Việc tiếp xúc với thời tiết lạnh trong những tháng mùa đông làm tăng khả năng bị cảm lạnh và cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng của các cơ quan nội tạng.

(Ảnh: Pixabay)

Một phụ nữ mảnh khảnh đã đến một phòng khám Trung y, kể rằng cô hoàn toàn mất cảm giác thèm ăn và tiêu hóa kém. Mặc dù thời tiết lạnh, cô vẫn mặc váy ngắn mà không mang quần tất giữ nhiệt.

“Tôi mặc váy ngắn quanh năm,” cô nói. “Mặc quần dài khiến tôi cảm thấy gò bó và khó chịu”.

Bác sĩ Lý Gia Linh, giám đốc phòng khám Trung y Hương Liệu tại Đài Loan, chia sẻ với The Epoch Times rằng việc phần thân dưới tiếp xúc với không khí lạnh là một yếu tố quan trọng góp phần gây ra các vấn đề tiêu hóa của người phụ nữ này.

Theo lý luận Trung y, việc tiếp xúc với thời tiết lạnh trong những tháng mùa đông không chỉ làm tăng nguy cơ mắc cảm lạnh mà còn có thể cản trở sự lưu thông năng lượng trong cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến chức năng của các cơ quan nội tạng.

Thể trạng của mỗi người là khác nhau—một số người nhạy cảm với lạnh hơn, trong khi những người khác lại dễ cảm thấy nóng trong người. Tuy nhiên, ngay cả những người không đặc biệt nhạy cảm với lạnh cũng có thể dần gặp phải những tác động bất lợi đối với tiêu hóa, quá trình trao đổi chất và sức khỏe tổng thể nếu không giữ ấm đầy đủ.

Ảnh hưởng của thời tiết lạnh đối với bàn chân

Vào mùa đông, bàn chân là một trong những bộ phận dễ bị nhiễm lạnh nhất trên cơ thể.

“Chăm sóc tốt cho đôi chân là một cách rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe tổng thể của bạn,” Bác sĩ Lý chia sẻ trong chương trình “Sức khỏe 1+1” của NTD, một đơn vị truyền thông cùng hệ thống với The Epoch Times.

Theo học thuyết kinh lạc trong Trung y, năng lượng tiêu hóa của cơ thể — bao gồm chức năng của gan, túi mật, lá lách và dạ dày — có liên hệ mật thiết với bàn chân. Việc mặc váy ngắn vào mùa đông hoặc đi chân trần trên nền gạch lạnh có thể khiến khí lạnh xâm nhập vào cơ thể và làm rối loạn chức năng tiêu hóa.

Ở lòng bàn chân có một huyệt đạo quan trọng gọi là Dũng Tuyền, thuộc kinh thận. Theo lý luận Trung y, khí lạnh có thể xâm nhập vào cơ thể qua huyệt Dũng Tuyền rồi theo các đường kinh lạc đi lên phía trên.

Các triệu chứng như mất ngủ, đau bụng kinh, tiểu đêm thường xuyên, tăng cân và tâm trạng buồn chán thường có liên quan đến việc bàn chân bị nhiễm lạnh trong thời gian dài.

Những cách thực tế giữ ấm bàn chân trước khi ngủ

Đối với những người thường xuyên bị lạnh chân, bác sĩ Lý khuyến nghị hai phương pháp đơn giản để làm ấm bàn chân trước khi đi ngủ.

Cách 1: Ngâm chân nước ấm và mang tất

Trước khi đi ngủ, hãy ngâm chân trong nước ấm. Khi chân vẫn còn ấm, hãy mang một đôi tất rồi đi ngủ.

Cách 2: Làm ấm chăn bằng máy sấy tóc

Nếu không thể ngâm chân hoặc cảm thấy việc đó khá phiền phức, bạn có thể dùng máy sấy tóc để làm ấm chăn và làm ấm bàn chân sau khi đã lên giường.

Nếu những cách này vẫn không giúp chân bạn đủ ấm, hoặc bàn chân lạnh đến mức khiến bạn khó đi vào giấc ngủ, thì vấn đề có thể liên quan đến thể chất cơ thể của bạn. Trong những trường hợp như vậy, nên tham khảo ý kiến của một bác sĩ Trung y có chuyên môn.

Nghiên cứu đã cho thấy rằng việc giữ ấm bàn chân có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Một nghiên cứu năm 2018 phát hiện rằng việc mang tất giữ ấm chân khi đi ngủ giúp người tham gia đi vào giấc ngủ sớm hơn khoảng 7,5 phút. Ngoài ra, tổng thời gian ngủ tăng thêm khoảng 32 phút và số lần thức giấc vào ban đêm cũng giảm đáng kể.

