Quad công bố 4 lĩnh vực hợp tác lớn gồm cả cảng biển và năng lượng

Trần Đình
•
Thứ Ba, 26/05/2026

Hôm thứ Ba (26/5), Hội nghị Ngoại trưởng Đối thoại An ninh Bộ tứ (Quad) đã nhóm họp tại New Delhi và công bố ít nhất 4 lĩnh vực hợp tác lớn, bao gồm an ninh hàng hải, xây dựng cơ sở hạ tầng cảng biển, năng lượng và sáng kiến an ninh khoáng sản chiến lược. Trong bối cảnh ĐCSTQ tiếp tục mở rộng ảnh hưởng kinh tế và quân sự tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, động thái này nhằm tăng cường hợp tác giữa Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Úc trong khu vực.

Ngày 26/5/2026, Ngoại trưởng Úc Penny Wong, Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chụp ảnh chung trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại trưởng Đối thoại An ninh Bộ tứ (Quad) tại Hyderabad House ở New Delhi. (Ảnh chụp màn hình video)

Cuộc họp lần này do Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar chủ trì, với sự tham dự của Ngoại trưởng Úc Penny Wong, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.

Đối với dự án hạ tầng chung đầu tiên, 4 nước cho biết sẽ hợp tác với Fiji để thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng cảng biển của quốc gia này. Phát biểu tại họp báo, ông Rubio cho biết kế hoạch này nhằm giải quyết tình trạng thiếu năng lực cảng biển tại các quốc đảo Thái Bình Dương, đồng thời nhấn mạnh đây là “một minh chứng thực tế cho khả năng cung cấp cơ sở hạ tầng chất lượng cao và có tính bền vững của chúng tôi với tư cách một tập thể”.

Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh an ninh năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức. Mỹ và Iran hiện đang vận động cho một thỏa thuận có thể chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 3 tháng, đồng thời mở lại eo biển Hormuz.

Penny Wong cho biết khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang chịu áp lực kinh tế nghiêm trọng và thế giới ngày càng trở nên khó đoán định hơn. Bà nói: “Chúng ta biết rằng biến động kinh tế đang gia tăng; chúng ta cũng hiểu rõ hậu quả mà việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz sẽ gây ra cho khu vực này, cũng như điều đó có ý nghĩa như thế nào đối với an ninh năng lượng, kinh tế và người dân của chúng ta”.

Để ứng phó với các rủi ro như vậy, 4 nước đã khởi động “Sáng kiến An ninh Năng lượng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, đồng thời thông qua “Khung Khoáng sản Chiến lược” để điều phối đầu tư và các công cụ chính sách kinh tế nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, bao gồm các lĩnh vực khai thác, chế biến và tái chế.

Sáng kiến này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản. Quan hệ ngoại giao giữa Nhật Bản và Trung Quốc rơi vào bế tắc từ năm ngoái sau phát biểu liên quan đến “Đài Loan có biến”, đến nay vẫn chưa được tháo gỡ. Bắc Kinh tiếp tục ngừng xuất khẩu một số loại khoáng sản được sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn sang Nhật Bản. Mối đe dọa quân sự ngày càng gia tăng của ĐCSTQ tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng là mối quan ngại chung của 4 nước.

Liên quan đến vấn đề này, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi cho biết khái niệm “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở” (FOIP) đã được đưa ra cách đây 10 năm và trật tự quốc tế hiện đang trải qua những thay đổi mang tính cấu trúc. Ông cho biết Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae từng nói FOIP sẽ được cập nhật; trọng tâm của sự cập nhật này là các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương phải thể hiện sức mạnh, khả năng chống chịu và năng lực cần thiết để tự quyết định tương lai của mình, bao gồm cả các quyết định về an ninh kinh tế.

Ông Motegi cũng một lần nữa nhấn mạnh rằng các bên đều nhất trí “phải kiên quyết phản đối mọi ý đồ đơn phương thay đổi hiện trạng bằng vũ lực”; phát biểu này được xem là nhắm thẳng vào ĐCSTQ.

An ninh hàng hải cũng là trọng tâm của hội nghị lần này, khi có tới 60% thương mại đường biển toàn cầu đi qua khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. 4 nước tuyên bố khởi động “Sáng kiến Hợp tác Giám sát Hàng hải Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, đồng thời mở rộng “Sáng kiến Nhận thức Lĩnh vực Hàng hải Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương” (MDA) sang khu vực Ấn Độ Dương, cho phép các quốc gia đối tác tiếp cận “dữ liệu theo dõi vệ tinh phi mật gần như theo thời gian thực” nhằm chống đánh bắt cá trái phép và buôn lậu, đồng thời nâng cao năng lực ứng phó thảm họa nhân đạo.

Ông Rubio nhấn mạnh rằng Quad đang chuyển mình từ một nền tảng thảo luận vấn đề sang một “diễn đàn hành động” để xử lý vấn đề, đồng thời bắt đầu cho thấy “những kết quả thực chất và thành tựu thật sự”.

Trước hội nghị, ông S. Jaishankar cho biết 4 nước, với tư cách là “các nền dân chủ hàng hải, xã hội đa nguyên và nền kinh tế thị trường”, cùng chia sẻ trách nhiệm đối với một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Ông cũng nói rằng khu vực này cần tăng cường lòng tin chiến lược, bảo đảm an ninh hàng hải, thúc đẩy sự lựa chọn về kinh tế và nuôi dưỡng tinh thần hợp tác sâu rộng hơn; cách tốt nhất để đạt được điều đó là thúc đẩy các mối quan hệ đối tác đáng tin cậy và minh bạch.

Trước những nghi vấn rằng việc không tổ chức hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo vào năm ngoái có ảnh hưởng đến tầm quan trọng của tổ chức hay không, các ngoại trưởng đã không công khai bình luận về khả năng tổ chức hội nghị thượng đỉnh vào cuối năm nay.

Tuy nhiên, ông Rubio cuối tuần trước từng cho biết các nhà ngoại giao sẽ nỗ lực thúc đẩy việc tổ chức hội nghị vào cuối năm nay.

Bà Premesha Saha, nghiên cứu viên chính sách cấp cao của Asia Society Úc tại Melbourne, cho biết: “Việc thiếu vắng hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo quả thực đã làm dấy lên một số nghi vấn, nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa là tầm quan trọng của Quad đang suy giảm”.

Bà nói rằng nếu Quad có thể tiếp tục đạt được kết quả ở cấp bộ trưởng và cấp nhóm công tác, thì ngay cả khi thiếu những tín hiệu định kỳ từ cấp lãnh đạo, tổ chức này vẫn có thể duy trì ảnh hưởng.

Đây là hội nghị cùng loại lần thứ 3 của 4 nước kể từ tháng 9/2024, đồng thời cũng là lần gặp thứ 3 trong chưa đầy 18 tháng. Các ngoại trưởng cũng cho biết Quad hiện đang tiếp tục thúc đẩy hợp tác thực chất trong các lĩnh vực như cáp ngầm dưới biển, chống trung tâm lừa đảo, xây dựng năng lực thực thi pháp luật và hợp tác mạng.