Sau 26 năm, Hoa Kỳ trở lại vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Đài Loan

Dữ liệu mới nhất cho thấy, năm 2025 Hoa Kỳ đã trở thành thị trường xuất khẩu thương mại lớn nhất của Đài Loan, lần đầu tiên vượt qua Trung Quốc đại lục (bao gồm cả Hồng Kông). Hiện tượng “thoát Trung, nhập Mỹ” này của Đài Loan lần đầu xuất hiện sau 26 năm.

Dưới tác động của việc tái cơ cấu chuỗi cung ứng toàn cầu và xu hướng “giảm phụ thuộc vào Trung Quốc”, Mỹ chính thức vượt Trung Quốc đại lục và Hồng Kông để trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất cũng như nguồn thặng dư thương mại lớn nhất của Đài Loan.

Theo số liệu do Bộ Tài chính Đài Loan công bố vào thứ Sáu (9/1), tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ đã tăng lên 30,9% tổng kim ngạch xuất khẩu của Đài Loan, trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc đại lục và Hồng Kông giảm xuống còn 26,6%. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1999 Mỹ trở thành điểm đến xuất khẩu lớn nhất của Đài Loan.

Bộ Tài chính Đài Loan cho biết, nhờ nhu cầu tăng mạnh đối với trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán hiệu năng cao và dịch vụ đám mây, kim ngạch xuất khẩu của Đài Loan năm 2025 đạt 640,75 tỷ USD, tăng 34,9% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong lịch sử. Con số này chỉ bao gồm thương mại hàng hóa.

Sự chuyển dịch này chủ yếu đến từ việc Đài Loan xuất khẩu sang Mỹ các sản phẩm công nghệ cao liên quan đến hạ tầng AI.

Các doanh nghiệp Đài Loan hiện sản xuất khoảng 90% máy chủ AI toàn cầu và chiếm 70% thị phần gia công bán dẫn thế giới. Việc các tập đoàn công nghệ Mỹ, bao gồm Nvidia, đầu tư quy mô lớn vào trung tâm dữ liệu AI đã làm thay đổi sâu sắc cơ cấu xuất khẩu của Đài Loan.

Từ khoảng năm 2000 đến thập niên 2010, xuất khẩu của Đài Loan sang Trung Quốc (bao gồm Hồng Kông) tăng mạnh, chủ yếu do các doanh nghiệp Đài Loan đặt nhà máy tại Trung Quốc để sản xuất máy tính xách tay, điện thoại thông minh, từ đó kéo theo nhu cầu lớn đối với chất bán dẫn và linh kiện từ Đài Loan.

Hiện nay, chuỗi cung ứng chủ đạo gắn với máy chủ AI đã chuyển sang mô hình vận chuyển trực tiếp từ Đài Loan sang Mỹ, bỏ qua Trung Quốc đại lục.

Theo thống kê của Bộ Kinh tế Đài Loan, năm 2016, Trung Quốc là địa điểm sản xuất chính cho các đơn hàng ở nước ngoài của doanh nghiệp Đài Loan, chiếm khoảng một nửa tổng số đơn hàng. Đến năm 2024, tỷ lệ này đã giảm xuống còn 33%. Trong khi đó, tỷ trọng sản xuất trong nước của Đài Loan đã tăng lên hơn 50%, đồng thời quy mô sản xuất của doanh nghiệp Đài Loan tại Đông Nam Á cũng không ngừng mở rộng.

Ông Tôn Minh Đức (Sun Ming-de), Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Thương mại thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Đài Loan, nói với Nikkei Asia rằng: “Xuất khẩu sang Mỹ cao hơn xuất khẩu sang Trung Quốc đại lục sẽ trở thành trạng thái bình thường của Đài Loan”.

Ông cho biết xu hướng xuất khẩu của Đài Loan năm 2026 sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của ngành AI, nhưng đồng thời cảnh báo rằng thặng dư thương mại ngày càng lớn của Đài Loan với Mỹ có thể khiến chính quyền Trump chú ý.

Chính quyền Trump vẫn kiên trì yêu cầu doanh nghiệp Đài Loan sản xuất một tỷ lệ nhất định chip bán dẫn ngay trên lãnh thổ Mỹ. Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick công khai cho biết, ông hy vọng 40%–50% lượng tiêu thụ chất bán dẫn của Mỹ sẽ đến từ sản xuất trong nước, và mục tiêu của chính quyền hiện tại là “đưa ngành sản xuất bán dẫn quay trở lại Mỹ”.

Các mức thuế quan trước đây của Mỹ đã gây tổn thất nặng nề cho các ngành sản xuất phi công nghệ cao của Đài Loan, bao gồm cơ khí và kim loại. Đài Loan hiện vẫn đang đàm phán với Mỹ về việc giảm mức thuế 20%, trong đó cách thức cắt giảm thặng dư thương mại với Mỹ là trọng tâm đàm phán.

Được biết, Đài Loan đang thúc đẩy mô hình gọi là “mô hình Đài Loan”, nhằm khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ cao của Đài Loan mở rộng hoạt động sản xuất tại Mỹ. Mô hình này học hỏi cách phát triển cụm công nghiệp tại các khu công nghệ của Đài Loan, với mục tiêu xây dựng các cụm công nghiệp tương tự trên đất Mỹ, giúp doanh nghiệp Đài Loan có thể sản xuất trực tiếp tại Mỹ.