Vi khuẩn đường ruột quyết định liệu thực phẩm lành mạnh có thực sự giúp ích hay không?

Nguyên Khang
•
Thứ Năm, 12/02/2026

Các nhà khoa học đã lập bản đồ 775 dưỡng chất có nguồn gốc từ thực vật và phát hiện rằng khả năng chuyển hóa chúng của hệ vi khuẩn đường ruột có sự khác biệt đáng kể giữa mỗi người.

Loạn khuẩn đường ruột làm gia tăng nguy cơ ung thư – Cách để khôi phục

*Vi khuẩn đường ruột. (Ảnh minh họa: Shutterstock)*

Hai người cùng ăn một bát việt quất nhưng một người nhận được lượng lớn các hợp chất chống viêm, trong khi người kia hầu như không nhận được gì. Theo một nghiên cứu, lý do nằm ở hệ vi khuẩn đường ruột của họ. Hóa ra, hầu hết mọi người đều thiếu các enzyme quan trọng cần thiết để nhận được lợi ích sức khỏe từ trái cây và rau củ.

Những phát hiện này, được công bố vào tháng 12/2025 trên Nature Microbiology (tập san Vi sinh Tự nhiên), cho thấy rằng khả năng chuyển hóa chất dinh dưỡng từ thực vật thành dạng mà cơ thể có thể sử dụng ở mỗi người rất khác nhau. Quá trình này có thể bị rối loạn ở những người mắc bệnh mãn tính.

Phát hiện trên giúp giải thích tại sao các khuyến nghị dinh dưỡng thường không hiệu quả đối với những người mắc bệnh mãn tính.

Vấn đề “tiêu hóa thứ cấp”

Nhiều hợp chất thực vật có lợi, chẳng hạn như trong quả mọng, các loại hạt và rau quả, thực chất chưa ở dạng hoạt tính (có tác dụng) khi chúng ta ăn vào.

Thay vào đó, chúng cần được chuyển hóa hóa học bởi các vi sinh vật trong ruột – một quá trình được gọi là “tiêu hóa thứ cấp”. Nhóm nghiên cứu đã lập bản đồ 775 chất dinh dưỡng thực vật khác nhau và cách vi khuẩn đường ruột chuyển hóa chúng.

Khả năng chuyển hóa một hợp chất thực vật thành dạng có hoạt tính hoàn toàn phụ thuộc vào các enzyme cụ thể tồn tại trong ruột của một người. Những enzyme này khác nhau tùy thuộc vào nơi sinh sống và khẩu phần ăn uống của từng cá nhân.

Nghiên cứu đã phân tích hơn 5.500 hệ vi sinh vật đường ruột từ khắp nơi trên thế giới và phát hiện ra rằng khoảng 70% enzyme của vi khuẩn dành riêng cho việc chuyển hóa các chất dinh dưỡng thực vật sang dạng hoạt tính – cao hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây. Tuy nhiên, tập hợp các enzyme này của mỗi người là độc nhất, giống như một “sách hướng dẫn hóa học” được cá nhân hóa.

Tại sao người bệnh không thể tiêu hóa được thực phẩm lành mạnh

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để so sánh hồ sơ enzyme của những người khỏe mạnh với những bệnh nhân mắc bệnh mãn tính, bao gồm bệnh viêm ruột, ung thư đại trực tràng và gan nhiễm mỡ.

Họ phát hiện ra rằng ở những bệnh nhân mắc các bệnh này, khả năng tiêu hóa thực phẩm lành mạnh của vi khuẩn đường ruột bị giảm đáng kể. Ngoài ra, AI có thể dự đoán chính xác liệu một người khỏe mạnh hay đang mang bệnh dựa trên các enzyme do vi khuẩn đường ruột của họ tạo ra.

Ví dụ, bệnh nhân ung thư đại trực tràng thiếu một loại enzyme quan trọng là β-glucuronidase, trong khi người khỏe mạnh lại có rất nhiều enzyme này. Β-glucuronidase rất cần thiết để hoạt hóa các chất chống oxy hóa và chống viêm từ thực vật như: isoflavone từ đậu nành, flavonoid từ rau xanh, polyphenol từ trà, trái cây.

Ngoài ra, khi thiếu các vi sinh vật cần thiết, phần chất xơ và hợp chất thực vật không được tiêu hoá hết còn có thể gây ra những tác dụng không mong muốn như đầy hơi và tiêu chảy.

Kế hoạch dinh dưỡng cá nhân hóa, phù hợp với hệ vi sinh vật đường ruột

Những người thiếu enzyme đường ruột để tiêu hóa một số loại thực phẩm nhất định có thể cân nhắc việc bổ sung các chất dinh dưỡng bị thiếu.

Việc bổ sung men vi sinh cũng có thể giúp cải thiện thành phần vi khuẩn đường ruột tổng thể. Tuy nhiên, những quyết định này cần được cá nhân hoá, vì hệ vi sinh đường ruột của mỗi người khác nhau.

Tác giả nghiên cứu, giáo sư Gianni Panagiotou, chuyên gia về hệ vi sinh vật tại Đại học Friedrich Schiller Jena và Viện Nghiên cứu Sản phẩm Tự nhiên và Sinh học Nhiễm trùng Leibniz, cho biết:

“Kết quả của chúng tôi cho thấy chức năng của hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò then chốt đối với hiệu quả của khẩu phần dinh dưỡng lành mạnh”.

Những phát hiện này có thể mở đường cho các kế hoạch dinh dưỡng cá nhân hóa, phù hợp với hệ vi sinh đường ruột của mỗi người. Thay vì các lời khuyên chung chung, các phương pháp tiếp cận trong tương lai có thể bao gồm việc cung cấp các chất dinh dưỡng phù hợp hoặc men vi sinh chứa các enzyme cụ thể để cải thiện quá trình tiêu hóa thức ăn trong ruột.

“Khi chúng ta hiểu rõ hơn về hệ vi sinh và tỷ lệ tối ưu của các vi sinh ở mỗi cá nhân, chúng ta có thể điều chỉnh khẩu phần uống của họ cho phù hợp với hệ vi sinh để giúp cải thiện quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng và các triệu chứng về đường tiêu hóa”, Bác sĩ David B. Purow, giám đốc điều hành của Trung tâm Sức khỏe Tiêu hóa tại Bệnh viện Northwell Health/Huntington ở Huntington, New York cho biết.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng lưu ý rằng hệ vi sinh đường ruột chỉ là một phần của câu chuyện.

Trong các bệnh mãn tính như viêm ruột, các triệu chứng sau khi ăn những thực phẩm bổ dưỡng cũng có thể bắt nguồn từ các vấn đề khác, chẳng hạn như không dung nạp chất xơ, các vấn đề về axit mật, nhạy cảm với lactose, fructose hoặc FODMAP (các carbohydrate dễ lên men có thể gây ra các triệu chứng tiêu hóa), tác dụng phụ của thuốc hoặc tình trạng viêm nhiễm đang hoạt động.