Chi phí tuân thủ Hóa đơn điện tử: “nút thắt” phía sau đề xuất Sàn xuất hộ cho các Shop nhỏ

Nguyên Hương
•
Thứ Bảy, 18/04/2026

Chi phí mỗi hóa đơn điện tử chỉ vài trăm đồng về mặt kỹ thuật, nhưng với hộ kinh doanh nhỏ trên sàn thương mại điện tử, con số thực tế có thể lên tới vài nghìn đồng mỗi đơn. Áp lực chi phí tuân thủ này đang trở thành một trong những lý do chính thúc đẩy đề xuất để sàn xuất hóa đơn thay cho người bán.

*Chi phí, thủ tục tuân thủ quy định hóa đơn điện tử đang là gánh nặng đối với nhiều hộ kinh doanh siêu nhỏ. Ảnh ChatGPT AI.*

Chi phí nhỏ về danh nghĩa, lớn trong thực tế

Trên lý thuyết, chi phí một hóa đơn điện tử chỉ khoảng vài trăm đồng. Nhưng với hộ kinh doanh nhỏ, chi phí thực tế không dừng ở đó. Ngoài giá mua hóa đơn, người bán còn phải chịu Phí khởi tạo hệ thống; Chi phí chữ ký số; Chi phí vận hành và xử lý dữ liệu.

Khi phân bổ các khoản này trên số lượng đơn hàng không lớn, chi phí thực tế có thể lên tới 2.500–3.500 đồng cho mỗi đơn có xuất hóa đơn trong năm đầu.

Với các đơn hàng thương mại điện tử phổ biến ở mức 50.000–100.000 đồng, chi phí này tương đương 1–5% giá trị đơn hàng – một tỷ lệ không nhỏ đối với kinh doanh siêu nhỏ.

Hóa đơn điện tử: từ công cụ quản lý thành rào cản gia nhập

Trong môi trường thương mại điện tử, nơi hàng triệu giao dịch nhỏ diễn ra mỗi ngày, việc áp dụng đầy đủ các nghĩa vụ như doanh nghiệp truyền thống có thể khiến nhiều hộ kinh doanh e ngại hoặc thu hẹp hoạt động. Với các shop nhỏ, hóa đơn điện tử không chỉ là chi phí tiền mà còn là chi phí thời gian, thao tác và hiểu biết công nghệ. Điều này khiến một công cụ quản lý trở thành rào cản gia nhập thị trường số.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng nên tháo gỡ những phiền hà trong quy trình xuất hóa đơn thông qua đề xuất chuyển vai trò từ cá nhân sang nền tảng.

Ông cho rằng, các sàn thương mại điện tử đã nắm toàn bộ dữ liệu đơn hàng, kiểm soát dòng tiền và có hệ thống công nghệ quy mô lớn. Nếu sàn đứng ra xuất hóa đơn, chi phí được phân bổ trên quy mô lớn giúp giảm chi phí/đơn. Bên cạnh đó, quy trình được tự động hóa và hộ kinh doanh không cần đầu tư hệ thống riêng.

Việt Nam hiện có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh – một con số rất lớn nếu quản lý theo phương thức truyền thống. Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, các sàn thương mại điện tử “hoàn toàn có đủ năng lực” để đảm nhận vai trò trung gian, hỗ trợ quản lý hiệu quả hơn. Điều này cho thấy một xu hướng rõ ràng, tư duy quản lý từng hộ riêng lẻ có thể quản lý thông qua nền tảng số.

Tuy vậy, việc chuyển vai trò sang sàn cũng đặt ra yêu cầu đảm bảo tính minh bạch dữ liệu, quy định rõ trách nhiệm giữa sàn và người bán và kết nối hiệu quả với cơ quan thuế. PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh “cần tìm được điểm cân bằng hợp lý giữa quản lý và tạo thuận lợi”.

Từ “quản lý từng hộ” sang “quản lý qua nền tảng”: Nhìn từ góc độ quản lý

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Đức Lê, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ (Bộ Công Thương), cho rằng cần tính đến đặc thù của thương mại điện tử – nơi có số lượng lớn hộ kinh doanh nhỏ, giá trị giao dịch thấp và phân tán trên nhiều nền tảng.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng: hộ kinh doanh offline phải xuất hóa đơn thì hộ kinh doanh online cũng cần thực hiện tương tự, nhằm bảo đảm tính thống nhất và đúng bản chất giao dịch. Nếu không, có thể phát sinh tình trạng cùng một chủ thể nhưng tách biệt hóa đơn giữa kênh online và offline, gây khó khăn cho quản lý.

Theo ông Nguyễn Đức Lê, một giải pháp đang được tính đến là áp dụng ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng/năm. Theo đó, nếu tổng doanh thu từ cả online và offline không vượt quá mức này, hộ kinh doanh có thể được miễn xuất hóa đơn. Ngược lại, khi vượt ngưỡng, việc xuất hóa đơn trở thành nghĩa vụ bắt buộc.

“ Khi anh vượt quá ngưỡng 500 triệu đồng doanh thu, thì dù bán online hay offline, phải xuất hóa đơn bình thường. Phương án này bảo đảm sự công bằng cho mọi chủ thể kinh doanh”, ông Nguyễn Đức Lê nhấn mạnh.

Đơn giản hóa thủ tục là cần thiết trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, nhưng câu hỏi đặt ra là cơ chế dữ liệu nào sẽ thay thế vai trò của hóa đơn điện tử để vẫn bảo đảm khả năng truy vết, minh bạch giao dịch và kiểm soát thị trường. Đây có lẽ là vấn đề cần được làm rõ khi hoàn thiện dự thảo chính sách.

*Ông Nguyễn Đức Lê, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ (Bộ Công Thương). Ảnh Báo Chính phủ.*

Nhìn nhận chung, đề xuất để sàn thương mại điện tử xuất hóa đơn thay cho người bán được xem là một giải pháp trung gian. Thực tế, các sàn hiện đã nắm giữ đầy đủ dữ liệu đơn hàng, dòng tiền và thông tin giao dịch. Nếu được trao vai trò phù hợp, sàn có thể giúp giảm chi phí bình quân và tự động hóa quy trình cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ.

Đề xuất sàn thương mại điện tử xuất hóa đơn thay cho hộ kinh doanh không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là phản ánh một chuyển dịch lớn trong tư duy quản lý: Từ quản lý bằng chứng từ chuyển sang quản lý bằng dữ liệu và nền tảng.

Và ở trung tâm của chuyển dịch này là một thực tế, chi phí hóa đơn điện tử – dù nhỏ về danh nghĩa – lại là “nút thắt” lớn đối với kinh doanh siêu nhỏ. Nếu được thiết kế hợp lý, chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng cho hộ kinh doanh, mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thương mại điện tử Việt Nam.