Ông Trump liên tục gây áp lực buộc các nước Mỹ Latinh giảm liên hệ với ĐCSTQ

Trong những tuần gần đây, chính quyền Trump đã liên tiếp thực thi các biện pháp cứng rắn nhắm vào Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) tại các quốc gia Mỹ Latinh.

Đầu tiên, dưới sức ép liên tục từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chính phủ Panama đã tiếp quản 2 bến cảng thuộc kênh đào Panama từ tay ĐCSTQ. Vào tháng Một năm nay, quân đội Mỹ đã bắt giữ nhà độc tài đương nhiệm của Venezuela là ông Maduro, giáng một đòn nặng nề vào lợi ích dầu mỏ của ĐCSTQ tại khu vực này.

Gần đây, Chính phủ Mỹ tiếp tục công bố lệnh cấm đi lại đối với 3 quan chức Chile vì nghi ngờ hợp tác với ĐCSTQ xây dựng cáp quang ngầm dưới biển, đồng thời cảnh báo Peru không được từ bỏ quyền kiểm soát đối với siêu cảng biển do ĐCSTQ xây dựng.

Để tái lập vị thế lãnh đạo của Hoa Kỳ tại Tây bán cầu, Tổng thống Trump sẽ chủ trì hội nghị thượng đỉnh “Lá chắn Châu Mỹ” tại Miami vào cuối tuần này với sự tham dự của các nhà lãnh đạo Mỹ Latinh. Những người ủng hộ cho rằng việc ngăn chặn tham vọng thâm nhập của ĐCSTQ ngay tại “sân sau” của Mỹ là điều cấp thiết. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại rằng ĐCSTQ đã dày công gây dựng tầm ảnh hưởng tại đây trong nhiều năm với các lợi ích đã ăn sâu bén rễ và đan xen phức tạp.

Theo hãng tin AP, ông Francisco Urdinez, Phó giáo sư tại Viện Khoa học Chính trị thuộc Đại học Công giáo Chile, nhận định rằng các quốc gia Mỹ Latinh có thể bị buộc phải chọn phe khiến sự chia rẽ sẽ gia tăng khi các chính phủ cánh hữu bảo thủ nghiêng về phía Mỹ, trong khi các chính phủ cánh tả cấp tiến ngả về phía ĐCSTQ, khiến các quốc gia ở giữa rơi vào thế khó xử.

ĐCSTQ dùng tiền bạc và lợi ích để lôi kéo

Nghiên cứu nhiều năm của ông Urdinez chỉ ra rằng vào năm 2001, trong số các nước Mỹ Latinh chỉ có Cuba có kim ngạch thương mại với Trung Quốc vượt quá Hoa Kỳ. Sau 20 năm, hiện nay ngoại trừ Paraguay và Colombia, kim ngạch thương mại của tất cả các quốc gia Nam Mỹ khác với Trung Quốc đều đã vượt qua Hoa Kỳ.

Bà Rebecca Ray, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu thuộc Đại học Boston, cho rằng tại Mỹ Latinh, ĐCSTQ đã tiến đánh các lĩnh vực mà Mỹ bỏ trống. Trong 20 năm qua, Mỹ đã không đầu tư vào các ngành công nghiệp mà các nước đang phát triển cần để lấp đầy khoảng trống hạ tầng, chẳng hạn như năng lượng xanh hay giao thông xanh. Điều này tạo cơ hội cho ĐCSTQ chiếm lĩnh thị trường và phát triển hàng loạt công nghệ mà các quốc gia khác chưa có.

Dữ liệu từ phòng thí nghiệm AidData thuộc Đại học William & Mary (Virginia) cho thấy, từ năm 2014 đến 2023, ĐCSTQ đã cung cấp gần 153 tỷ USD dưới dạng cho vay và viện trợ cho các nước Mỹ Latinh và Caribe, trong khi con số này từ phía Mỹ chỉ đạt gần 50,7 tỷ USD.

Hoa Kỳ lo ngại an ninh Tây bán cầu

Chiến lược An ninh Quốc gia được Nhà Trắng công bố vào tháng 12 năm ngoái nêu rõ, Hoa Kỳ cần tái lập vị thế chủ đạo tại Tây bán cầu sau nhiều năm thiếu sự quan tâm. Washington tuyên bố sẽ ngăn chặn các đối thủ ngoài khu vực triển khai quân đội hoặc các năng lực đe dọa khác, cũng như việc sở hữu hoặc kiểm soát các tài sản chiến lược then chốt tại đây.

Mục đích cốt lõi của chiến dịch “vung tiền” từ phía ĐCSTQ là để gia tăng sự thâm nhập và ảnh hưởng ngoại giao. Kể từ năm 2016, năm quốc gia Mỹ Latinh gồm Panama, Cộng hòa Dominica, El Salvador, Nicaragua và Honduras đã lần lượt cắt đứt quan hệ với Đài Loan để thiết lập đại sứ quán tại Bắc Kinh nhằm tìm kiếm lợi ích. Tuy nhiên, trong số 12 quốc gia trên thế giới hiện vẫn công nhận chủ quyền của Đài Loan, có tới 7 quốc gia nằm ở Mỹ Latinh.

Không dừng lại ở đó, ĐCSTQ còn tăng cường thâm nhập quân sự và cảnh sát, bán vũ khí và hỗ trợ huấn luyện lực lượng cho các nước Mỹ Latinh. Việc ĐCSTQ xây dựng một trong những cảng sâu nhất khu vực tại Peru khiến Washington lo ngại nơi này có thể bị sử dụng cho mục đích quân sự.

Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về ĐCSTQ của Hạ viện Mỹ, Nghị sĩ Cộng hòa John Moolenaar, cho rằng Tổng thống Trump đã đúng khi tập trung bảo vệ Tây bán cầu trước mối đe dọa từ Bắc Kinh. Ông khẳng định Tổng thống đã nêu rõ lập trường rằng Hoa Kỳ sẽ đứng cùng các đồng minh khu vực để đập tan tham vọng phá hoại lợi ích của Mỹ tại châu lục này.

Các nước Mỹ Latinh sẽ lựa chọn ra sao?

Ông Enrique Millán-Mejía, chuyên gia nghiên cứu cao cấp về phát triển kinh tế tại Trung tâm Mỹ Latinh Adrienne Arsht thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết các nước Mỹ Latinh muốn thoát khỏi sự phụ thuộc vào ĐCSTQ để tìm kiếm sự thịnh vượng kinh tế, và Hoa Kỳ có thể cung cấp rất nhiều cơ hội.

Ông Mejía nói rằng khu vực này thực tế đang rất bất mãn với các khoản đầu tư từ Trung Quốc vì chúng không thúc đẩy kinh tế địa phương. Do đó, các nước đang nỗ lực tăng cường hợp tác với Mỹ, nơi cam kết có thể đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng tầm ảnh hưởng của ĐCSTQ thông qua các khoản đầu tư chiến lược vào hạ tầng, an ninh, hậu cần và công nghệ là không thể xem thường. Các quốc gia Mỹ Latinh dự kiến sẽ thực hiện cách tiếp cận thực dụng, tìm điểm cân bằng tối ưu giữa Mỹ và Trung Quốc. Về mặt địa lý, Mỹ gần gũi hơn nên họ chắc chắn muốn tăng cường hợp tác, nhưng về mặt kinh tế, một số quốc gia vẫn muốn duy trì giao thương với Trung Quốc.