Mỹ-Iran tạm ngừng bắn: Nhìn toàn cảnh về diễn biến mới ở eo biển Hormuz

Lâm Yến
•
Thứ Năm, 09/04/2026

Khi Mỹ, Israel và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần, dư luận đang đặc biệt quan tâm tới việc mở lại eo biển Hormuz.

Ảnh minh họa. Eo biển Hormuz. (Nguồn: GreenOak/ Shutterstock)

Iran đã đề xuất thu phí mỗi thùng dầu 1 USD đối với các tàu đi qua eo biển và yêu cầu thanh toán bằng tiền điện tử. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết hai bên đang cân nhắc thành lập một liên doanh để thu phí, trong đó Mỹ chịu trách nhiệm điều phối giao thông, còn khoản tiền thu được sẽ được dùng để Iran tái thiết.

Dữ liệu theo dõi do Bloomberg tổng hợp cho thấy kể từ sáng thứ Ba (7/4), có 7 tàu rời khu vực và 3 tàu đi vào. Hiện có hơn 800 tàu chở hàng đang bị kẹt trong vùng Vịnh, chủ yếu chờ được rời đi.

Iran có thể mở lại eo biển Hormuz vào thứ Năm hoặc thứ Sáu

Một quan chức cấp cao Iran hôm thứ Tư (8/4) nói với Reuters rằng nếu thỏa thuận ngừng bắn được thực hiện, Iran có thể mở lại eo biển Hormuz vào thứ Năm hoặc thứ Sáu, trước cuộc gặp giữa Mỹ và Iran tại Pakistan.

Trong suốt thời gian chiến tranh, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã gây xáo trộn thị trường dầu khí toàn cầu. Khi cố gắng chuyển từ ngừng bắn tạm thời sang hòa bình lâu dài, vấn đề quyền đi lại tại Hormuz trở thành một trong những thách thức khó giải quyết nhất cho các nhà đàm phán. Iran muốn tiếp tục kiểm soát tuyến đường chiến lược này, trong khi các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh phản đối mạnh mẽ. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ, Iran đã đồng ý cho phép các tàu đi qua Hormuz một cách an toàn.

Quan chức Iran nói với Reuters rằng việc mở lại eo biển sẽ được phối hợp với quân đội Iran.

Hôm thứ Tư (ngày 8/4), truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng do Hezbollah ở Lebanon liên tục bị Israel tấn công, Iran đã đóng cửa Eo biển Hormuz. Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt phản hồi rằng Tổng thống Donald Trump đã được thông báo về các báo cáo này và cho biết chúng “không đúng sự thật”.

Ông Trump: Cân nhắc thành lập liên doanh với Iran để thu phí qua eo biển

Hôm thứ Tư, Tổng thống Trump cho biết sau khi đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran, ông đang cân nhắc thành lập một “liên doanh” với Iran để đặt trạm thu phí tại Hormuz.

Khi được phóng viên Jonathan Karl của ABC News hỏi về việc có đồng ý Iran thu phí các tàu đi qua Hormuz hay không, ông Trump trả lời: “Chúng tôi đang cân nhắc theo hình thức liên doanh. Đây là cách đảm bảo an toàn cho eo biển — cũng ngăn chặn các nước khác nhúng tay vào. Đây sẽ là điều tốt”.

Sáng thứ Tư, ông Trump đăng trên Truth Social rằng Mỹ sẽ hỗ trợ “điều phối giao thông” tại Hormuz và sẽ thực hiện nhiều biện pháp tích cực.

“Khoản tiền khổng lồ sẽ chảy vào Iran. Iran có thể bắt đầu quá trình tái thiết. Chúng tôi sẽ vận chuyển mọi vật tư và ‘chờ sẵn’ để đảm bảo mọi việc suôn sẻ. Tôi tin rằng điều này sẽ diễn ra thuận lợi,” ông viết.

Lãnh đạo Iran tuần trước thông báo sẽ thiết lập hệ thống “trạm thu phí” đối với các tàu muốn đi qua eo biển một cách an toàn.

Trước đó, đề xuất thu phí của Iran bị Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chỉ trích. Ông gọi hệ thống này là “phi pháp” và “đe dọa thế giới”, đồng thời nhấn mạnh Mỹ và các đối tác châu Âu phải chuẩn bị phương án đối phó. Tuy nhiên, ông Rubio cũng khẳng định Mỹ sẽ không đứng ra dẫn dắt kế hoạch này.

