Ủng hộ “tiếng nói bất đồng” trong EU, Rubio thăm Đông Âu củng cố phe thân Trump
- Hoàng Thanh
- •
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 15/2 bắt đầu chuyến thăm Đông Âu, đánh dấu bước triển khai quan trọng trong chính sách đối ngoại nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Trump. Sau khi tham dự Hội nghị An ninh Munich, ông Rubio chọn đến thẳng Slovakia và Hungary. Lộ trình này tự thân đã mang hàm ý chiến lược sâu sắc, phản ánh việc Washington đang tái định vị quan hệ đồng minh châu Âu và tích cực xây dựng mạng lưới quốc tế theo khuynh hướng bảo thủ.
Lựa chọn ngoại giao mang tính chiến lược của chính quyền Trump
Thời điểm chuyến đi của ông Rubio được đánh giá là đặc biệt chuẩn xác. Hội nghị An ninh Munich từ lâu là nền tảng quan trọng để các nước phương Tây điều phối chính sách an ninh, và sau hội nghị, Ngoại trưởng Mỹ thường thăm Đức, Pháp — các quốc gia trụ cột của EU. Tuy nhiên, ông Rubio lại chọn hai nước thường xuyên giữ lập trường bất đồng trong nội bộ EU. Sự sắp xếp này phát đi tín hiệu rõ ràng về định hướng ngoại giao mới của chính quyền Trump: không còn chỉ dựa vào các cường quốc Tây Âu truyền thống, mà tìm cách xây dựng quan hệ chặt chẽ hơn với những quốc gia có lập trường ý thức hệ và chính sách gần gũi hơn với Washington.
Theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Mỹ, các chủ đề chính của chuyến đi gồm hợp tác năng lượng, tăng cường quan hệ song phương và cam kết trong NATO. Trước khi lên đường, ông Rubio nói các nước này duy trì quan hệ “vững chắc và gần gũi” với Mỹ, đồng thời bày tỏ mong muốn tìm hiểu sâu hơn về hai quốc gia mà ông chưa từng thăm. Phát biểu này cho thấy Washington đang đánh giá lại mạng lưới đồng minh tại châu Âu.
Vị thế chính trị đặc biệt của lãnh đạo hai nước Đông Âu
Thủ tướng Slovakia Robert Fico và Thủ tướng Hungary Viktor Orban đóng vai trò “những tiếng nói bất đồng” đặc thù trong EU. Các chính phủ bảo thủ của họ nhiều lần bất đồng với lập trường chủ lưu tại Brussels, song chính sự khác biệt này khiến họ trở thành những đồng minh tự nhiên của chính quyền Trump tại châu Âu.
Dù xuất thân từ khuynh hướng dân túy cánh tả, ông Fico có phong cách chính trị mang nhiều điểm tương đồng với ông Trump, đặc biệt ở lập trường dân tộc chủ nghĩa và chống hệ thống. Đáng chú ý, tháng trước ông Fico vừa gặp ông Trump tại bang Florida (Mỹ), cho thấy tương tác cấp cao giữa hai bên đã khá thường xuyên. Về chiến tranh Ukraine, Chính phủ Fico tuyên bố ngừng viện trợ quân sự cho Kiev và kêu gọi đàm phán hòa bình — lập trường gây tranh cãi trong EU nhưng phù hợp với quan điểm của ông Trump muốn sớm chấm dứt xung đột Nga-Ukraine.
Trong khi đó, ông Orban được xem là một trong những đồng minh thân cận nhất của ông Trump tại châu Âu. Khái niệm “dân chủ phi tự do” mà ông thúc đẩy có mức độ tương thích ý thức hệ cao với chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Đối với giới bảo thủ Mỹ, các chính sách cứng rắn về nhập cư, phản đối hệ tư tưởng giới cấp tiến và bảo vệ giá trị gia đình Cơ đốc giáo của ông Orban được xem là hình mẫu quản trị tiêu biểu.
Ông Rubio nói rõ: “Ông Trump từng bày tỏ ủng hộ mạnh mẽ ông Orban, và chúng tôi cũng vậy”. Phát biểu này truyền tải trực tiếp lập trường của Washington.
Triển vọng hợp tác năng lượng
Năng lượng là một trong những trọng tâm then chốt của chuyến thăm. Việc Slovakia và Hungary tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng Nga từ lâu là vấn đề khiến Mỹ và nhiều nước EU quan ngại. Khi nhiều nước EU chuyển sang mua năng lượng từ các nguồn khác — bao gồm cả Mỹ — sau khi chiến tranh Nga-Ukraine bùng phát, hai nước này vẫn duy trì nhập khẩu khí đốt và dầu mỏ từ Nga. Điều này không chỉ làm suy yếu hiệu quả trừng phạt mà còn có thể trở thành đòn bẩy ảnh hưởng chính trị của Moscow.
Từ góc độ địa chính trị, sự phụ thuộc này khiến hai nước khó có lập trường cứng rắn với Nga. Ông Rubio cho biết sẽ thảo luận vấn đề nguồn cung năng lượng trong chuyến đi, dù chưa nêu chi tiết, nhưng tầm quan trọng chiến lược là rõ ràng. Đối với Mỹ, thúc đẩy châu Âu giảm phụ thuộc năng lượng Nga vừa phục vụ mục tiêu địa chính trị, vừa phù hợp lợi ích kinh tế của một nước xuất khẩu LNG lớn.
