Truyền thông Anh công bố thước phim lịch sử về sự kiện Thiên An Môn 1989

Thái Tư Vân
•
Thứ Sáu, 05/06/2026

Gần đây, hãng truyền thông Anh ITN đã công bố nhiều đoạn phim lịch sử quý giá về Sự kiện Lục Tứ (Thảm sát Thiên An Môn 4/6/1989).

Gần đây, truyền thông Anh ITN đã công bố những thước phim mật về sự kiện ngày 4/6 chưa từng được công khai trước đây. (Ảnh chụp màn hình video)

Mới đây, cơ sở dữ liệu hình ảnh và video của Independent Television News (ITN) tại Anh đã công bố một đoạn phim lịch sử về sự kiện Thiên An Môn sau khi được phục chế bằng công nghệ số. Đoạn phim do các phóng viên thường trú của ITN tại Bắc Kinh ghi lại trong những ngày sau sự kiện. Vào thời điểm đó, lực lượng chức năng Trung Quốc triển khai các biện pháp kiểm soát và an ninh nghiêm ngặt trên khắp thủ đô. Do được quay bí mật trong điều kiện đặc biệt, những thước phim này được đánh giá có giá trị tư liệu lịch sử quan trọng.

ITN là một công ty sản xuất tin tức của Anh. Cơ sở dữ liệu hình ảnh và video mà họ sở hữu là một trong những kho lưu trữ phim lịch sử lớn nhất thế giới.

Tổng thời lượng của các đoạn phim nói trên khoảng 1 giờ 30 phút. Hình ảnh bao gồm: sinh viên trả lời phỏng vấn, sinh viên đứng trên xe tăng chụp ảnh, cảnh quân đội Trung Quốc giải tỏa đường phố. Các sinh viên bày tỏ sự bàng hoàng trước cuộc đàn áp bằng bạo lực của chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và hy vọng nhận được sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế. Ngoài ra, trong phim còn có thể thấy người dân Hồng Kông hỗ trợ bằng vật tư và biểu ngữ, cũng như những nỗ lực của người dân nhằm khôi phục cuộc sống thường nhật sau khi sự việc xảy ra.

Một sinh viên được phỏng vấn đã nói tiếng Anh lưu loát rằng: “Tôi cho rằng ĐCSTQ nên sáng suốt hơn và nên lắng nghe tiếng nói của tất cả người dân chúng tôi”.

Một người khác trực tiếp chỉ trích: “Chính phủ rất tồi tệ, giống như con lừa trong công xã, giống như những tờ đại tự báo ở Đại học Bắc Kinh. Nếu bạn quất nó một roi, nó sẽ nhúc nhích một chút; nếu không quất, nó sẽ không động đậy”.

Một người đàn ông thẳng thắn nói: “Đặng Tiểu Bình rất cố chấp, ông ấy nên từ chức”.

Một người khác cho biết anh không sợ chết, anh muốn có một cuộc sống hạnh phúc. Nếu người ta không cho anh được sống hạnh phúc, anh sẵn sàng hy sinh tính mạng để đấu tranh giành lấy hạnh phúc và tự do.

Ngoài ra, có một vị hiệu trưởng đã rơi nước mắt khuyên sinh viên không nên tham gia biểu tình. Ông cảnh báo rằng sẽ xảy ra đổ máu. Trong một cảnh quay khác, rất nhiều người cầm cờ và hô vang: “Bảo vệ nhân quyền, phản đối bạo chính”.

Phần lớn những người dân, công nhân, nông dân và trí thức được phỏng vấn đều bày tỏ sự ủng hộ đối với các cuộc biểu tình của sinh viên.

“Bộ ba liều mạng” ghi lại những hình ảnh nói trên gồm có: Jeremy Thompson, Mick Deane và Andy Rex.

Jeremy Thompson là một phóng viên chiến trường hàng đầu. Ông từng đưa tin về Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, Chiến tranh Kosovo và nạn diệt chủng Rwanda. Ông thậm chí còn theo đoàn xe tăng của quân đội Anh trong nhóm đầu tiên tiến vào thành phố Basra của Iraq.

Mick Deane là quay phim trưởng, còn Andy Rex là kỹ thuật viên âm thanh thời điểm đó. Mick Deane đã thoát chết trong sự kiện Thiên An Môn năm 1989, nhưng lại hy sinh khi tác nghiệp tại Cairo vào năm 2013.

Tháng 8/2013, khi đưa tin về các cuộc xung đột ở Cairo, Ai Cập, ông bị một tay súng bắn tỉa của quân đội bắn trúng. Khi ngã xuống, ông vẫn nắm chặt chiếc máy quay trong tay. Khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời, ông vẫn đang thực hiện trách nhiệm của một phóng viên chiến trường.

