Kinh tế Iran lao dốc: Đồng rial chạm đáy, giá gạo tăng 60%, thịt bò tăng 150%

Bảo Minh
•
Thứ Hai, 24/08/2026

Iran đang đối mặt với cuộc khủng hoảng kinh tế ngày càng nghiêm trọng khi đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục, trong khi giá các mặt hàng thiết yếu tăng vọt. Giữa lúc Mỹ chuẩn bị áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt, người dân Iran phải cắt giảm thực phẩm, làm việc nhiều giờ hơn và từ bỏ nhiều nhu cầu thiết yếu để duy trì cuộc sống.

Đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục

Trong lúc Mỹ chuẩn bị công bố vòng trừng phạt mới đối với Iran, đồng rial đã giảm xuống mức thấp kỷ lục.

Khi thị trường mở cửa ngày 24/8, tỷ giá trên thị trường tự do giảm xuống khoảng 2,02 triệu rial đổi 1 USD. Trong khi đó, tỷ giá chính thức của Ngân hàng Trung ương Iran vẫn được duy trì ở mức khoảng 1,4 triệu rial/USD. Tuy nhiên, phần lớn người dân Iran sử dụng tỷ giá trên thị trường tự do.

Đồng rial vốn đã chịu sức ép giảm giá trước khi chiến tranh Mỹ-Iran bùng nổ ngày 28/2, trong bối cảnh Iran phải đối mặt với lạm phát hai con số và tăng trưởng âm. Gần 6 tháng chiến sự tiếp tục giáng thêm những đòn nặng nề lên nền kinh tế, khiến tỷ giá đồng rial liên tục lập mức thấp mới.

Lạm phát cũng đang làm sức mua của người dân suy giảm nghiêm trọng. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỷ lệ lạm phát tại Iran có thể tiến gần 70% vào cuối năm nay, trong khi GDP thực tế được dự báo giảm hơn 5%.

Giá gạo tăng 60%, thịt bò tăng 150%

Tác động của khủng hoảng kinh tế đã thể hiện rõ trong từng bữa ăn của các gia đình Iran.

So với trước chiến tranh, giá gạo đã tăng khoảng 60%, trong khi giá thịt bò tăng tới 150%. Nhiều gia đình buộc phải giảm hoặc ngừng mua thịt, trái cây và những thực phẩm khác vốn được xem là nhu yếu phẩm.

Người dân vẫn có thể đến các khu chợ truyền thống lớn như Đại Bazaar (Grand Bazaar) để mua sắm. Nhưng khi giá cả tăng liên tục, họ nhận thấy số lượng hàng hóa có thể mua được ngày càng ít, trong khi thu nhập thực tế đã giảm mạnh.

Một tài xế taxi 52 tuổi, ông Ahmad Karimi, cho biết ông có hai con và phải làm việc tới 15 giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để duy trì cuộc sống.

“Chúng tôi gần như đã từ bỏ rất nhiều thứ. Không còn mua trái cây, giảm ăn thực phẩm giàu protein, từ bỏ các hoạt động giải trí, thậm chí cuối tuần cũng phải làm việc,” ông nói.

Ông Karimi cho rằng những tính toán chiến lược của chính phủ cách rất xa thực tế mà người dân bình thường đang phải đối mặt.

“Người dân không thể tiếp tục sống như thế này. Giờ đây chúng tôi chỉ đang cố gắng thở, cố gắng sống sót, cố gắng cầm cự qua từng ngày,” ông nói.

Một bà mẹ 41 tuổi có hai con cho biết bà chỉ mua một số nhu yếu phẩm như sữa, trứng và giấy vệ sinh, thậm chí không mua thịt, nhưng vẫn phải trả 89 triệu rial, tương đương khoảng 65 USD.

Bà nói: “Mua những nhu yếu phẩm hằng ngày đã trở thành ưu tiên hàng đầu của chúng tôi, nhưng những thứ có thể mua được ngày càng ít đi, và chiếc giỏ mua hàng cũng ngày càng nhỏ lại”.

Bà cho biết gia đình giờ đây phải cân nhắc rất kỹ từng khoản chi, từ những món đồ sinh hoạt cho đến các lớp học ngoại khóa mà con cái muốn tham gia. Bà phải nhiều lần từ chối yêu cầu của các con, khiến bản thân cảm thấy kiệt quệ cả về thể chất lẫn tinh thần.

Thu nhập giảm một nửa, hơn 1 triệu việc làm biến mất

Khủng hoảng kinh tế của Iran không chỉ thể hiện qua giá thực phẩm.

Sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây, nền kinh tế Iran vốn đã mong manh. Kể từ khi chiến tranh Mỹ-Iran bùng nổ, các biện pháp phong tỏa và hạn chế của Mỹ tiếp tục gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu ngoại tệ quan trọng của nước này.

Trong khi đó, nhiều người dân buộc phải làm việc nhiều giờ hơn nhưng sức mua thực tế của thu nhập chỉ còn khoảng một nửa so với một năm trước.

Một quan chức Bộ Lao động Iran cho biết chỉ trong 3 tháng kể từ khi chiến tranh bùng nổ, hơn 1 triệu việc làm đã biến mất. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức hiện ở mức 9,1%, song các phương tiện truyền thông thân Iran cho rằng tình hình thực tế có thể nghiêm trọng hơn.

Mỹ chuẩn bị thêm trừng phạt, Iran chịu thêm sức ép

Trong bối cảnh kinh tế ngày càng khó khăn, chính quyền Tổng thống Donald Trump chuẩn bị công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm gia tăng sức ép lên Tehran.

Mỹ dự kiến áp dụng cả các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những quốc gia tiếp tục giao thương với Iran.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent viết trong một bài đăng trên Financial Times rằng Tổng thống Trump đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Iran, khiến đồng tiền nước này rơi xuống mức thấp lịch sử và lạm phát tăng lên mức hiếm thấy.

Ông Bessent cho rằng “nơi trú ẩn cuối cùng” của chính quyền Iran là những quốc gia vẫn tự lừa dối mình rằng việc nhân nhượng trước hành động gây hấn có thể mang lại hòa bình lâu dài.

Tuần trước, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại với Iran. UAE từ lâu là một trong những đối tác thương mại lớn nhất và là nguồn nhập khẩu lớn nhất của Iran.

Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei ngày 24/8 nói tại Tehran rằng việc tình hình tiếp tục leo thang sẽ dẫn đến những hậu quả, nhưng Iran vẫn có các biện pháp để ứng phó.

Khủng hoảng kinh tế và sức ép từ eo biển Hormuz

Một trong những điểm nóng của cuộc đối đầu Mỹ-Iran là eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng của thế giới.

Iran tiếp tục từ chối mở hoàn toàn eo biển này nếu không được phép thu phí đối với các tàu đi qua. Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển từng giảm gần 95%.

Trước chiến tranh, khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên toàn cầu đi qua Hormuz.

Hiện Iran được cho là đang đàm phán với Oman về kế hoạch quản lý chung tuyến đường thủy này. Ngoại trưởng Oman dự kiến tới Iran vào ngày 25/8 nhằm tìm cách tháo gỡ bế tắc.

Trong khi đó, theo dữ liệu mới nhất từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và nhiều nguồn khác, lưu lượng tàu thương mại qua Hormuz đã tăng đáng kể sau khi Mỹ triển khai hoạt động hộ tống và mở một tuyến hàng hải an toàn gần vùng lãnh hải Oman.

Kể từ tháng 5, khoảng 1.300 tàu thương mại đã được tàu Mỹ hộ tống đi qua eo biển an toàn. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 11/8 cho biết tổng lượng dầu vận chuyển qua eo biển và các tuyến đường vòng đã phục hồi lên khoảng 15 triệu thùng/ngày, tiến gần mức trung bình khoảng 20 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Khủng hoảng kinh tế làm gia tăng bất mãn

Những khó khăn kinh tế hiện nay diễn ra sau nhiều năm người dân Iran bất mãn với tình trạng kinh tế và đời sống.

Theo các báo cáo, đầu năm nay từng xảy ra các cuộc biểu tình tại nhiều nơi ở Iran. Chính quyền sử dụng vũ lực để trấn áp, khiến hàng ngàn người thiệt mạng và hơn 10.000 người bị bắt giữ. Giới lãnh đạo Iran cũng cảnh báo những người tham gia biểu tình chống chính phủ có thể bị coi là phản quốc và đối mặt với án tử hình.

Tuy nhiên, nhà kinh tế học Hassan Golmoradi tại Tehran nhận định rằng sự bất mãn của một bộ phận người dân trước tình trạng kinh tế ngày càng xấu đi hiện nay không chỉ nhằm vào chính phủ Iran. Một số người cũng quy trách nhiệm cho các chính phủ nước ngoài.

Trong lúc đồng rial tiếp tục mất giá, giá lương thực tăng mạnh và việc làm biến mất, cuộc khủng hoảng kinh tế đang ngày càng trở thành gánh nặng trực tiếp đối với các gia đình Iran. Với nhiều người, vấn đề không còn là duy trì mức sống như trước, mà chỉ đơn giản là làm thế nào để tiếp tục trang trải những nhu cầu thiết yếu qua từng ngày.