ĐCSTQ đã diễn tập “kiểm soát xuất nhập cảnh” từ 9 năm trước
- Lý Tân Vũ
- •
Việc kiểm soát công dân Trung Quốc xuất cảnh đang trở thành một chủ đề hết sức nhạy cảm trong xã hội Trung Quốc thời gian gần đây. Ngày 31/7, Quốc vụ viện Trung Quốc do Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) kiểm soát tuyên bố sẽ thi hành “Quy định quản lý xuất nhập cảnh” mới từ ngày 15/9. Tuy nhiên, các biện pháp “kiểm soát biên giới” và thẩm tra xuất cảnh tại nhiều địa phương có thể đã sớm bước vào “trạng thái thời chiến”.
Gần đây, Epoch Times có được một tài liệu mật bắt nguồn từ cơ quan công an Tân Cương. Hướng dẫn thực thi pháp luật này được bí mật in ấn từ 9 năm trước, cho thấy một số biện pháp hiện đang diễn ra tại các cửa khẩu trên toàn Trung Quốc, như kiểm tra điện thoại, thẩm tra mạng xã hội và áp dụng biện pháp liên đới đối với cả nhóm, thực tế đã được thể chế hóa trong hoạt động kiểm soát xuất nhập cảnh tại một số khu vực từ năm 2017.
“Mô hình thử nghiệm kiểm soát” từng lấy mục tiêu chống khủng bố làm trọng tâm này liệu có đang biến thành một “chiếc lồng xuất cảnh” dành cho người dân bình thường trên toàn Trung Quốc?
Biện pháp kiểm soát biên giới chống khủng bố năm 2017 nhắm tới người dân bình thường?
Theo BBC Tiếng Trung đưa tin hôm 20/8, vào tháng 6 năm nay, anh Lý Minh (tên giả), 25 tuổi, quê Hồ Nam, khi đang du lịch Malaysia đã không rõ vì lý do gì bị chính quyền ĐCSTQ đưa vào “danh sách nguy cơ cao liên quan đến lừa đảo qua viễn thông”. Sau đó, công an địa phương nơi đăng ký hộ khẩu gọi điện yêu cầu anh phải về nước trong vòng 3 ngày, nếu không sẽ coi anh là “kẻ lừa đảo” và hủy đăng ký hộ khẩu.
Để chứng minh mình vô tội, anh Lý Minh nhanh chóng trở về nước. Tuy nhiên, anh không những không được xóa khỏi diện tình nghi mà còn tiếp tục bị đưa vào “danh sách hạn chế xuất cảnh”, khiến anh trong một thời gian dài sau đó không thể xuất cảnh.
Trong khi đó, ngày càng có nhiều thông tin được tiết lộ trên mạng, khiến người dân lo lắng.
Ngày 19/8, một hành khách đi từ Thượng Hải đến Seattle đã kể lại trải nghiệm của mình cho blogger “La Tường ~ Phá màn, đẩy tường”, người lâu nay theo dõi các sự kiện đột xuất trong xã hội Trung Quốc. Người này cho biết hải quan Thượng Hải không chỉ yêu cầu hành khách điền một “tờ đăng ký xuất cảnh” xâm phạm quyền riêng tư nghiêm trọng, mà còn buộc nhiều hành khách mở khóa điện thoại, đưa vào “phòng nhỏ màu đen” để kiểm tra bằng máy móc và thủ công.
Theo “biểu mẫu đăng ký xuất cảnh Sân bay Quốc tế Phố Đông Thượng Hải” do hành khách này cung cấp, các nội dung hải quan yêu cầu điền bao gồm thông tin cá nhân cơ bản, thông tin hành trình xuất cảnh, tình hình thành viên gia đình, các mối quan hệ ở nước ngoài, mạng internet và mạng xã hội, hoạt động trên internet, tài sản, tình hình tài chính và nhiều thông tin khác.
Trên điện thoại của một hành khách, tất cả ứng dụng đều là ứng dụng mới được cài đặt, khiến cảnh sát cho rằng người này sử dụng điện thoại dự phòng và che giấu “điện thoại thường dùng”, nên đã bị đưa đi ngay tại chỗ. Dưới sự kiểm tra nghiêm ngặt, các hành khách thấp thỏm lo sợ, cuối cùng khoảng một nửa số hành khách bị buộc phải xuống máy bay.
Người dân giật mình nhận ra rằng việc kiểm tra xuất cảnh đang biến thành một hình thức “kiểm tra bỏ túi” trên diện rộng. Nhưng nhiều người không biết rằng những biện pháp kiểm soát mạnh tay tưởng như đột ngột này không phải là ý định nhất thời của chính quyền. Những biện pháp kiểm tra xuất cảnh bị cư dân mạng đánh giá là “như đang bị thẩm vấn”, “khiến người ta suy sụp”, thực tế đã được công an Tân Cương sử dụng từ 9 năm trước để theo dõi, kiểm tra và gây sức ép đối với những người xuất nhập cảnh.
