Vào ngày 26/5, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã phát đi một thông điệp kêu gọi sự đoàn kết lớn hơn trong toàn thế giới Hồi giáo để chống lại Mỹ và Israel, đồng thời tuyên bố rằng các khẩu hiệu “Đả đảo Mỹ” và “Đả đảo Israel” sẽ trở thành khẩu hiệu đoàn kết của người Hồi giáo cùng “những kẻ bị áp bức trên thế giới”.
![]()
Ông Mojtaba Khamenei (Người đội khăn xếp đi ở trung tâm bức hình). (Nguồn: Tasnim News Agency/ Wikipedia)
Thông điệp của ông Khamenei được đưa ra nhằm đánh dấu Hajj, lễ hành hương hàng năm của người Hồi giáo. Trong tuyên bố, ông Khamenei đã mô tả một cuộc đấu tranh lịch sử chống lại ảnh hưởng của Mỹ và Israel ở Trung Đông, liên tục dẫn lại khẩu hiệu cách mạng “Allahu Akbar” (Thượng đế tối cao) như một “vũ khí” giúp Iran và các đồng minh kháng cự lại áp lực từ bên ngoài.
Ông cho biết Iran đã thành công trong việc “khiến chế độ Phục quốc Do Thái trở nên bất lực trước những đòn giáng khốc liệt của mình trong cuộc chiến áp đặt lần thứ hai”, và giáng “một cái tát nảy lửa vào nước Mỹ hung hăng”, đồng thời đập tan những nỗ lực nhằm buộc Tehran phải khuất phục.
Tuyên bố cũng ca ngợi cái gọi là “Trục kháng chiến”, khẳng định lực lượng Iran và các chiến binh đồng minh ở Lebanon đã giành được “những chiến thắng đáng kể” trước “hai đội quân khủng bố được phe Mỹ – Phục quốc Do Thái trang bị hỏa lực mạnh”.
Ông Khamenei đã kết hợp luận điệu cứng rắn này với một lời kêu gọi rộng rãi hơn về sự hợp tác giữa các quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi. Ông kêu gọi các nước trong khu vực “không tiếp tục làm lá chắn cho các căn cứ quân sự của Mỹ”, đồng thời lên án Israel là một chế độ “đang suy yếu” và tiến gần đến “những giai đoạn cuối cùng của sự tồn tại đáng nguyền rủa”.
Ngoại giao mong manh tiếp diễn
Thông điệp của ông Khamenei được đưa ra trong bối cảnh Mỹ, Israel và Iran vẫn đang trong trạng thái đối đầu căng thẳng sau nhiều tháng giao tranh — bao gồm cả các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào các cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran, sự trả đũa của Iran trên khắp khu vực, và những gián đoạn đối với hoạt động vận tải hàng hải ở eo biển Hormuz.
Mặc dù lệnh ngừng bắn phần lớn vẫn được duy trì, các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục diễn ra xoay quanh một bản ghi nhớ thỏa thuận (MoU) nhằm chấm dứt các hành động thù địch và thiết lập một khuôn khổ cho các cuộc đối thoại trong tương lai.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết vào ngày 25/5 rằng các cuộc đàm phán với Tehran đang “tiến triển tốt đẹp”, nhưng cảnh báo rằng nếu không đạt được một thỏa thuận chấp nhận được thì có thể dẫn đến các hành động quân sự mới.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng đưa ra tuyên bố tương tự rằng ông Trump sẽ không chấp nhận một “thỏa thuận tồi” với Iran, và cảnh báo rằng Washington sẽ theo đuổi “một con đường khác” nếu giải pháp ngoại giao thất bại.
“Tổng thống đã nói rằng ông không vội. Ông ấy sẽ không ký một thỏa thuận tồi”, ông Rubio phát biểu trong một buổi họp báo tại Ấn Độ. “Chúng tôi sẽ trao cho ngoại giao mọi cơ hội để thành công trước khi tìm kiếm các giải pháp thay thế”.
Chi tiết của bản ghi nhớ thỏa thuận đề xuất vẫn chưa rõ ràng, khi ông Trump nói rằng “chưa ai nhìn thấy nó, hoặc biết nó là gì”.
Theo các quan chức Iran, bản ghi nhớ đề xuất chủ yếu tập trung vào việc chấm dứt giao tranh, nới lỏng các lệnh trừng phạt và phong tỏa, đồng thời mở cửa lại các tuyến đường hàng hải qua eo biển Hormuz; trong khi hoãn các vấn đề hạt nhân gây tranh cãi nhất — chẳng hạn như cách xử lý kho uranium làm giàu của nước này — sang các cuộc đàm phán sau đó.
Trong một bài đăng ngày 25/5 trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết số uranium của Iran sẽ bị “tiêu hủy tại chỗ” theo thỏa thuận đề xuất, hoặc được bàn giao cho Mỹ, hoặc được đưa đến một “địa điểm chấp nhận được” khác để xử lý dưới sự giám sát của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử hoặc cơ quan tương đương.