Tuy nhiên, vị trí địa lý và hạ tầng năng lượng hiện có khiến Slovakia và Hungary khó thoát phụ thuộc Nga trong ngắn hạn. Chuyến đi có thể bàn cách đa dạng hóa nguồn cung trên cơ sở tôn trọng nhu cầu an ninh năng lượng của họ, gồm cung cấp năng lượng với giá cạnh tranh hơn, hỗ trợ nâng cấp hạ tầng, hoặc hợp tác công nghệ hạt nhân.
Tác động sâu rộng trong nội bộ EU
Chuyến thăm phản ánh đặc điểm nổi bật trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump: yếu tố gần gũi ý thức hệ ngày càng quan trọng trong lựa chọn đồng minh. Đây là chuyển biến đáng kể, bởi trước đây chính sách châu Âu của Mỹ chủ yếu dựa trên liên minh thể chế và lợi ích an ninh chung, ít nhấn mạnh ý thức hệ.
Theo cách nhìn của chính quyền Trump, xây dựng quan hệ chặt chẽ với các lãnh đạo có quan điểm chính trị tương đồng có thể quan trọng hơn duy trì các khuôn khổ liên minh truyền thống. Lập trường của ông Orban về kiểm soát nhập cư, giá trị gia đình truyền thống và hoài nghi đa văn hóa có mức độ tương đồng cao với tư tưởng của ông Trump, khiến Washington sẵn sàng khoan dung hơn với một số bất đồng chính sách.
Chuyến đi cũng cho thấy sự chia rẽ ngày càng sâu trong EU — từ chính sách đối với Nga, nhập cư, tiêu chuẩn pháp quyền đến định hướng hội nhập. Những khác biệt này phản ánh sự phân hóa về văn hóa chính trị và giá trị.
Chiến lược “chia để trị” có thể mang lại lợi thế chiến thuật ngắn hạn cho Washington, nhưng về dài hạn có nguy cơ làm suy yếu nền tảng liên minh xuyên Đại Tây Dương, trong khi một EU đoàn kết vẫn giữ vai trò then chốt đối với trật tự phương Tây.
Cam kết NATO và hợp tác quốc phòng
Cam kết NATO là chủ đề quan trọng khác. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump nhiều lần chỉ trích châu Âu chi tiêu quốc phòng chưa đủ mức 2% GDP. Khi ông trở lại Nhà Trắng, yêu cầu này càng cấp bách.
Hungary và Slovakia, với tư cách thành viên NATO, đương nhiên trở thành trọng tâm thảo luận. Tuy nhiên, lập trường của họ khá đặc thù: Hungary thường mềm mỏng hơn với Nga, còn Slovakia tỏ ra dè dặt trong hỗ trợ quân sự cho Ukraine — gây tranh luận trong khối.
Ông Rubio cần tìm điểm cân bằng giữa duy trì đoàn kết NATO và tôn trọng quan ngại chiến lược của từng nước.
Chiến lược ngoại giao dài hạn “Trump 2.0”
Thời điểm chuyến thăm cũng đáng chú ý. Hungary sẽ bầu cử vào tháng Tư năm nay, và theo nhiều khảo sát, ông Orban đang tụt sau đối thủ, đối mặt nguy cơ thất cử. Trong bối cảnh đó, chuyến thăm của Ngoại trưởng Mỹ mang hàm ý chính trị hỗ trợ.
Dù ông Rubio nhấn mạnh đây là chuyến thăm song phương, nhằm giảm nghi vấn can thiệp nội bộ, nhưng việc quan chức cấp cao Mỹ công khai ủng hộ lãnh đạo đương nhiệm trước bầu cử vẫn có tác động chính trị rõ rệt. Với Washington, việc ông Orban tái đắc cử phù hợp lợi ích chiến lược Mỹ tại Trung – Đông Âu. Nếu thất cử, Mỹ có thể mất đi một “tiếng nói đại diện” quan trọng trong EU.
Chuyến công du Đông Âu của ông Rubio dù chỉ liên quan hai quốc gia tầm trung, nhưng phản chiếu bức tranh tổng thể trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump. Điều này cho thấy Washington đang áp dụng chiến lược “điểm đột phá”, không còn nhìn EU như một khối thống nhất, mà ưu tiên xây dựng quan hệ đặc biệt với từng quốc gia — nhất là những nước có lập trường ý thức hệ gần gũi và sẵn sàng phối hợp lợi ích chiến lược với Mỹ.
Trong bối cảnh ông Orban đối mặt cuộc bầu cử khó khăn và chiến sự Ukraine bước sang giai đoạn mới, các thỏa thuận và tín hiệu từ chuyến đi này sẽ tác động sâu rộng tới cục diện địa chính trị Trung – Đông Âu. Đây không chỉ là một chuyến thăm ngoại giao, mà còn là bước triển khai chiến lược quan trọng của chủ nghĩa Trump tại châu Âu, cung cấp manh mối quan trọng để quan sát hướng đi mới trong chính sách đối ngoại Mỹ.
Xem thêm
Từ khóa Hungary Slovakia Marco Rubio Tây Âu Viktor Orban Châu âu EU