Tài liệu nội bộ năm 2017 mà Epoch Times có được quy định rõ rằng các cơ quan liên quan phải tận dụng tối đa “nền tảng tác chiến liên hợp tích hợp, nền tảng tình báo lớn chống khủng bố, nền tảng kỹ thuật trinh sát…” để tiến hành kiểm tra chuyên sâu đối với “danh tính ảo trên mạng, thông tin liên lạc trên mạng, nền tảng mạng xã hội” của các đối tượng mục tiêu.
“Danh sách kiểm tra người xuất nhập cảnh tại các quốc gia nhạy cảm” trong sổ tay còn yêu cầu cảnh sát và lực lượng kiểm soát biên giới thu thập số điện thoại, tài khoản liên lạc trực tuyến, tài khoản ngân hàng, nguồn tiền, công cụ thanh toán trực tuyến, địa chỉ cư trú, các mối quan hệ xã hội, lý do xuất nhập cảnh, hoạt động ở nước ngoài (như làm việc, du lịch, chữa bệnh)… của đối tượng, gần như bao quát mọi thông tin quan trọng có thể nghĩ tới.
“Tài liệu mật Tân Cương” dùng để làm gì?
Tên đầy đủ của tài liệu mật Tân Cương mà Epoch Times độc quyền có được là “Sổ tay công tác ‘phòng ngừa hồi lưu’ của cơ quan công an trực thuộc châu Y Lê (2017)”.
“Phòng ngừa hồi lưu” ở đây chỉ một hệ thống “kiểm soát biên giới” chuyên biệt và cực kỳ nghiêm ngặt do cơ quan công an Tân Cương xây dựng với mục tiêu chống khủng bố. Cụ thể, hệ thống này thông qua sàng lọc thông tin trực tuyến và kiểm soát theo mạng lưới ở ngoại tuyến nhằm ngăn chặn những người từng liên quan đến khủng bố, các vụ án hoặc thuộc diện nhạy cảm ở nước ngoài, cũng như ngăn tư tưởng và nguồn tiền của họ xâm nhập trở lại Trung Quốc.
Hệ thống kiểm soát biên giới này gồm 3 khâu chính: xác định đối tượng cần phòng ngừa, nhận diện đối tượng và áp dụng các biện pháp phòng ngừa.
Trước hết, về việc xác định đối tượng cần phòng ngừa, tài liệu liệt kê hàng chục tiêu chí, bao gồm người liên quan đến khủng bố, người xuất cảnh nhưng chưa trở về, du học sinh, người kinh doanh, người đột ngột bỏ học… Không chỉ áp dụng cách phân loại “bỏ túi” đối với các nhóm trọng điểm, phạm vi kiểm soát còn mở rộng tới người thân trực hệ và các mối quan hệ xã hội chủ yếu của họ.
Thứ hai, về việc nhận diện đối tượng cần phòng ngừa, cảnh sát thiết lập phương thức thẩm tra, đối chiếu chéo cả trực tuyến lẫn ngoại tuyến. Trực tuyến, thông qua nền tảng tác chiến liên hợp tích hợp, họ thu thập thông tin về hành trình, liên lạc, dòng tiền và dấu vết trên mạng xã hội để tiến hành cái gọi là “khám sức khỏe điện tử” (thuật ngữ trong tài liệu). Ngoại tuyến, cảnh sát khu vực phải tiến hành “tiếp xúc trực diện” và cái gọi là “khám sức khỏe thủ công” (thuật ngữ trong tài liệu) trong vòng 7 ngày, đồng thời bố trí người cung cấp tin bí mật tiếp cận để thu thập tình báo.
Cuối cùng, về các biện pháp phòng ngừa cụ thể, hệ thống này bao gồm “theo dõi trong 90 ngày” đối với các đối tượng có nguy cơ cao, “biên bản phòng ngừa liên lạc” đối với người nhà, bắt buộc thẩm vấn trước khi xuất cảnh, 21 hạng mục thẩm vấn nghiêm ngặt sau khi đến nơi, cùng với việc cưỡng chế thu giữ hộ chiếu và yêu cầu báo cáo trong toàn bộ quá trình.
Tài liệu cho thấy hệ thống kiểm soát biên giới dành cho một khu vực cụ thể này đã xây dựng, ít nhất từ 9 năm trước, một mô hình kiểm soát theo mạng lưới 24/7, kết hợp giữa “kỹ thuật số + biển người”.
Một cuốn hộ chiếu biến thành công cụ kiểm soát trong tay công an như thế nào?
Nếu việc kiểm tra thiết bị điện tử và mạng xã hội cho thấy “biện pháp kỹ thuật” của hệ thống này, thì những quy định về quản lý hộ chiếu trong tài liệu lại cho thấy chính quyền đã biến một giấy tờ đi lại hợp pháp của công dân thành một “xiềng xích chính trị” bị cơ quan công an kiểm soát toàn diện như thế nào.
Sổ tay này kèm theo “Sơ đồ quy trình xin cấp hộ chiếu”, thể hiện rất rõ cách một cuốn hộ chiếu bị kiểm soát trong suốt vòng đời, từ khi nộp đơn, xét duyệt cho đến khi được cấp và sử dụng.
Theo quy trình này, sau khi người xin cấp hộ chiếu nộp hồ sơ, họ không chỉ phải chịu sự kiểm tra của cảnh sát khu vực về biểu hiện thực tế, các mối quan hệ xã hội và thu nhập gia đình, mà còn phải được cơ quan xuất nhập cảnh đối chiếu với “3 kho dữ liệu” (gồm Kho những người bị pháp luật trên toàn quốc cấm xuất cảnh, Kho những người bị hạn chế xuất cảnh ở Tân Cương và Kho cán bộ, nhân viên nhà nước). Sau đó, bộ phận bảo vệ an ninh quốc gia can thiệp, đồng thời chuyển thông tin của người xin cấp hộ chiếu đến “phòng tác chiến liên hợp tích hợp” để phân tích dấu vết trên nhiều nền tảng; bộ phận điều tra kinh tế tiến hành kiểm tra toàn diện các tài khoản tài chính của gia đình người xin cấp hộ chiếu. Chỉ sau khi tất cả các cơ quan đánh giá đạt yêu cầu thì hộ chiếu mới được cấp.
Sau khi hộ chiếu được gửi đến đồn công an địa phương, người xin hộ chiếu và người xuất cảnh còn phải đến đội bảo vệ an ninh quốc gia địa phương để tham gia tập huấn tập trung. Chỉ những người đạt yêu cầu sau khóa tập huấn mới có thể đến phòng cảnh vụ nhận hộ chiếu.
Nhưng như vậy vẫn chưa hết. Đáng chú ý nhất là các quy định kiểm soát sau khi nhận hộ chiếu. Sơ đồ quy trình trong sổ tay ghi rõ: “Mỗi lần trước khi xuất cảnh phải đến phòng cảnh vụ báo cáo; trong vòng 7 ngày sau khi trở về phải giao hộ chiếu lại cho phòng cảnh vụ để đăng ký”. Nếu muốn ra nước ngoài lần tiếp theo, người đó phải một lần nữa xin chính quyền địa phương và cơ quan công an phê duyệt.
Điều này có nghĩa là, ngay cả khi hộ chiếu đã được giao cho công dân, đó hoàn toàn không phải là giấy tờ mà công dân có thể tự do sử dụng. Trên thực tế, từ khoảng năm 2016, truyền thông nước ngoài từng đưa tin rộng rãi rằng nhiều nơi ở Tân Cương yêu cầu người dân giao nộp hộ chiếu cho cơ quan công an để “quản lý tập trung”.
Công an thực sự nắm giữ điều gì?
Một cuốn hộ chiếu vốn chỉ là giấy tờ đi lại hợp pháp để công dân xuất cảnh. Nhưng qua quy trình được thể hiện trong tài liệu nội bộ của công an Tân Cương năm 2017, từ khâu xin cấp, thẩm tra, cấp phát cho đến nhận hộ chiếu, tất cả đều được đặt trong một hệ thống thẩm tra an ninh và kiểm soát con người cực kỳ chặt chẽ.
Nói cách khác, thứ công an thực sự nắm giữ không chỉ là một cuốn hộ chiếu, mà là toàn bộ thông tin riêng tư của người sử dụng hộ chiếu, cũng như quyền tự do đi lại vốn thuộc về người đó. Điều này cũng cho thấy việc kiểm tra xuất cảnh đang gây chú ý tại nhiều nơi ở Trung Quốc hiện nay có một tiền lệ lịch sử có thể truy nguyên.
Nếu “phòng ngừa hồi lưu” khi đó là một cơ chế kiểm soát đặc biệt được triển khai nhằm vào các khu vực và nhóm người cụ thể, thì cùng với việc “Quy định quản lý xuất nhập cảnh” phiên bản mới được triển khai, một vấn đề cốt lõi mà dư luận ngày nay cần quan tâm là: Liệu logic kiểm soát cực đoan vốn ban đầu được sử dụng để “chống khủng bố” này đã phá vỡ giới hạn về địa bàn và đang biến thành một mô hình thẩm tra tiêu chuẩn hóa nhằm vào công dân bình thường hay không?
Vậy, dưới những biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt, rốt cuộc những nhóm người nào ở Tân Cương đã bị hạn chế đi lại? Khi đó, công an Tân Cương đã dựa vào đâu để xác định một người là “có nguy cơ”?
Xin tiếp tục theo dõi các bài báo tiếp theo trong loạt phóng sự này.
Xem thêm
Từ khóa Xã hội Trung Quốc xuất nhập cảnh
