Tổng thống Trump trình Quốc hội thỏa thuận hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út
- Vương Quân Nghi
- •
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gửi Quốc hội thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Ả Rập Xê Út để xem xét, nhưng Nhà Trắng khẳng định thỏa thuận sẽ không được thực hiện nếu Riyadh chưa bình thường hóa quan hệ với Israel và gia nhập Hiệp định Abraham.
Theo Reuters, thỏa thuận đạt được vào tháng 7 cho phép doanh nghiệp Mỹ tham gia cung cấp công nghệ hạt nhân dân sự cho Ả Rập Xê Út. Văn kiện được chuyển tới Quốc hội ngày 24/8 và dự kiến được chuyển tới các ủy ban liên quan để xem xét vào ngày 26/8.
Điều kiện bình thường hóa với Israel
Một quan chức Mỹ cho biết lập trường của Tổng thống Trump không thay đổi: thỏa thuận hạt nhân chỉ được thúc đẩy khi Ả Rập Xê Út gia nhập Hiệp định Abraham và thiết lập quan hệ bình thường với Israel.
Hiệp định Abraham là khuôn khổ do Mỹ làm trung gian, giúp Israel bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain vào năm 2020; Morocco sau đó cũng tái lập quan hệ với Israel.
Trước đây, Tổng thống Trump từng coi bình thường hóa quan hệ Ả Rập Xê Út – Israel là điều kiện then chốt để xúc tiến hợp tác hạt nhân Mỹ – Ả Rập Xê Út. Chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden cũng từng tìm cách gắn vấn đề hạt nhân với việc Riyadh bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv.
Năm 2023, Ả Rập Xê Út và Israel từng được cho là tiến gần việc thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức. Tuy nhiên, tiến trình này bị ảnh hưởng sau khi chiến sự tại Gaza bùng phát vào tháng 10 cùng năm. Ả Rập Xê Út hiện yêu cầu phải có một tiến trình “không thể đảo ngược” hướng tới việc thành lập Nhà nước Palestine trước khi công nhận Israel.
Thỏa thuận 30 năm
Thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự Mỹ – Ả Rập Xê Út có thời hạn 30 năm. Kế hoạch bao gồm xây dựng các lò phản ứng AP1000 tại Ả Rập Xê Út, với tổng giá trị dự án lên tới hàng chục tỷ USD.
Dự án có thể mang lại lợi ích đáng kể cho Westinghouse Electric, công ty phát triển lò phản ứng AP1000. Westinghouse hiện thuộc sở hữu chung của Cameco (Canada) và Brookfield Asset Management.
Ả Rập Xê Út muốn phát triển điện hạt nhân để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, giảm lượng dầu dùng cho phát điện trong nước và từ đó dành thêm dầu cho xuất khẩu. Trước đó, Riyadh cũng đã tiếp xúc với Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc và Pháp để tìm kiếm hợp tác hạt nhân.
Quốc hội có 90 ngày xem xét
Theo quy trình “Thỏa thuận 123” của Mỹ, Quốc hội có 90 ngày làm việc để xem xét và phản đối văn kiện. Nếu không có nghị quyết phản đối trong thời hạn này, thỏa thuận sẽ có hiệu lực.
Nếu Quốc hội bác bỏ thỏa thuận, Tổng thống Trump vẫn có thể phủ quyết nghị quyết đó. Khi đó, Quốc hội cần đa số hai phần ba tại cả hai viện để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống.
Tranh cãi về không phổ biến hạt nhân
Một số nghị sĩ Dân chủ và các tổ chức vận động chống phổ biến hạt nhân chỉ trích thỏa thuận, lo ngại văn kiện không cấm rõ ràng Ả Rập Xê Út làm giàu uranium hoặc tái xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Hai hoạt động này có thể tạo ra năng lực kỹ thuật liên quan đến chế tạo vũ khí hạt nhân.
Trái lại, thỏa thuận hạt nhân dân sự Mỹ – UAE ký năm 2009 buộc UAE từ bỏ làm giàu uranium và tái xử lý nhiên liệu hạt nhân, thường được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong chính sách không phổ biến hạt nhân của Mỹ.
Theo Vương Quân Nghi / Epoch Times
Xem thêm
Từ khóa Thỏa thuận hạt nhân Israel Ả Rập Xê-út
