Phân tích: ĐCSTQ đã tước đoạt không gian phát triển của ngân hàng tư nhân thế nào?

Trình Văn, Dịch Như
•
Chủ Nhật, 12/07/2026

Gần đây, chính quyền Trung Quốc lần đầu tiên tuyên bố tiếp quản một ngân hàng tư nhân với lý do ngân hàng này xuất hiện “rủi ro tín dụng nghiêm trọng.” Các chuyên gia nhận định rằng sự “phân biệt đối xử và quản lý quá chặt” của Bắc Kinh đối với các ngân hàng tư nhân đã khiến các ngân hàng này rơi vào khủng hoảng hoạt động, làm mất không gian phát triển. Vụ tiếp quản cũng cho thấy cách xử lý các vấn đề tài chính của chính quyền Trung Quốc chỉ là “vá chỗ này, hở chỗ khác”.

Ảnh minh họa. Chi nhánh của Ngân hàng Quang Đại Trung Quốc (China Everbright Bank) tại Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 29/11/2023. Đây là một trong mười hai ngân hàng thương mại cổ phần của Trung Quốc. (Nguồn: Brookgardener/Shutterstock)

Ngân hàng Chúng Bang ở Vũ Hán bị tiếp quản – trường hợp đầu tiên đối với ngân hàng tư nhân tại Trung Quốc

Ngày 3/7, Cơ quan Quản lý Giám sát Tài chính Quốc gia Trung Quốc thông báo sẽ tiếp quản Ngân hàng Chúng Bang Vũ Hán trong thời hạn một năm kể từ ngày công bố, với lý do ngân hàng này xuất hiện “rủi ro tín dụng nghiêm trọng”. Các công việc cụ thể sẽ do Ngân hàng Hán Khẩu tiếp nhận.

Cùng ngày, Ngân hàng Hán Khẩu ra thông báo cho biết Ngân hàng Chúng Bang vẫn hoạt động bình thường và quyền lợi của người gửi tiền sẽ được bảo đảm.

Ngân hàng Chúng Bang được thành lập năm 2017, là ngân hàng tư nhân đầu tiên của tỉnh Hồ Bắc và là ngân hàng tư nhân thứ 11 tại Trung Quốc. Ngân hàng này được định vị là “ngân hàng giao dịch trên Internet”, chủ yếu dựa vào các khoản cho vay trực tuyến và hợp tác với các nền tảng hỗ trợ cho vay.

Đến cuối năm 2024, tổng tài sản của ngân hàng đạt khoảng 123,5 tỷ nhân dân tệ.

Trong khi đó, quy mô thị trường hỗ trợ cho vay tại Trung Quốc đã vượt 3.500 tỷ nhân dân tệ vào năm 2024, trở thành một bộ phận quan trọng của thị trường tín dụng tiêu dùng.

Lần gần đây nhất chính quyền Trung Quốc tiếp quản một ngân hàng thương mại là Ngân hàng Bao Thương vào năm 2019, cũng với lý do “rủi ro tín dụng nghiêm trọng”. Tuy nhiên, vụ Chúng Bang là trường hợp đầu tiên liên quan đến một ngân hàng tư nhân.

“Quy định mới về hỗ trợ cho vay” khiến ngân hàng Internet rơi vào khủng hoảng

Trước khi bị tiếp quản, Ngân hàng Chúng Bang liên tục xuất hiện các thông tin về tỷ lệ nợ xấu gia tăng, cổ phần của các cổ đông bị phong tỏa và đến nay vẫn chưa công bố báo cáo thường niên năm 2025.

Nhà nghiên cứu các vấn đề Trung Quốc Vương Hách cho biết với The Epoch Times rằng “nguyên nhân quan trọng nhất” khiến Chúng Bang rơi vào “rủi ro tín dụng nghiêm trọng” là “quy định mới về hỗ trợ cho vay” do chính quyền Trung Quốc ban hành vào tháng 10/2025.

Ông giải thích rằng các ngân hàng Internet như Chúng Bang thường thông qua các nền tảng hỗ trợ cho vay để giải ngân. Trước đây, lãi suất các khoản vay này thường lên tới 36%, trong khi phần lớn rủi ro được chuyển sang các nền tảng hỗ trợ cho vay.