Một quan chức khu vực nói với AP rằng khoản tiền thu được từ hệ thống của Iran sẽ dùng để tái thiết quốc gia. Một phần sẽ nộp cho Oman, nhưng cách thức Oman sử dụng vẫn chưa rõ.

Tổng thống Trump tối thứ Ba đăng trên mạng xã hội rằng điều kiện để ngừng bắn là “Iran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz”.

Iran yêu cầu thanh toán phí bằng tiền điện tử

Financial Times hôm thứ Tư phỏng vấn phát ngôn viên Hiệp hội Xuất khẩu Dầu, Khí và Hóa chất Iran, ông Hamid Hosseini. Ông cho biết trong thời gian 2 tuần ngừng bắn, Iran yêu cầu các công ty vận tải thanh toán phí đi qua Hormuz bằng tiền điện tử.

Ủy ban An ninh Quốc gia Iran chịu trách nhiệm quyết định điều kiện các tàu đi qua eo biển. Hiệp hội mà Hosseini thuộc về có quan hệ chặt chẽ với chính phủ Iran.

Ông Hosseini cho biết mỗi tàu phải gửi thông tin hàng hóa cho chính quyền Iran qua email, sau đó Iran sẽ thông báo số phí phải trả.

Phí là 1 USD mỗi thùng dầu, các tàu rỗng có thể đi qua tự do.

Ông nói: “Sau khi nhận email, Iran đánh giá xong, tàu sẽ có vài giây để thanh toán bằng Bitcoin, để đảm bảo không bị theo dõi hay bị giữ vì các lệnh trừng phạt”.

Ông cũng nói: “Iran cần giám sát các tàu đi lại qua eo biển để đảm bảo hai tuần ngừng bắn không bị sử dụng cho vận chuyển vũ khí”.

Ông nhấn mạnh: “Tất cả các tàu đều có thể đi qua, nhưng mỗi tàu đều cần thời gian xử lý, Iran không vội vàng”.

Báo cáo cho thấy Iran sẽ yêu cầu các tàu đi qua tuyến đường phía Bắc gần bờ biển, làm dấy lên lo ngại liệu các tàu của phương Tây hay các quốc gia Vùng Vịnh có dám mạo hiểm đi qua hay không.

Phản ứng thận trọng từ chủ tàu phương Tây và chuyên gia vận tải

Chủ tàu phương Tây tỏ thái độ thận trọng trước diễn biến mới tại Hormuz, chờ thông tin chi tiết về cách và thời điểm eo biển mở lại.

Từ khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố (tối thứ Ba) đến trước trưa thứ Tư, báo cáo công khai cho thấy ngoài hai tàu liên quan Iran, chưa có tàu nào mạo hiểm đi qua Hormuz.

Ngày thứ Tư, các tàu bị kẹt tại vùng Vịnh nhận cảnh báo từ chính quyền Iran, rằng nếu không có sự chấp thuận trước, chúng sẽ trở thành mục tiêu tấn công quân sự.

Công ty vận tải lớn thứ hai thế giới Maersk cho biết họ đang gấp rút tìm hiểu các điều khoản liên quan.

Công ty nói: “Ngừng bắn có thể tạo cơ hội đi qua, nhưng chưa đảm bảo chắc chắn về an toàn hàng hải”. Họ cũng bổ sung rằng sẽ tiếp tục vận hành hàng hóa theo thận trọng, hiện chưa điều chỉnh dịch vụ cụ thể.

Theo dữ liệu của Kpler, công ty theo dõi hàng hóa lớn của Pháp, hiện khoảng 187 tàu chở 175 triệu thùng dầu thô và sản phẩm dầu đang bị kẹt ở Vịnh. Khả năng vận chuyển phụ thuộc vào tình hình tại eo biển.

Người trong ngành ước tính có 300–400 tàu đang chờ rời Vịnh, sẵn sàng đi ngay khi được đảm bảo an toàn.

Một số thương nhân cho biết họ vẫn tin rằng tình hình vài ngày tới có thể tương tự hai tuần trước, chỉ một số ít tàu được Iran chấp thuận mới đi theo tuyến nhất định.

Martin Kelly, giám đốc tư vấn EOS Risk, nói với Financial Times rằng trong hai tuần “không thể” giải quyết hết số tàu đang chờ.

Ông giải thích rằng quá trình đi qua mất nhiều thời gian, mỗi ngày chỉ khoảng 10–15 tàu có thể đi qua eo biển, so với 135 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.