Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Năm (19/11) đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin và lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến, trong cuộc gặp đầu tiên giữa lãnh đạo các cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới. Ba nhà lãnh đạo nhất trí tăng nguồn cung dầu toàn cầu, tiếp tục đàm phán giảm rủi ro hạt nhân và thống nhất rằng Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) không được lạm dụng quyền tài phán.

Ngày 19/11/2026, tại biệt thự Kỳ Lân bên lề Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa), Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) dự cuộc họp ba bên. (Ảnh: Mandel Ngan/ AFP qua Getty Images)

Phi hạt nhân hóa nằm trong số ưu tiên hàng đầu của ông Trump. Đây là vấn đề Bắc Kinh nhiều năm nay vẫn từ chối bàn với Washington và Moscow. Tổng thống Mỹ cũng cho biết sẽ đề cập cuộc chiến ở Iran và Ukraine.

“Ba chúng tôi có rất nhiều điều cần bàn, và chúng tôi đã bàn được nhiều rồi,” ông Trump nói trong phát biểu mở đầu.

“Là tổng thống của ba trong số những nước lớn nhất thế giới, chúng tôi có trách nhiệm đặc biệt phải duy trì đối thoại cởi mở, tôn trọng và hiệu quả về những vấn đề không chỉ tác động đến người dân nước mình mà đến cả hành tinh. Đã quá nhiều lần, các nhà lãnh đạo trước đây né tránh nói chuyện với những quốc gia bất đồng với họ. Chúng tôi nghĩ ngược lại, và chúng tôi chắc chắn về điều đó.”

Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un không xuất hiện tại thượng đỉnh. Ông Trump từng ngỏ ý gặp trực tiếp lãnh đạo của đất nước khép kín này tại Trung Quốc.

Trong tuyên bố chung đưa ra ngay sau thượng đỉnh, ba nhà lãnh đạo cho biết sẽ tăng nguồn cung dầu “vì lợi ích của các nước trên thế giới”, theo bản tiếng Trung mà hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã công bố.

Ba bên nhất trí tiếp tục đàm phán về giảm rủi ro hạt nhân và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.

“Không thể có bên thắng trong chiến tranh hạt nhân, và chiến tranh hạt nhân không bao giờ được phép nổ ra,” tuyên bố viết.

Ngoài cam kết thúc đẩy cải tổ Liên Hợp Quốc, ba nhà lãnh đạo nhất trí rằng ICC và các thiết chế tương tự “không được lạm dụng quyền tài phán”.

Thượng đỉnh ba bên diễn ra sau khi ông Trump gặp ông Tập và có cuộc gặp riêng với ông Putin, bên lề hội nghị Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) tại thành phố Thâm Quyến ở miền nam Trung Quốc.

Ukraine là một trong những chủ đề chính trong cuộc trao đổi ngắn giữa ông Putin và ông Trump, hãng tin Nga Interfax dẫn lời ông Yuri Ushakov, cố vấn chính sách đối ngoại của Điện Kremlin. Ông Ushakov nói ông Putin rời cuộc gặp với tâm trạng vui vẻ.

Chuyến công du châu Á lần này đã đưa ông Trump đến Philippines dự hội nghị thượng đỉnh với lãnh đạo các nước Đông Nam Á. Tại Manila, ông cũng lần đầu dự họp nhóm Bộ tứ (QUAD), gồm Mỹ, Nhật Bản, Úc và Ấn Độ.

Cuộc gặp chưa từng có tiền lệ này diễn ra trong lúc quan hệ đối tác chiến lược giữa Bắc Kinh và Moscow ngày càng khăng khít. Ông Trump đến thượng đỉnh với mong muốn tìm được điểm chung trong những vấn đề mà các bên cùng quan ngại.

Phi hạt nhân hóa

Ông Trump từng nói muốn bàn với ông Putin và ông Tập về chủ đề “khó” là cắt giảm kho vũ khí hạt nhân, mục tiêu ông theo đuổi từ nhiệm kỳ đầu.

Hiệp ước New START ký năm 2010 là thỏa thuận cuối cùng còn lại giới hạn số vũ khí hạt nhân mà Mỹ và Nga được triển khai. Hiệp ước này đã chính thức hết hạn hồi tháng 2.

Các quan chức Mỹ từng nói mọi hiệp ước kế nhiệm nên có Trung Quốc tham gia. Nước này đã đẩy nhanh việc mở rộng năng lực hạt nhân. Đánh giá năm 2025 của Lầu Năm Góc cho thấy Trung Quốc đang trên đà sở hữu 1.000 đầu đạn hạt nhân vào cuối thập niên này. Báo cáo cũng cảnh báo cuộc “tăng cường quân sự mang tính lịch sử” của Bắc Kinh khiến lãnh thổ Mỹ ngày càng dễ bị tổn thương.

“Nếu muốn kiểm soát vũ khí thực sự thì phải là ba bên. Phải có Mỹ, Nga và cả Trung Quốc,” Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các phóng viên hồi tháng 7, sau cuộc gặp với nhà ngoại giao hàng đầu của Trung Quốc tại Manila.

