Ngân sách khoa học công nghệ 95.000 tỷ đồng, vì sao mới giải ngân 42,12%?

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu 4 nguyên nhân khiến tiến độ giải ngân kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn chậm, trong khi ngân sách liên tục tăng.

Ngày 12/11, trả lời chất vấn tại Quốc hội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân thừa nhận tiến độ giải ngân kinh phí khoa học công nghệ còn chậm. Báo Chính phủ tường thuật phần ông trình bày đầu phiên: tính đến ngày 30/10/2026, kinh phí cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới giải ngân được 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước.

Số liệu Bộ trưởng trình bày mà Dân trí ghi lại cho thấy ngân sách cho lĩnh vực này tăng nhanh: từ 75 nghìn tỷ đồng năm 2025 lên 95 nghìn tỷ đồng năm 2026, dự kiến 120 nghìn tỷ đồng năm 2027.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) chỉ ra rằng tỷ lệ 42,12%, cũng như mức 27,98% của mảng đổi mới sáng tạo và 29,90% của chuyển đổi số, chỉ tính trên khoảng 53 nghìn tỷ đồng thuộc phạm vi Kho bạc thống kê. Ông tính rằng nếu so với tổng nguồn hơn 104 nghìn tỷ đồng của năm 2026, số tiền thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ông còn cho biết hơn 18 nghìn tỷ đồng vẫn chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Ông Hiếu hỏi trách nhiệm chính thuộc cơ quan nào và, với năng lực sử dụng vốn như hiện nay, dựa vào đâu để đề xuất nâng ngân sách lên 120 nghìn tỷ đồng cho năm 2027, VnEconomy đưa tin.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Hà Nội) nêu thêm chênh lệch giữa các cấp: khối trung ương giải ngân 46,18%, địa phương 38,5%. Theo tổng thuật của Báo Chính phủ, bà đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ nút thắt lớn nhất nằm ở cơ chế hay ở khâu tổ chức thực hiện, và hỏi giải pháp cho năm 2027 để tránh giải ngân chạy theo chỉ tiêu, gây thất thoát.

Bộ trưởng: Bộ có thể chậm ở khâu tổng hợp dự toán

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí liên quan đến ba bên: các bộ, ngành, địa phương lập dự toán và xác định sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, thẩm định; Bộ Tài chính cấp kinh phí. Ông nói trong ba bên, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm lớn nhất, và thừa nhận phần chậm của Bộ có thể nằm ở khâu tổng hợp, phân bổ dự toán.

Ông nêu 4 nguyên nhân khiến giải ngân chậm, cũng là 4 ý mà cổng thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ tóm tắt:

• Quy mô ngân sách tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ chỉ khoảng 12 nghìn tỷ đồng mỗi năm; nay tổng kinh phí, gồm cả chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đã gấp 7 lần.
• Quy định có độ trễ. Chính sách mới ban hành từ tháng 12/2024, nhưng nhiều quy định chi tiết đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực.
• Cách giao đề tài đã thay đổi căn bản. Trước đây đề tài chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học; nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có doanh nghiệp đặt hàng, viện nghiên cứu và trường đại học cùng tham gia.
• Năng lực thực hiện ở một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế; một số nơi còn tâm lý e ngại khi làm việc mới.

Về cách giao đề tài mới, ông nói: “Cách làm này khó hơn, dù kinh phí cấp nhiều hơn”.

Không giải ngân “bằng mọi giá”

Tuổi Trẻ ghi lại 3 giải pháp ông Quân đưa ra. Để rút ngắn thời gian phân bổ, Bộ sẽ tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương về khâu lập dự toán; thời gian qua, Bộ đã họp trực tuyến nhiều lần với giám đốc các sở khoa học và công nghệ. Bộ cũng đang làm một hệ thống thông tin để các bộ, ngành, địa phương lập dự toán trực tuyến và được thẩm định ngay trên đó, bớt việc trao đổi qua lại nhiều lần như hiện nay.

Giải pháp thứ ba là đặt hiệu quả lên trước. Ông thừa nhận áp lực giải ngân là có, và các doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo đang cần vốn để làm công nghệ.

“Nhưng áp lực lớn hơn nữa là từng đồng ngân sách giải ngân phải hiệu quả. Chúng tôi không vì áp lực đó mà bằng mọi giá để giải ngân các kinh phí đó,” Bộ trưởng nói.

Trong phần tranh luận mà Báo Chính phủ tường thuật, đại biểu Lê Công Đỉnh (Tây Ninh) hỏi lại vì sao vốn khoa học công nghệ đã được ưu tiên bố trí mà tỷ lệ giải ngân vẫn thấp. Ông Quân cho biết vốn đầu tư công giao cho doanh nghiệp qua hình thức đặt hàng thì giải ngân dễ hơn, còn phần vốn dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp đưa kết quả nghiên cứu vào thực tế thì tương đối khó.

Quỹ đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách đã có nghị định nhưng đến nay vẫn chưa triển khai được; Bộ đang làm thủ tục thành lập quỹ và còn vướng việc định giá tài sản, xác định quyền sở hữu, cách chia lợi nhuận. Bộ trưởng gọi đây là “vấn đề vướng mắc và cũng là sự chậm trễ của Bộ”.

Xem thêm: