Thế giằng co ở Đông Bắc Á dưới chính sách ngoại giao “mặc cả” của ông Trump

Đối thoại Mỹ-Triều: Điều Bắc Kinh thực sự lo ngại là bị gạt ra bên lề

Theo Reuters đưa tin hôm 20/8, trong cuộc gặp với Cố vấn An ninh Quốc gia Hàn Quốc Wi Sung-lac, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã thúc giục Seoul theo đuổi “quyền tự chủ chiến lược thực sự”, tránh đối đầu giữa các phe và không đứng về bên nào trong cạnh tranh Mỹ-Trung. Ông đồng thời cho rằng giải pháp căn bản để tháo gỡ căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên là Mỹ thay đổi “chính sách thù địch” đối với Triều Tiên.

Bắc Kinh không công khai tuyên bố muốn đứng ra thúc đẩy một hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều. Trái lại, Vương Nghị nhấn mạnh việc Mỹ và Triều Tiên có khôi phục đối thoại hay không là quyết định của chính hai nước; đồng thời yêu cầu Washington thay đổi chính sách đối với Bình Nhưỡng.

Chuyên gia về vấn đề bán đảo Triều Tiên Lâm Chí Hào phân tích rằng nếu đối thoại Mỹ-Triều thực sự được nối lại, xét từ lập trường của Triều Tiên, nước này sẽ có cơ hội tận dụng quan hệ với Mỹ để giảm sự phụ thuộc quá mức vào ĐCSTQ về kinh tế và đối nội. Nếu quan hệ tiếp tục được cải thiện, thậm chí có thể hình thành một trục mới nhằm kiềm chế Trung Quốc và Nga.

Tuy nhiên, đối thoại Mỹ-Triều vẫn phải đối mặt với nhiều trở ngại lớn nếu muốn đạt được đột phá thực chất. Điểm mấu chốt là Mỹ vẫn coi phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên là mục tiêu cốt lõi, trong khi Triều Tiên đã xem năng lực hạt nhân là một con bài quan trọng để duy trì an ninh của chế độ.

Lâm Chí Hào chỉ ra rằng đối với Bắc Kinh, mặc dù không muốn quan hệ Mỹ-Triều phát triển đến mức loại ĐCSTQ ra bên ngoài, nhưng xét từ góc độ an ninh khu vực, Trung Quốc cũng không muốn chứng kiến Mỹ và Triều Tiên xảy ra xung đột quân sự, bởi điều đó có thể khiến khủng hoảng hạt nhân Triều Tiên leo thang và tiếp tục tác động đến lợi ích an ninh của chính Trung Quốc.

Thẩm Minh Thất cũng cho rằng điều ĐCSTQ lo ngại nhất hiện nay là “bị gạt ra bên lề theo hai hướng”: một mặt, Triều Tiên ngày càng củng cố quan hệ quân sự với Nga; mặt khác, Mỹ và Triều Tiên lại khởi động đàm phán.

Tô Tử Vân ví tình thế này như “hai phiên bản Tam Quốc diễn nghĩa”: Trung-Nga-Triều hình thành một trục, còn Mỹ-Nhật-Hàn (hoặc Mỹ-Hàn) hình thành một trục khác. Ông đặc biệt chỉ ra rằng Nhật Bản cũng không hỗ trợ chiến dịch tại Vịnh Ba Tư, nhưng do có lập trường cứng rắn với ĐCSTQ nên không bị Trump thu hẹp sự hiện diện quân sự. Điều này cho thấy thái độ của Seoul đối với Bắc Kinh có thể trở thành biến số then chốt.

Chính phủ Lee Jae-myung điều chỉnh lập trường: Không phải “thân Trung” mà là tăng thêm quân bài

Các chuyên gia cho rằng chính phủ Lee Jae-myung đang theo đuổi một chiến lược cân bằng mang tính “thực dụng”.