Ông cũng liên kết một giải pháp khu vực rộng lớn hơn với việc mở rộng Hiệp định Abraham, nói rằng các nước như Ả Rập Xê Út, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan nên bình thường hóa quan hệ với Israel như một phần của một hiệp ước hòa bình toàn diện.
Iran hướng tới bước chuyển chiến lược
Các quan chức an ninh cấp cao của Israel nói với Tạp chí Epoch phiên bản Israel rằng Tehran coi bản ghi nhớ đang thành hình không chỉ là một cơ chế để dừng chiến sự, mà còn là một bước ngoặt địa chính trị có khả năng mang tính chuyển đổi.
Theo các quan chức này, các nhà lãnh đạo Iran ngày càng coi bước chuyển từ đối đầu quân sự trực tiếp sang đàm phán từng bước là một thành công chiến lược sau nhiều tháng chịu áp lực quân sự, kinh tế và ngoại giao từ Mỹ và Israel.
Các báo cáo truyền thông Iran, được các quan chức Israel dẫn lại, đã phác họa hình ảnh Tehran thành công trong việc ép Washington đi theo một khuôn khổ đàm phán từng bước thay vì một thỏa thuận toàn diện trong thời gian ngắn.
Từ góc nhìn của Tehran, các quan chức cho biết, thỏa thuận đang định hình này được trình bày với công chúng trong nước như một bằng chứng cho thấy Mỹ đã lùi bước trước các yêu sách tối đa và thất bại trong việc đạt được các mục tiêu chính bằng vũ lực. Các mục tiêu này bao gồm việc tháo dỡ chương trình hạt nhân của Iran, làm suy yếu Cộng hòa Hồi giáo và giảm bớt ảnh hưởng khu vực của Iran.
Cách diễn giải đó hoàn toàn phù hợp với tông giọng trong thông điệp Hajj của ông Khamenei, vốn khắc họa hình ảnh Iran và “Trục kháng chiến” rộng lớn hơn đang ngày càng gia tăng sức mạnh, trong khi mô tả Mỹ và Israel đang suy yếu.
Tâm điểm đánh giá chiến dịch
Một cuộc tranh luận đã nổ ra tại Washington và giữa các nhà phân tích chính sách đối ngoại về việc liệu chiến dịch của Mỹ – Israel chống lại Iran là một thành công hay thất bại.
Nhà Trắng đã lên tiếng bảo vệ mạnh mẽ chiến dịch, chỉ ra rằng Iran đã phải gánh chịu những tổn thất quân sự lớn, bao gồm thiệt hại đối với các kho dự trữ tên lửa, khí tài hải quân và các cấu trúc lãnh đạo.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết, Hoa Kỳ đã “đạt được hoặc vượt mọi mục tiêu quân sự đề ra trong ‘Chiến dịch Cơn thịnh nộ sử thi'”.
“Tổng thống Trump đang nắm giữ mọi lợi thế và luôn giữ mọi phương án trên bàn đàm phán một cách khôn ngoan,” bà nói thêm.
Ông Alexander Gray, cựu cố vấn cấp cao trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump và hiện là giám đốc điều hành của công ty tư vấn American Global Strategies, nhận định rằng cuộc chiến đã kéo các quốc gia vùng Vịnh lại gần Mỹ hơn và rời xa Trung Quốc, trong khi đòn giáng vào năng lực quân sự của Iran nên được coi là một thành công chiến lược.
Các nhà chỉ trích lại cho rằng Tehran đã sống sót sau cuộc tấn công trong khi vẫn giữ được những đòn bẩy cốt lõi, đặc biệt là khả năng đe dọa các dòng chảy năng lượng toàn cầu qua eo biển Hormuz.
Ông Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán Trung Đông cho các chính quyền thuộc cả đảng Cộng hòa và Dân chủ, đã mô tả cuộc xung đột này là “một cuộc chiến vốn được kỳ vọng sẽ trở thành một chiến thắng chóng vánh cho ông Trump”, nhưng giờ đây đang biến thành “một thất bại chiến lược dài hạn”.
Các nhà phân tích khác lập luận rằng ban lãnh đạo Iran ngày càng coi chính việc sống sót là một chiến thắng, đặc biệt khi các cuộc đàm phán đang chuyển hướng khỏi việc tháo dỡ ngay lập tức cơ sở hạ tầng hạt nhân của Tehran để tiến tới một tiến trình ngoại giao chậm rãi hơn.
“Những gì họ phát hiện ra là họ có thể sử dụng đòn bẩy đó mà không phải trả giá quá lớn,” ông Jonathan Panikoff, cựu Phó giám đốc Tình báo Quốc gia về Trung Đông nhận định, đồng thời nói thêm rằng Iran tỏ ra tự tin rằng họ có thể kiên trì hơn ông Trump nhờ khả năng chịu đựng tổn hại kinh tế tốt hơn.
Việc Iran kiểm soát hiệu quả eo biển Hormuz đã khiến giá dầu tăng vọt, kéo giá xăng tại Mỹ lên mức cao nhất trong vòng 4 năm, đẩy chỉ số niềm tin người tiêu dùng xuống mức thấp kỷ lục.