Tuy nhiên, “quy định mới về hỗ trợ cho vay” ban hành vào tháng 10 năm ngoái quy định rằng rủi ro từ các khoản vay lãi suất cao không được phép chuyển giao cho bên thứ ba. Điều đó buộc Chúng Bang phải tự gánh chịu toàn bộ rủi ro. Khi không còn “bảo lãnh ngầm”, các khoản nợ xấu của ngân hàng lập tức bộc lộ. Đây là tác động đầu tiên.

Tác động thứ hai là quy định mới yêu cầu lãi suất cho vay tính theo năm không được vượt quá 24%, giảm mạnh 12 điểm phần trăm so với mức 36% trước đây. Mức giảm này khiến nguồn thu từ lãi của ngân hàng bị cắt giảm đáng kể.

Tác động thứ ba là trước đây ngân hàng có thể vừa cho vay lãi suất cao, vừa huy động tiền gửi với lãi suất cao, tức “huy động vốn bằng lãi suất cao”. Nhưng sau khi biên lợi nhuận từ lãi suất bị thu hẹp đáng kể, mô hình này không còn khả thi, khiến nguồn vốn của ngân hàng gặp khó khăn nghiêm trọng.

Ông Vương Hách nhận định: “Những yếu tố này đã khiến hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Chúng Bang lao dốc không phanh và cuối cùng bùng phát thành khủng hoảng.” Ông cho rằng: “Chính ‘quy định mới về hỗ trợ cho vay’ – tức sự siết chặt quản lý của chính quyền Trung Quốc đối với các ngân hàng Internet – là nguyên nhân trực tiếp và chủ yếu khiến Ngân hàng Chúng Bang rơi vào khủng hoảng và bị tiếp quản”.

Ngân hàng Hán Khẩu trở thành “người gánh thay”? Bắc Kinh có thể lo ngại nguy cơ rút tiền hàng loạt

Trong thông báo của Ngân hàng Hán Khẩu, phần liên quan đến việc bảo đảm quyền lợi người gửi tiền nêu rõ: đối với tiền gửi cá nhân tại Ngân hàng Chúng Bang, toàn bộ tiền gốc và lãi sẽ được bảo đảm; đối với tiền gửi của doanh nghiệp và các khoản nợ liên ngân hàng, các khoản dưới 50 triệu nhân dân tệ sẽ được bảo đảm toàn bộ gốc và lãi, còn các khoản trên 50 triệu nhân dân tệ sẽ được bảo đảm theo phương án xử lý.

Nhà kinh tế học người Mỹ Hoàng Đại Vệ nhận định với The Epoch Times rằng quy mô tài sản của Ngân hàng Chúng Bang tương đối nhỏ, thấp hơn rất nhiều so với các ngân hàng mang tính hệ thống, “không phải là ngân hàng quá lớn để không thể phá sản.” Theo ông, việc chính quyền Trung Quốc tiếp quản Chúng Bang lần này tương tự như vụ tiếp quản và xử lý Ngân hàng Bao Thương năm 2019, tức đưa một “đại gia” – Ngân hàng Hán Khẩu – ra làm “người gánh thay”, nhằm bảo đảm “sự ổn định của chính quyền và sự ổn định của hệ thống tài chính”.

Đến cuối năm 2018, tổng tài sản của Ngân hàng Bao Thương đạt khoảng 550 tỷ nhân dân tệ.

Ông Hoàng Đại Vệ cho rằng tuyên bố của chính quyền Trung Quốc về việc bảo vệ quyền lợi người gửi tiền chỉ là “một biện pháp xử lý rủi ro tiêu chuẩn” nhằm ngăn chặn nguy cơ lan rộng.

Trong khi đó, Vương Hách cho rằng chính quyền Trung Quốc có thể đã rút kinh nghiệm từ vụ bê bối các ngân hàng nông thôn ở tỉnh Hà Nam năm 2022, “vì vậy lần này hành động khá nhanh,” nhằm “ngăn chặn tâm lý hoang mang của người gửi tiền, ngăn chặn làn sóng rút tiền hàng loạt hoặc các sự cố ngoài ý muốn”.

Trong vụ án các ngân hàng nông thôn ở Hà Nam, gần 40 tỷ nhân dân tệ tiền gửi của khách hàng đã bị chuyển trái phép, ảnh hưởng đến khoảng 400.000 người gửi tiền. Các hoạt động khiếu kiện và biểu tình liên quan kéo dài trong nhiều năm.

