Ông Trump siết miễn trừ trong chuỗi cung ứng quốc phòng nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc

Thứ Ba, 21/07/2026

Hôm thứ Hai (20/7), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp siết chặt điều kiện cấp miễn trừ đối với các nhà thầu quốc phòng, nhằm hạn chế việc sử dụng khoáng sản chiến lược và các vật liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc cùng các nhà cung ứng nước ngoài bị cấm. Đây là động thái mới nhất của chính quyền Trump nhằm giảm sự phụ thuộc của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ vào nguồn cung từ các đối thủ như Trung Quốc cộng sản.

Mỏ đất hiếm ở Mountain Pass, bang California, Mỹ. (Nguồn: newsshooterguy/Shutterstock)

Siết miễn trừ, buộc nhà thầu rời chuỗi cung ứng Trung Quốc

Sắc lệnh này yêu cầu Lầu Năm Góc tăng cường quản lý chuỗi cung ứng liên quan đến quốc phòng, đồng thời nắm rõ tình hình các nhà cung cấp ở mọi cấp trong chuỗi cung ứng linh kiện (bao gồm nhiều loại vật tư, từ khoáng sản, nam châm, hóa chất đến các chi tiết rèn), nhằm xác định những sản phẩm có nguồn gốc từ các nhà cung cấp nước ngoài như Trung Quốc, Triều Tiên, Nga và Iran.

Sắc lệnh cũng yêu cầu hạn chế việc cấp miễn trừ đối với các trường hợp sử dụng khoáng sản quan trọng có nguồn gốc từ các nhà cung cấp thuộc “những quốc gia không đáng tin cậy”, đồng thời khuyến khích các nhà thầu quốc phòng trong nước ưu tiên mua vật tư từ Mỹ hoặc các quốc gia đồng minh.

Theo quy định mới, nhà thầu quốc phòng không thể chỉ viện dẫn lý do “nhà cung ứng Trung Quốc là lựa chọn tiện lợi hoặc rẻ nhất” để xin miễn trừ. Doanh nghiệp muốn được miễn trừ phải chứng minh đã tích cực tìm kiếm phương án thay thế, công khai nguồn gốc vật liệu và trình bày kế hoạch giảm dần, tiến tới chấm dứt phụ thuộc vào các nhà cung ứng bị cấm.

Cố vấn cao cấp Nhà Trắng phụ trách thương mại và sản xuất, Peter Navarro, nói trong cuộc họp báo trước khi ban hành sắc lệnh rằng văn bản này sẽ “chấm dứt tình trạng lạm dụng chế độ miễn trừ”. Trước đây, nhiều nhà thầu và thầu phụ quốc phòng đã tận dụng các kẽ hở để lách luật, tiếp tục mua nguyên liệu bị cấm từ Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên bất chấp các quy định hiện hành.

Sắc lệnh sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Những nhà thầu không tuân thủ các yêu cầu mới có thể bị áp dụng các chế tài trong mua sắm, bao gồm nguy cơ mất cơ hội nhận hợp đồng.

Tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản trọng yếu

Sắc lệnh được ban hành trong bối cảnh chính quyền Mỹ đang nỗ lực phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc trong khai thác và chế biến đất hiếm – nguồn nguyên liệu thiết yếu cho ngành quốc phòng và công nghiệp ô tô. Bắc Kinh đã nhiều lần dùng lợi thế này làm “con bài” gây sức ép trong đàm phán thương mại Mỹ – Trung và trong tranh chấp với Nhật Bản.

Ông Navarro nhấn mạnh: “Chúng ta không thể cứ nói ‘chúng tôi chưa thử gì cả nên không còn lựa chọn nào khác’ để biện minh nữa.” Ông cho rằng Trung Quốc đang thực thi một chiến lược “làm cho người khác đói dần” chứ không phải “siết chặt ngay lập tức” – không chỉ nhắm vào Mỹ mà còn các khu vực khác trên thế giới – bằng cách trì hoãn tiến độ, đẩy trách nhiệm sang thủ tục quan liêu và gửi đi thông điệp rằng bất kỳ ai không chịu nhượng bộ sẽ phải “trả giá”.