Hướng dẫn ngâm chân theo Trung y

ngâm chân
(Ảnh: Augenstern/ Shutterstock)

Theo Trung y, ngâm chân trước khi đi ngủ giúp ngủ ngon hơn và là một phương pháp quan trọng để duy trì sức khỏe tổng thể. Phương pháp này đặc biệt có lợi cho những người thường xuyên lao động trí óc kéo dài, bị đau bụng kinh hoặc hay cảm thấy mệt mỏi.

Một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên năm 2024 cho thấy, những sinh viên đại học ngâm chân 15 phút mỗi ngày có sự cải thiện rõ rệt về khả năng nhận biết các cảm giác bên trong cơ thể cũng như cảm giác hạnh phúc, khỏe mạnh về mặt chủ quan.

Bác sĩ Lý khuyến nghị các nguyên tắc sau khi ngâm chân:

Nhiệt độ nước

Nhiệt độ nước lý tưởng là từ 40–42°C. Đối với người lớn tuổi hoặc những người có làn da nhạy cảm, mức 40°C sẽ phù hợp hơn.

Mực nước

Mực nước nên cao hơn mắt cá chân và tốt nhất là ngập đến bắp chân, bao phủ huyệt Tam Âm Giao (SP6).

Huyệt Tam Âm Giao nằm cách mắt cá chân trong khoảng bốn bề ngang ngón tay, ở chỗ lõm ngay phía sau xương chày. Đây là điểm giao nhau của ba kinh: tỳ, gan và thận.

Thời gian ngâm

Ngâm chân trong khoảng 10 đến 30 phút, cho đến khi lưng hoặc trán bắt đầu xuất hiện mồ hôi nhẹ. Tránh ngâm đến mức ra quá nhiều mồ hôi, vì điều này có thể dẫn đến mất nước hoặc gây hồi hộp, tim đập nhanh.

Ngải cứu, một loại thảo dược thường được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc, có thể giúp cải thiện tình trạng tay chân lạnh. Bác sĩ Lý khuyến nghị nên rửa sạch ngải cứu, đun sôi với nước, sau đó dùng nước sắc này để ngâm chân. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng tinh dầu ngải cứu thường chỉ mang lại hiệu quả khá hạn chế.

Các loại tinh dầu có tính làm ấm như quế, gừng, tiêu Tứ Xuyên hoặc tiêu đen cũng có thể dùng để ngâm chân, tốt nhất nên kết hợp với tinh dầu oải hương.

Cần lưu ý rằng một số tinh dầu như tinh dầu quế có thể gây kích ứng da. Trong hầu hết các trường hợp, chỉ cần dùng chưa đến một giọt là đủ.

Có thể pha sẵn một lượng nhỏ tinh dầu làm ấm với tinh dầu oải hương để tạo thành công thức hỗn hợp, ví dụ theo tỷ lệ 1 phần quế 10 phần oải hương.

Tinh dầu không tan trong nước và sẽ nổi trên bề mặt nếu cho trực tiếp vào nước, điều này có thể gây kích ứng da hoặc bỏng vùng mắt cá chân. Vì vậy, trước tiên cần pha loãng chúng với chất phân tán như chất hoạt động bề mặt, sữa tắm hoặc dầu nền.

Đối với những người thường xuyên bị lạnh tay chân và tuần hoàn máu kém—Trung y gọi là “thể huyết hư”—bác sĩ Lý khuyên có thể thêm một lượng nhỏ đương quy chiết xuất bằng khí CO2 vào hỗn hợp tinh dầu để hỗ trợ tăng cường tuần hoàn. Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp này có thể không rõ rệt bằng việc uống thuốc thảo dược theo đơn.

Những ai nên tránh ngâm chân

Mặc dù ngâm chân mang lại nhiều lợi ích, nhưng an toàn luôn phải được đặt lên hàng đầu.

Những người có các tình trạng sau đây cần đặc biệt thận trọng, và trong một số trường hợp, có thể được khuyến cáo nên không nên ngâm chân:

1. Bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường thường đi kèm với bệnh lý thần kinh ngoại biên, làm giảm cảm giác với nhiệt độ và tăng nguy cơ bị bỏng. Nếu vẫn muốn ngâm chân, người thân nên giúp kiểm tra nhiệt độ nước.

2. Giãn tĩnh mạch nặng

Ngâm chân bằng nước ấm có thể khiến mạch máu giãn ra thêm, từ đó có khả năng làm cản trở quá trình máu quay trở về tim.

