92 tấm thảm của Vua Mặt Trời và hành trình kỳ lạ qua nhiều thế kỷ

Hơn 350 năm trước, vua Louis XIV của Pháp đã đặt làm một bộ thảm khổng lồ để trang trí cung điện Louvre. Công trình tiêu tốn hàng chục năm và trở thành một thành tựu đặc biệt của nghệ thuật dệt thảm châu Âu. Thế nhưng, điều bất ngờ là toàn bộ bộ thảm có lẽ chưa từng được sử dụng đúng như kế hoạch. Những tấm thảm khổng lồ của nước Pháp đã trải qua một hành trình không ai ngờ tới. Có tấm trở thành quà tặng ngoại giao, có tấm bị cướp trên đường vận chuyển, có tấm lưu lạc gần 200 năm trước khi xuất hiện trở lại.

Một hành lang trải thảm dài gần nửa cây số

Năm 1668, vua Louis XIV, người được biết đến với danh xưng “Vua Mặt Trời”, khởi xướng một dự án trang trí đầy tham vọng tại cung điện Louvre ở Paris.

Ông muốn phủ kín sàn Đại hành lang (Grande Galerie), dài khoảng 439 mét, bằng những tấm thảm dệt thủ công sang trọng.

Để thực hiện ý tưởng này, các nghệ nhân của xưởng Savonnerie được giao sản xuất 92 tấm thảm riêng biệt. Khi đặt cạnh nhau, chúng sẽ tạo thành một không gian trang trí thống nhất, khiến các vị khách bước vào cung điện phải choáng ngợp.

Thời bấy giờ, thảm quý thường được nhập khẩu từ châu Á và Bắc Phi. Việc sản xuất một bộ thảm quy mô lớn ngay tại Pháp không chỉ thể hiện sự giàu có của nhà vua mà còn khẳng định năng lực nghệ thuật và thủ công của đất nước.

Hơn 20 năm thực hiện nhưng kế hoạch không thành

Dự án được triển khai dưới sự chỉ đạo nghệ thuật của họa sĩ cung đình Charles Le Brun, với những thiết kế cầu kỳ mang hình ảnh thiên nhiên, thần thoại và các biểu tượng quyền lực.

Mỗi tấm thảm được tạo nên từ vô số nút len thắt bằng tay. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và có thể kéo dài nhiều năm.

Tuy nhiên, trong thời gian các nghệ nhân miệt mài hoàn thành bộ thảm, vua Louis XIV đã dần chuyển sự chú ý sang cung điện Versailles.

Khi những tấm thảm được hoàn thiện, kế hoạch trang trí Đại hành lang Louvre không còn là ưu tiên.

Các nhà nghiên cứu cho rằng toàn bộ 92 tấm thảm chưa bao giờ được trải cùng nhau như dự định ban đầu.

Thay vào đó, chúng được đưa đến nhiều cung điện, sử dụng trong những dịp đặc biệt hoặc trở thành quà tặng ngoại giao.

Hành trình hơn ba thế kỷ

Trải qua nhiều biến động của lịch sử Pháp, đặc biệt là cuộc Cách mạng Pháp cuối thế kỷ XVIII, bộ thảm dần bị phân tán.

Một số tấm được bán cho các nhà sưu tập tư nhân. Những tấm khác bị cắt hoặc ghép lại để phù hợp với không gian sử dụng mới.

Nhiều tác phẩm cuối cùng đã xuất hiện trong bộ sưu tập của các gia tộc và gia đình giàu có tại châu Âu và Mỹ.

Dù không còn nguyên vẹn như ban đầu, những tấm thảm còn tồn tại vẫn mang giá trị lớn về lịch sử và nghệ thuật.

Chúng cho thấy trình độ thủ công tinh xảo của nước Pháp thế kỷ XVII, đồng thời phản ánh cách các vị vua sử dụng nghệ thuật để thể hiện địa vị và quyền lực.

Khi những tấm thảm trở lại trước công chúng

Năm 2026, 32 trong số 92 tấm thảm thuộc dự án được trưng bày cùng nhau tại Paris. Đây là một cuộc hội ngộ hiếm có sau khoảng 350 năm.

Cũng trong năm này, Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan tại New York tổ chức triển lãm “A King’s Carpet: Louis XIV and the Savonnerie”, giới thiệu những tác phẩm tiêu biểu của xưởng Savonnerie.