Vương Hách chỉ ra rằng việc chính quyền Trung Quốc bảo đảm toàn bộ gốc và lãi đối với tiền gửi cá nhân trên thực tế chỉ áp dụng cho các khoản dưới 500.000 nhân dân tệ; còn “đối với các khoản trên 500.000 nhân dân tệ thì rất khó nói.” Ông nói: “Tiền gửi trên 500.000 nhân dân tệ sẽ được giải quyết như thế nào? Lần trước, vấn đề này tại các ngân hàng vừa và nhỏ ở Hà Nam đã không được giải quyết, dẫn đến một cuộc khủng hoảng rất lớn. Vì vậy, trường hợp của Ngân hàng Chúng Bang vẫn cần tiếp tục theo dõi”.

Bắc Kinh giải quyết vấn đề tài chính bằng cách “vá chỗ này, hở chỗ khác”

Ông Hoàng Đại Vệ cho rằng hiện nay một bộ phận lớn các ngân hàng vừa và nhỏ của Trung Quốc đều đang trong tình trạng “mong manh về tài chính”, điều này liên quan trực tiếp đến sự suy giảm của nền kinh tế Trung Quốc.

Ông cho biết sáu cổ đông sáng lập lớn của Ngân hàng Chúng Bang đều là doanh nghiệp tư nhân tại tỉnh Hồ Bắc. “Các doanh nghiệp này cũng chịu tác động của suy thoái kinh tế; nhiều công ty bản thân đã rơi vào khó khăn về nợ, khiến khả năng bổ sung vốn, giảm thiểu rủi ro của ngân hàng suy yếu đáng kể, đồng thời cũng ảnh hưởng đến quản trị doanh nghiệp”.

Theo ông, sau khi Chúng Bang bị tiếp quản, “trong ngắn hạn có thể tạm thời ổn định tình hình,” nhưng về trung và dài hạn, “bản thân việc tiếp quản giống như một ca phẫu thuật hơn là biện pháp chữa tận gốc các vấn đề của hệ thống tài chính Trung Quốc”.

Ông nói: “Rủi ro của toàn bộ hệ thống tài chính bắt nguồn từ nền kinh tế trì trệ, gánh nặng thuế quá cao và hệ thống an sinh xã hội quá thấp. Nếu những vấn đề này không được giải quyết thì mọi biện pháp đều chỉ là ‘vá chỗ này, hở chỗ khác'”.

Ông Hoàng Đại Vệ cũng cảnh báo: “Nếu về lâu dài không thể giải quyết tận gốc vấn đề thì những vụ việc như thế này sẽ còn tiếp tục xảy ra”.

Các ngân hàng tư nhân Trung Quốc gần như không còn không gian phát triển

Ông Vương Hách cho rằng các ngân hàng tư nhân tại Trung Quốc phải chịu “sự phân biệt đối xử và quản lý quá chặt của thể chế Trung Quốc”, khiến họ gần như không còn không gian để phát triển.

Hiện nay, Trung Quốc chỉ có 19 ngân hàng tư nhân, với tổng tài sản khoảng 2.150 tỷ nhân dân tệ, chiếm khoảng 0,5% tổng tài sản ngành ngân hàng và khoảng 0,4% tổng số ngân hàng trên cả nước.

Ông Vương Hách cho biết ngành ngân hàng Trung Quốc vận hành theo mô hình “vốn nhà nước nắm quyền kiểm soát tuyệt đối.” Theo ông, các ngân hàng tư nhân và ngân hàng có vốn nước ngoài tại Trung Quốc “chỉ chiếm một khe hẹp,” và “quy mô quá nhỏ như vậy thì hoàn toàn không thể phát triển”.

Đồng thời, “nhà nước còn áp dụng cơ chế giám sát cực kỳ nghiêm ngặt đối với ngành ngân hàng, kiểm soát rất chặt, nên không gian dành cho các ngân hàng tư nhân là vô cùng hạn chế. Trước đây họ từng tận dụng tài chính Internet để đạt được một số bước phát triển, nhưng chính quyền Trung Quốc lập tức đạp phanh”.

Ông Vương Hách kết luận: “Trong bối cảnh hệ thống tài chính Trung Quốc ngày càng bị quản lý chặt và quốc hữu hóa, các ngân hàng tư nhân, đặc biệt là các ngân hàng Internet tư nhân, đang ở trong tình thế vô cùng khó khăn. Xét tình hình hiện nay, họ gần như không còn bất kỳ không gian phát triển nào”.