Sau sự kiện ngày 4/6, cuốn băng do các phóng viên chiến trường của ITN liều mạng quay lén và bí mật chuyển ra khỏi Trung Quốc đã được đưa về trụ sở chính tại Anh. Do giới hạn thời lượng của chương trình tin tức truyền hình, bản tin năm đó chỉ sử dụng vài chục giây hình ảnh quan trọng nhất. Khoảng 99% số hình ảnh còn lại sau khi phát sóng đã bị lưu trữ trong kho tư liệu ngầm.

Mãi đến gần đây, thông qua dự án phục chế kỹ thuật số của kênh, ITN mới lần đầu tiên đăng tải toàn bộ cuộn băng gốc hoàn chỉnh lên YouTube. Bản ghi này không có lời bình, không qua biên tập và giữ nguyên cả những âm thanh tạp tại hiện trường.

Tháng 6/2025, ITN đã công bố 2 giờ hình ảnh về quá trình quân đội Trung Quốc giải tỏa quảng trường; đến cuối tháng 5/2026, họ tiếp tục công bố đoạn phim dài 1,5 giờ ghi lại bối cảnh sau cuộc giải tỏa nói trên.

Theo Wikipedia, Sự kiện Lục Tứ còn được gọi là Phong trào Dân chủ 1989, Phong trào Sinh viên 1989 hoặc Thảm sát Thiên An Môn ngày 4/6.

Theo nghĩa rộng, đây là phong trào biểu tình trên toàn lãnh thổ Trung Quốc kéo dài gần 2 tháng, bắt đầu từ giữa tháng 4/1989. Nguyên nhân trực tiếp là sự qua đời của cựu Thủ tướng Hồ Diệu Bang của ĐCSTQ, và phong trào được khởi xướng bởi sinh viên các trường đại học nhằm yêu cầu cải cách chính trị.

Theo nghĩa hẹp, thuật ngữ này đề cập đến cuộc giải tỏa quảng trường ngày 4/6, tức chiến dịch sử dụng vũ lực tại Quảng trường Thiên An Môn do Quân ủy Trung ương ĐCSTQ điều động lực lượng quân đội và cảnh sát vũ trang thực hiện từ tối ngày 3/6 đến rạng sáng ngày 4/6/1989.

Cho đến nay, vẫn chưa có kết luận thống nhất về số người thiệt mạng cụ thể trong sự kiện này. Các ước tính từ nhiều phía dao động từ vài trăm người đến hơn mười nghìn người.

Trong báo cáo công bố vào cuối tháng 6/1989, chính quyền Trung Quốc cho biết gần 200 dân thường đã thiệt mạng trong cuộc bạo loạn (bao gồm 36 sinh viên đại học), cùng với hàng chục quân nhân và cảnh sát. Sau đó, trong thống kê nội bộ được Bộ Công an tổng hợp năm 1990, tổng số người chết trên toàn quốc được điều chỉnh lên 931 người.

Phong trào “Những bà mẹ Thiên An Môn”, do thân nhân các nạn nhân thành lập, đã thu thập và xác minh danh sách hàng trăm người thiệt mạng trong bối cảnh chịu áp lực rất lớn. Các ước tính bên ngoài thường cho rằng số người chết nằm trong khoảng từ vài trăm đến vài nghìn người. Một số tổ chức độc lập thời kỳ đầu (như Hội Chữ thập đỏ Bắc Kinh) và các cơ quan truyền thông nước ngoài ước tính số người thiệt mạng vào khoảng 2.000 đến 3.000 người.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các điện tín ngoại giao và tài liệu tình báo được giải mật bởi các nước phương Tây đã đưa ra những con số cao hơn. Trong đó, tài liệu giải mật của Anh được trích dẫn rộng rãi cho rằng theo điện tín của Đại sứ Anh tại Trung Quốc thời điểm đó, tổng số người thiệt mạng trong cuộc đàn áp của quân đội có thể lên tới hơn 10.000 người.

Sự kiện ngày 4/6 đã thu hút sự quan tâm sâu rộng của cộng đồng quốc tế. Sau khi chính quyền sử dụng vũ lực để giải tỏa quảng trường, phần lớn các quốc gia phát triển đã lên án hoặc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với hành động đàn áp, trong khi nhiều quốc gia đang phát triển bày tỏ sự đồng cảm hoặc ủng hộ đối với hành động này.

Cho đến nay, tại Trung Quốc Đại Lục, sự kiện ngày 4/6 vẫn là một chủ đề lịch sử cực kỳ nhạy cảm. Ngoại trừ những trường hợp bắt buộc phải đề cập, các nội dung liên quan hầu như không xuất hiện trên các phương tiện truyền thông chính thức.

Các tên gọi liên quan đến sự kiện này đều được liệt vào danh sách từ ngữ nhạy cảm. Để vượt qua kiểm duyệt internet, nhiều cách gọi thay thế đã xuất hiện, chẳng hạn như: “Ngày 35 tháng 5”, “ⅥⅣ”, “8 bình phương”, “liu tứ”, “Lục Tứ” và nhiều cách gọi khác.