Một mặt, Hàn Quốc cần sự bảo đảm an ninh quân sự từ Mỹ; mặt khác, Seoul muốn cải thiện quan hệ kinh tế và ngoại giao với ĐCSTQ, đồng thời tận dụng ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với Bình Nhưỡng để tạo thêm không gian cho chính sách hòa bình trên bán đảo Triều Tiên.

Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun gần đây cho biết Seoul đang thúc đẩy cuộc gặp giữa Lee Jae-myung và Tập Cận Bình bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11.

Tô Tử Vân nhận định chính phủ Lee Jae-myung đã điều chỉnh lập trường rõ rệt hơn so với thời điểm tranh cử. Seoul khôi phục đối thoại về tình báo quân sự với Nhật Bản và cũng không mạnh tay phản đối sự hiện diện của quân đội Mỹ tại Hàn Quốc.

Vì vậy, ông cho rằng mục tiêu thực sự của Lee Jae-myung là duy trì “tính trung lập” hoặc mở rộng không gian tự chủ ngoại giao, chứ không đơn thuần là thân Trung Quốc.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ chiến lược này có thể bị ông Trump diễn giải là “độ tin cậy của đồng minh đang suy giảm”. Mark cảnh báo ý tưởng cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc của Lee Jae-myung “khá nguy hiểm”, tương tự thời kỳ Ma Ying-jeou ở Đài Loan.

Ông chỉ ra rằng mô hình trước đây của Hàn Quốc là “kinh tế dựa vào Trung Quốc, quốc phòng dựa vào Mỹ” hiện khó tiếp tục duy trì. Sức cạnh tranh của hàng hóa Hàn Quốc tại thị trường Trung Quốc đã suy giảm, trong khi ngành bán dẫn cũng khó cạnh tranh với TSMC. Một mặt, Lee Jae-myung tận dụng năng lực phát triển của ngành công nghiệp quốc phòng để đàm phán với Mỹ và giành quyền kiểm soát tác chiến; mặt khác, ông khởi động lại việc thanh lọc những người “thân Nhật và có hành vi phản dân tộc”, đồng thời gây thêm bất đồng với Nhật Bản, cản trở việc hình thành tam giác Mỹ-Nhật-Hàn. Sự dao động này có thể khiến Mỹ giảm hỗ trợ quân sự cho Hàn Quốc, thậm chí trực tiếp đàm phán với Triều Tiên trong tương lai, qua đó làm giảm đáng kể tầm quan trọng của Seoul.

Markdự đoán Mỹ có thể cắt giảm đáng kể sự hiện diện quân sự tại Hàn Quốc. Nếu Seoul tiếp tục dao động, Hàn Quốc cuối cùng có thể đánh mất thị trường Mỹ và phải chịu tổn thất kinh tế.

Ông Thẩm Minh Thất cho rằng trong tương lai, quan hệ giữa bốn bên sẽ không đơn thuần là đối đầu cứng nhắc giữa 2 phe hay một cuộc đối đầu đa phương. Thay vào đó, cùng với những diễn biến của “cuộc gặp Trump-Kim” (nếu diễn ra) hoặc cuộc gặp giữa Tập Cận Bình và Lee Jae-myung bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC, quan hệ 4 nước có thể xuất hiện một quá trình tái cấu trúc lợi ích mang tính động.

Trong thời gian diễn ra APEC vào tháng 11, có 3 vấn đề đáng theo dõi: “cuộc gặp Trump-Kim” liệu có thực sự mở ra một kênh ngoại giao mới hay không; Triều Tiên có điều chỉnh mức độ phụ thuộc vào Nga và ĐCSTQ do tiếp xúc với Mỹ hay không; và Lee Jae-myung có thể duy trì thế chủ động chiến lược của Hàn Quốc như thế nào giữa cạnh tranh Mỹ-Trung và vấn đề an ninh trên bán đảo Triều Tiên.