Ông Navarro đề cập đến các công nghệ mới và thỏa thuận hợp tác giữa Vulcan Elements với ReElement Technologies nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng nam châm đất hiếm hoàn toàn nội địa tại Mỹ, qua đó giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc trong các lĩnh vực quốc phòng, hàng không vũ trụ và hạ tầng trí tuệ nhân tạo.

Theo một quan chức cấp cao trong buổi họp báo, chính quyền hiện nay đã ký gần 150 thỏa thuận, huy động hàng chục tỷ đô la đầu tư, đồng thời tuyển dụng khoảng 400 “chuyên gia giao dịch” từ khu vực tư nhân để tăng tốc củng cố các chuỗi cung ứng khoáng sản và các vật liệu chiến lược khác.

Vẽ “bản đồ” chuỗi cung ứng quốc phòng từ mỏ đến vũ khí

Lầu Năm Góc từ lâu đã thúc giục các nhà thầu lớn như Lockheed Martin và Boeing nhanh chóng tăng sản lượng vũ khí, đồng thời tìm cách xác định và loại bỏ các “điểm yếu ẩn” sâu trong chuỗi cung ứng quân sự.

“Một khi Lầu Năm Góc không biết các vật liệu, linh kiện và phần mềm cốt lõi đến từ đâu, Mỹ sẽ không thể giành ưu thế trên chiến trường hiện đại,” một quan chức cấp cao nói với báo giới. Ông Navarro nhấn mạnh rằng quá trình sản xuất máy bay chiến đấu, hệ thống tên lửa, tàu chiến, radar, máy bay không người lái hoặc xe bọc thép “không bắt đầu từ dây chuyền của nhà thầu chính”, mà bắt đầu từ khoáng sản, kim loại, nam châm, chip, hóa chất, phần mềm, phôi đúc và chi tiết rèn – tức hàng nghìn thành phần nằm rải rác trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhiều tầng, nhiều lớp.

Trong các chương trình quốc phòng lớn, chiều sâu của chuỗi cung ứng có thể lên tới năm, sáu tầng, trong khi tầm giám sát của cơ quan quản lý thường chỉ dừng ở tầng một hoặc tầng hai. “Những rủi ro thực sự nằm ở các tầng sâu hơn của chuỗi cung ứng – nơi các nhà thầu phụ cung cấp kim loại đặc chủng, linh kiện điện tử, hóa chất, phần mềm và nguyên liệu thô – vốn dễ nằm ngoài tầm giám sát của Washington,” ông Navarro nói thêm.

Sắc lệnh mà ông Trump ký hôm thứ Hai chỉ đạo Lầu Năm Góc phải lập “bản đồ” các tầng nấc hạ nguồn của nền tảng công nghiệp quốc phòng, để các quan chức có thể nắm rõ nguồn gốc khoáng sản, linh kiện và vật liệu, đồng thời đánh giá xem các nhà cung ứng bị nước ngoài kiểm soát có thể đe dọa sản xuất vũ khí trong thời chiến hay không. Ông Navarro khẳng định: “Đây không chỉ là chuyện giấy tờ hành chính, mà là nhằm chuẩn bị cho chiến tranh.”

Ông nhấn mạnh Lầu Năm Góc cần phải biết từ trước khi xung đột nổ ra rằng các hệ thống tên lửa hoặc những nền tảng quân sự khác có đang phụ thuộc vào một nhà cung ứng nằm dưới sự kiểm soát của nước ngoài hay không. Bên cạnh đó, sắc lệnh còn yêu cầu các nhà thầu đánh giá tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài của nhà cung ứng, mức độ rủi ro tài chính và rủi ro trong sản xuất, đồng thời thay thế những đối tác bị coi là “không đáng tin cậy”.