiệm, hoạt động độc lập hoặc phối hợp với nhau.

Vi phạm thủ tục khai báo, không phải giao dịch bị cấm

Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã phát hiện giao dịch này trong quá trình kiểm tra tuân thủ định kỳ và giám sát thị trường.

Thông báo không xác định khoản đầu tư này là giao dịch bị cấm, cũng không cáo buộc Noematrix có hành vi sai phạm. Vi phạm của Amidi chỉ nằm ở việc không thực hiện nghĩa vụ khai báo.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết thông báo này thể hiện quyết tâm của bộ trong việc bảo vệ an ninh quốc gia thông qua các biện pháp bảo đảm an ninh đầu tư.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo đảm các nhà đầu tư tuân thủ những yêu cầu của chương trình,” ông Christopher Pilkerton, Trợ lý Bộ trưởng phụ trách an ninh đầu tư, cho biết.

Công ty robot do giáo sư Đại học Giao thông Thượng Hải đồng sáng lập

Thông tin công khai cho thấy Noematrix được thành lập vào tháng 11/2023, có trụ sở tại Thượng Hải. Công ty chuyên nghiên cứu và phát triển các mô hình AI quy mô lớn trong lĩnh vực “trí tuệ hiện thân” (Embodied AI) và các hệ thống robot thông minh đa năng.

Trí tuệ hiện thân là công nghệ sử dụng các mô hình và phần mềm giúp robot nhận biết môi trường xung quanh và thực hiện các công việc vật lý. Công nghệ này có thể được ứng dụng trong các lĩnh vực như hậu cần, dịch vụ gia đình và chế biến thực phẩm.

Noematrix do giáo sư Lư Sách Ngô (Lu Cewu), Phó Viện trưởng Học viện Trí tuệ Nhân tạo của Đại học Giao thông Thượng Hải, cùng một số nhà đồng sáng lập khác thành lập. Trong giai đoạn đầu, công ty nhận được sự hỗ trợ và định hướng phát triển từ Flexiv, một hãng sản xuất robot đa năng.

Theo thông tin công khai trên các nền tảng đầu tư mạo hiểm như PitchHub của 36Kr, Plug and Play China từng góp mặt trong danh sách nhà đầu tư của Noematrix. Danh sách này còn có Prosperity7 Ventures, quỹ đầu tư mạo hiểm của Saudi Aramco.

Chương trình giám sát đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc

OISP có hiệu lực từ ngày 2/1/2025, nhằm giám sát các khoản đầu tư của Mỹ vào doanh nghiệp Trung Quốc trong những lĩnh vực công nghệ nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và điện toán lượng tử.

Theo chương trình này, một số khoản đầu tư vào Trung Quốc bị cấm hoàn toàn, trong khi những khoản khác phải được khai báo với Bộ Tài chính Mỹ.

Quy định này áp dụng với các khoản đầu tư vào doanh nghiệp đặt tại Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Ma Cao, hoặc có liên hệ với các khu vực này. Các pháp nhân ở nước ngoài do người Mỹ kiểm soát cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Ngày 18/12/2025, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Toàn diện về An ninh Quốc gia đối với Đầu tư ra nước ngoài (COINS Act), nhằm mở rộng phạm vi áp dụng của chương trình sang nhiều quốc gia và lĩnh vực công nghệ hơn.