3. Bệnh tắc nghẽn động mạch chi dưới

Nước nóng làm tăng hoạt động chuyển hóa của các mô. Khi tuần hoàn máu bị suy giảm, điều này có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu cục bộ dẫn đến hoại tử mô, đặc biệt ở những người mắc bệnh tắc nghẽn động mạch chi dưới.

4. Vết thương hở hoặc nhiễm trùng cấp tính ở bàn chân

Ngâm chân có thể khiến vết thương hoặc tình trạng nhiễm trùng trở nên nghiêm trọng hơn, vì vậy nên tránh thực hiện.

Ngoài ra, những người vừa ăn no hoặc vừa uống rượu cũng không nên ngâm chân, vì sự giãn mạch có thể làm giảm lưu lượng máu đến hệ tiêu hóa, từ đó dễ gây khó chịu đường tiêu hóa hoặc chóng mặt.

Tầm quan trọng của việc giữ ấm toàn bộ cơ thể

Khi ra ngoài vào mùa đông cần chú ý giữ ấm, mặc nhiều quần áo và mang giày, vớ. (Ảnh: Shutterstock)

Ngoài việc giữ ấm cho bàn chân, bác sĩ Lý nhấn mạnh rằng việc bảo vệ toàn bộ cơ thể khỏi sự xâm nhập của khí lạnh trong những tháng mùa đông cũng vô cùng quan trọng.

Bà kể lại rằng có lần tham gia một lớp học vẽ, bà đã đi từ bãi đỗ xe đến lớp học mà không mặc áo khoác. Đến khi trở về nhà, bà run cầm cập, cảm thấy tức ngực, đồng thời hai tay bị tê và đau nhức. Theo Trung y, những triệu chứng này được xem là dấu hiệu của tình trạng “hàn khí xâm nhập vào kinh tim”.

Một số người cho rằng chỉ cần duy trì dinh dưỡng tốt hoặc thường xuyên dùng các loại thuốc bổ là đủ để chống lại cái lạnh. Tuy nhiên, bà Lý cho biết: “Một số người sử dụng thuốc bổ quá mức, theo Trung y điều này có thể khiến lỗ chân lông luôn ở trạng thái mở quá mức. Kết quả là, chỉ cần tiếp xúc với thời tiết lạnh trong thời gian ngắn cũng có thể khiến hàn khí dễ dàng xâm nhập vào cơ thể và gây hại”.

Những người dễ bị ảnh hưởng bởi cái lạnh

Bà Lý cho biết phụ nữ sau sinh, người cao tuổi và trẻ nhỏ thường có thể trạng yếu hơn, vì vậy việc giữ ấm đầy đủ lại càng quan trọng hơn.

Sau khi sinh con, bà từng bị tắc tia sữa và đã làm theo lời khuyên của y tá là chườm đá để giảm khó chịu. Tuy nhiên, ngay sau đó bà bắt đầu bị đau đầu và cảm thấy khó chịu ở hệ tiêu hóa.

Theo lý thuyết Trung y, những triệu chứng này có liên quan đến đường đi của kinh mạch: kinh can và kinh vị đều đi qua vùng ngực. Nếu hàn khí ảnh hưởng đến kinh vị, chức năng tiêu hóa có thể bị suy giảm; còn nếu hàn khí tác động đến kinh can — vốn kéo dài lên vùng đầu — thì có thể gây ra đau đầu.

Bà Lý giải thích rằng trong Trung y, sau khi sinh, da và các mô dưới da được cho là ở trạng thái mở hơn, khiến cơ thể dễ bị hàn khí xâm nhập hơn. Vì vậy, dù là mùa đông hay mùa hè, phụ nữ sau sinh đều cần đặc biệt chú ý tránh tiếp xúc với gió lạnh.

Những thực phẩm có thể làm tăng cảm giác sợ lạnh

Ngoài việc giữ ấm cơ thể, những người đặc biệt nhạy cảm với lạnh cũng nên chú ý đến chế độ ăn uống. Trong Trung y, một số thực phẩm được xếp vào nhóm có “tính hàn”, nếu ăn quá nhiều có thể làm tình trạng sợ lạnh trở nên nặng hơn.

Các thực phẩm có tính hàn thường gặp bao gồm cam, củ cải trắng, cà chua và cải thảo. Các món salad rau sống cũng được xem là có tính mát, nên có thể không phù hợp với những người thường xuyên bị lạnh tay chân.

Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm có tính hàn có thể dẫn đến cảm giác lạnh kéo dài ở vùng bụng dưới. Ở phụ nữ, tình trạng này cũng có thể liên quan đến việc khí hư ra nhiều hơn.

Theo Leo Cheung và JoJo Novaes, The Epoch Times