Embed from Getty Images

Ngày 3/9/2025, tại Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa DF-61 xuất hiện trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm chiến thắng Nhật Bản và kết thúc Thế chiến thứ hai. (Ảnh: Greg Baker/ AFP qua Getty Images)

Bắc Kinh từ lâu đã ngần ngại tham gia những cuộc đàm phán như vậy về không phổ biến vũ khí hạt nhân hay kiểm soát vũ khí. Các nhà ngoại giao của chính quyền này nhiều lần lập luận rằng Mỹ phải chịu trách nhiệm chính trong việc phi hạt nhân hóa, với lý do kho vũ khí của Trung Quốc tương đối nhỏ.

Nga sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới với tổng cộng khoảng 5.400 đầu đạn, tiếp theo là Mỹ với khoảng 5.000, theo đánh giá thường niên mới nhất của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).

Viện này cho biết Trung Quốc đứng thứ ba, kém xa hai nước trên, nhưng kho vũ khí của nước này tăng nhanh hơn mọi nước khác. Ước tính của SIPRI cho thấy tính đến tháng 1, Trung Quốc có khoảng 620 đầu đạn hạt nhân, gần gấp đôi con số 320 của năm 2020.

Đến năm 2030, Trung Quốc có thể bắt kịp Mỹ hoặc Nga về số tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tùy cách nước này tổ chức lực lượng, viện này nhận định.

Cuộc chiến ở Iran, Ukraine

Ông Trump từng nói sẽ đề cập cuộc chiến Iran với hai nhà lãnh đạo. Đầu tuần này, trước khi rời Nhà Trắng sang châu Á, ông nói với các phóng viên rằng 8 tháng sau khi quân đội Mỹ cùng Israel mở chiến dịch chung, Mỹ đang nắm tình hình Iran “rất tốt”.

Trung Quốc và Nga vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với chính quyền Tehran. Trước khi lệnh phong tỏa của hải quân Mỹ cắt đứt xuất khẩu dầu thô của Iran, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Tehran. Khi đó, Bắc Kinh mua gần 90% lượng dầu của Iran và là chỗ dựa sống còn cho nền kinh tế đang chịu lệnh trừng phạt của Iran.

Hôm 10/11, ông Rubio cho biết Iran chỉ có “vài thùng dầu” lọt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ trong thời gian ngừng bắn ngắn ngủi, và số dầu này vẫn đang trên biển. Ông nói Trung Quốc sẽ sớm chỉ còn rất ít dầu để mua từ Iran.

Embed from Getty Images

Ngày 15/11/2026, tại thành phố Chornomorsk, tỉnh Odesa, một người dân đi ngang qua các tòa nhà bị hư hại ở nơi trúng đòn tấn công bằng UAV, giữa lúc Nga xâm lược Ukraine. (Ảnh: Oleksandr Gimanov/ AFP qua Getty Images)

Cuộc chiến Nga-Ukraine cũng dự kiến được đề cập tại cuộc gặp ba bên đầu tiên này, ông Trump cho biết.

Nga xích lại gần Trung Quốc hơn kể từ khi xâm lược Ukraine hơn 4 năm trước. Chỉ vài tuần trước khi Nga phát động cuộc chiến, ông Putin đến Bắc Kinh dự lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông 2022 và tuyên bố quan hệ đối tác “không giới hạn”.

Yalta 2.0?

Cuộc gặp ba bên đã được đem ra so sánh với Hội nghị Yalta năm 1945, khi Tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt gặp Thủ tướng Anh Winston Churchill và nhà độc tài Liên Xô Joseph Stalin để định hình thế giới sau Thế chiến thứ hai.

Ông Thẩm Minh Thất (Shen Ming-shih) là nghiên cứu viên của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh, một tổ chức do Bộ Quốc phòng Đài Loan tài trợ. Theo ông, khi đó Mỹ, Anh và Liên Xô cộng sản ít nhất cũng là đồng minh thời chiến, có “lợi ích chung và mức độ đồng thuận nhất định”.

Còn hiện nay, ông Putin, ông Tập và ông Trump có “khác biệt đáng kể về lập trường, khiến họ khó tìm được tiếng nói chung,” ông Thẩm nói với The Epoch Times trước cuộc gặp.

“Thượng đỉnh ba bên ở Thâm Quyến chỉ là một cuộc gặp, không phải một cuộc đối thoại chiến lược chính thức. Sẽ khó đạt được kết quả cụ thể hay đàm phán được những thỏa thuận thực chất. Ngay cả khi các nhà lãnh đạo đạt được hiểu biết nào đó, điều đó vẫn thiếu tính ràng buộc,” ông nói.

Chính quyền Trung Quốc ra sức đề cao tầm quan trọng của cuộc gặp ba bên. Tại buổi họp báo thường kỳ hôm thứ Hai (16/11), nữ phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh gọi cuộc gặp là sự kiện “có ý nghĩa khai phá”.

Cùng ngày, ông Gordon Chang, tác giả cuốn “Sự sụp đổ sắp tới của Trung Quốc” (The Coming Collapse of China), viết trên X rằng ông Trump đang trao cho Bắc Kinh một “thắng lợi tuyên truyền” khi tham dự thượng đỉnh.

“Chúng ta có thực sự nghĩ rằng nên nâng vị thế của Trung Quốc vào lúc này không?” ông Chang viết thêm.

Xem thêm: