Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản rút khỏi Trung Quốc vì rủi ro chính trị và kinh tế

Hạ Vũ
•
Thứ Ba, 14/07/2026

Trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung và Nhật – Trung liên tục căng thẳng, cộng thêm đà tăng trưởng chậm lại của kinh tế Trung Quốc và các yếu tố như Luật chống gián điệp của Bắc Kinh, rủi ro chính trị – kinh tế đối với hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc ngày càng tăng, khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản lựa chọn rút khỏi thị trường này.

Khu lịch sử ở trung tâm Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 9/12/2024. (Ảnh: Jo Panuwat D / Shutterstock)

Theo bài viết của Nikkei Asia ngày 12/7, Chủ tịch công ty dịch vụ nhân sự Quick, ông Ichiro Kawaguchi, cho biết: “Nhiều doanh nghiệp Nhật đã bước vào thị trường Trung Quốc trong giai đoạn nước này được gọi là ‘công xưởng của thế giới’, nhưng giờ đây, do rủi ro khó lường gia tăng, họ đã quyết định rút lui.”

Quick được thành lập năm 1980, mở công ty con 100% vốn tại Thượng Hải năm 2003, song đã giải thể đơn vị này vào cuối năm 2025. Công ty chủ yếu cung cấp dịch vụ tư vấn nhân sự và tư vấn pháp luật lao động Trung Quốc cho các doanh nghiệp Nhật đang hoạt động tại nước này.

Số doanh nghiệp Nhật mới vào thị trường Trung Quốc giảm từ khoảng năm 2020

Kể từ năm 2003, ngày càng nhiều doanh nghiệp Nhật tiến vào thị trường Trung Quốc, kéo theo nhu cầu tư vấn tăng mạnh. Tuy nhiên, ước tính nội bộ của Quick cho thấy số doanh nghiệp mới vào thị trường này bắt đầu giảm từ khoảng năm 2020. Sau khi dịch COVID-19 bùng phát, tốc độ tăng trưởng của kinh tế Trung Quốc chậm lại rõ rệt, trong khi căng thẳng Mỹ – Trung quanh thuế quan và các vấn đề khác tiếp tục gia tăng. Phát biểu “Nếu Đài Loan có biến” của Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi cũng khiến quan hệ Nhật – Trung thêm căng thẳng, và đã xuất hiện trường hợp nhân viên doanh nghiệp Nhật bị cáo buộc vi phạm Luật chống gián điệp của Trung Quốc.

Những yếu tố đó buộc doanh nghiệp Nhật đánh giá lại rủi ro kinh doanh tại Trung Quốc và điều chỉnh chiến lược. Trong năm tài chính kết thúc vào tháng 12/2024, doanh thu của công ty con Quick tại Trung Quốc giảm khoảng 35% so với năm trước, xuống còn 2,36 triệu nhân dân tệ (khoảng 350.000 USD theo tỷ giá hiện tại), và cuối cùng ghi nhận khoản lỗ ròng khoảng 470.000 nhân dân tệ. Công ty bắt đầu cân nhắc rút khỏi thị trường từ mùa hè năm đó, đồng thời nhiều lần thảo luận phương án bố trí lại nhân sự tại địa phương.

Ông Kawaguchi nói: “Có lẽ chúng tôi đã quyết định rút khỏi Trung Quốc hơi muộn, nhưng xét các loại rủi ro đã trở nên quá rõ ràng, tôi cho rằng đi tới quyết định này cuối cùng là đúng.”

Trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, doanh thu mảng kinh doanh nước ngoài của Quick đạt khoảng 2,5 tỷ yên (tương đương 15,4 triệu USD). Sau khi rút khỏi Trung Quốc, công ty dự định tăng cường hoạt động tại châu Âu và Bắc Mỹ, nơi doanh thu cộng lại chiếm khoảng 80% tổng doanh thu nước ngoài của Quick.

Tại châu Âu, nhiều doanh nghiệp Nhật đặt trụ sở khu vực ở Anh hoặc Hà Lan; Quick hỗ trợ khách hàng bằng cách cung cấp thông tin tùy chỉnh phù hợp với luật pháp và hệ thống tiền lương của từng nước.

Tư vấn rút khỏi Trung Quốc chiếm số lượng lớn

Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc đang đứng trước ngã ba đường. Theo dữ liệu của Teikoku Databank, khoảng 13.000 doanh nghiệp Nhật còn hoạt động tại Trung Quốc năm 2024, giảm gần 10% so với mức đỉnh năm 2012. Tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Tokyo này nhận định: “Ý chí tiến vào thị trường Trung Quốc dường như đã đạt đỉnh.”

Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) tiến hành khảo sát các doanh nghiệp Nhật tại Trung Quốc trong năm tài chính 2025, nhận được phản hồi từ 784 công ty về kế hoạch kinh doanh trong một đến hai năm tới.

Chỉ 21,3% doanh nghiệp cho biết có kế hoạch mở rộng kinh doanh tại Trung Quốc, mức thấp kỷ lục kể từ khi JETRO bắt đầu tiến hành khảo sát cùng loại từ năm tài chính 2007.. Ngược lại, 14,4% doanh nghiệp cho biết họ dự định thu hẹp, chuyển dịch hoặc rút khỏi thị trường, tỷ lệ cao nhất trong lịch sử khảo sát; 64,3% còn lại dự định duy trì quy mô hiện tại.

Các doanh nghiệp được hỏi cho rằng tiền lương nhân viên tăng và cạnh tranh gay gắt là những thách thức kinh doanh chính. Đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhiều công ty phản ánh rất khó tìm kiếm khách hàng mới.

Công ty Care Service, chuyên vận hành cơ sở chăm sóc người cao tuổi, đã giải thể công ty con 100% vốn tại Thượng Hải năm 2025. Từ năm 2015, Care Service cung cấp dịch vụ tắm rửa và trang điểm cho thi thể tại các nhà tang lễ địa phương.

Công ty bước vào thị trường Trung Quốc một phần do lời mời của chính quyền Thượng Hải; khi đối mặt với tình trạng già hóa dân số ngày càng nghiêm trọng, địa phương này muốn tiếp nhận dịch vụ tang lễ kiểu Nhật vốn chưa phổ biến lúc bấy giờ.

“Do tình hình kinh tế Trung Quốc biến động, chúng tôi không thể dự báo rõ ràng triển vọng tương lai, nên đã quyết định rút lui và tập trung vào kinh doanh trong nước,” Chủ tịch Toshiharu Fukuhara cho biết.

Nhà sản xuất bao bì thực phẩm Olica Sangyo, đặt trụ sở tại Osaka, đã giải thể liên doanh tại Thượng Hải năm 2023. Quyết định này xuất phát từ việc chi phí lao động và nguyên liệu tăng, đồng thời chất lượng sản phẩm sản xuất tại địa phương không bằng sản phẩm sản xuất ở Nhật.

Từ tháng 10/2024 đến tháng 6 năm nay, Ngân hàng Kyoto tổ chức bảy buổi tư vấn cho khách hàng về việc rút khỏi thị trường Trung Quốc. Trong số các nước châu Á, số lượt tư vấn liên quan tới rút khỏi Trung Quốc là nhiều nhất; còn số câu hỏi về kế hoạch mở rộng sang Ấn Độ và Việt Nam thì mỗi nước có hơn 20 trường hợp.

Từ khóa kinh tế Trung quốc công ty Nhật Bản Công ty Nhật Bản tại Trung Quốc