Khách tham quan không chỉ được chiêm ngưỡng các hoa văn tinh xảo mà còn có cơ hội tìm hiểu cách thảm được chế tác, bảo quản và phục hồi.

Một chi tiết đáng chú ý là công việc dệt thảm khi ấy có sự tham gia của trẻ mồ côi và những người thợ rất trẻ. Đôi mắt tinh và đôi tay nhỏ, khéo léo giúp họ thực hiện các chi tiết phức tạp.

Phía sau vẻ đẹp xa hoa của những tác phẩm nghệ thuật hoàng gia vì thế còn là câu chuyện về công sức của những con người ít được lịch sử nhắc tên.

Những câu chuyện ly kỳ

Đằng sau nhiều tấm thảm là những câu chuyện ly kỳ.

Chẳng hạn trong bộ sưu tập có một tấm thảm mang tên “Music” (Âm nhạc), có kích thước khoảng 9 × 4,9 mét. Tấm thảm này được dệt vào giai đoạn cuối của dự án và mang nhiều hình tượng biểu trưng gắn liền với âm nhạc.

Trên bề mặt tác phẩm có hai nhân vật là Euterpe, nữ thần Muse bảo trợ âm nhạc, và Erato, nữ thần Muse bảo trợ thơ trữ tình tình yêu trong thần thoại Hy Lạp. Cả hai đều thuộc nhóm chín nữ thần Muse gắn liền với thần Apollo, vị thần mang biểu tượng Mặt Trời và cũng là hình tượng gắn bó mật thiết với vua Louis XIV, người được mệnh danh là “Vua Mặt Trời”.

Bên cạnh nữ thần Erato còn có hình ảnh thần tình yêu Cupid đang thổi kèn trumpet, góp phần làm nổi bật chủ đề âm nhạc và nghệ thuật của tấm thảm.

Năm 1715, vua Louis XIV tặng tấm thảm cho đại sứ Ba Tư.

Nhưng hành trình đưa món quà về Ba Tư lại không hề suôn sẻ.

Vị đại sứ ban đầu lựa chọn đường biển để trở về. Tuy nhiên, chứng say sóng nghiêm trọng khiến ông phải từ bỏ kế hoạch và chuyển sang đi đường bộ, mang theo tấm thảm khổng lồ qua St. Petersburg và Berlin.

Khi đoàn tùy tùng đến Gdańsk, một thành phố cảng thuộc Ba Lan ngày nay, họ bị cướp tấn công. Một nửa số hàng hóa ngoại giao bị lấy mất.

Không còn đủ tiền tiếp tục hành trình, vị đại sứ buộc phải bán những tài sản còn lại, trong đó có tấm thảm do nhà vua Pháp trao tặng.

Từ đó, tung tích của tấm thảm biến mất khỏi các ghi chép trong gần hai thế kỷ.

Mãi đến năm 1914, nó mới bất ngờ xuất hiện trong một bộ sưu tập tư nhân tại Đức.

Sau này, tấm thảm được bà Herbert N. Straus, người thừa kế khối tài sản gắn với chuỗi cửa hàng Macy’s, mua về cho dinh thự của mình trên đại lộ Fifth Avenue ở New York. Tuy nhiên, sau khi chồng qua đời sớm, bà không còn sử dụng nó.

Năm 1952, bà bán tấm thảm cho Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. Nhờ vậy ngày nay chúng ta mới có thể chiêm ngưỡng nó.

Di sản của một tham vọng chưa thành

Bộ thảm của Louis XIV có thể chưa bao giờ hoàn thành sứ mệnh ban đầu là phủ kín Đại hành lang Louvre. Nhưng hơn ba thế kỷ sau, các tác phẩm còn lại vẫn khiến người xem kinh ngạc.

Chúng là chứng tích của một thời đại mà nghệ thuật, quyền lực và kỹ nghệ thủ công gắn bó chặt chẽ với nhau.

Đôi khi, một công trình không cần được sử dụng đúng như dự định để trở thành một di sản đáng nhớ.

Theo The Epoch Times
Quang Minh biên tập

Xem thêm:

• Ước muốn vượt qua dục vọng, kiếm tìm chân lý trong hội họa phương Tây

Mời xem video: