Chiến tranh Iran khiến thiếu hụt nguyên liệu, gây chấn động chuỗi cung ứng của Trung Quốc

Lý Bình
•
Chủ Nhật, 12/04/2026

Khi các hoạt động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran tiếp tục leo thang, chuỗi cung ứng của Trung Quốc bắt đầu chịu áp lực nghiêm trọng. Các phân tích mới nhất cho thấy tính đến hiện tại, xung đột đã kéo dài 6 tuần, thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái đình trệ, giá các sản phẩm công nghiệp chủ chốt của Trung Quốc tăng mạnh và tình trạng gián đoạn nguồn cung ngày càng nghiêm trọng.

Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 16/6/2023: Cảng nước sâu Yangshan dành cho tàu container, nằm ở vịnh Hàng Châu phía nam Thượng Hải. (Nguồn ảnh minh họa: ambient_pix/ Shutterstock)

Trong tháng Ba năm nay, giá xuất xưởng của nhà máy Trung Quốc ghi nhận mức tăng so với cùng kỳ lần đầu tiên kể từ năm 2022. Một số sản phẩm polyethylene tại Trung Quốc đã tăng giá gấp đôi, khiến thị trường nguyên liệu đầu vào cho hàng loạt sản phẩm như túi nhựa, chai lọ, quần áo và đồ chơi bị xáo trộn. Một số loại sợi carbon cũng tăng khoảng 20%, do nguyên liệu có nguồn gốc từ Trung Đông, được sử dụng rộng rãi trong ngành ô tô và hàng tiêu dùng.

Thiếu hụt nguyên liệu tác động toàn diện đến sản xuất

Báo Financial Times dẫn phân tích của Cameron Johnson, đối tác cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions ở Thượng Hải, cảnh báo rằng tình trạng gián đoạn lần này có thể còn nghiêm trọng hơn cả giai đoạn đại dịch COVID-19. Tất cả các nguyên liệu thô, đặc biệt là những mặt hàng phải nhập khẩu hoặc vốn đã khan hiếm, hiện đều đối mặt với rủi ro thiếu hụt, gián đoạn nguồn cung và sự bất định về thời điểm khôi phục hoạt động bình thường.

Phân tích cho thấy trước khi chiến tranh Iran nổ ra, khoảng 1/3 lượng dầu và 25% khí tự nhiên nhập khẩu của Trung Quốc phụ thuộc vào khu vực Trung Đông. Khu vực này cũng là nguồn cung quan trọng của methanol, polyethylene, lưu huỳnh và các sản phẩm hóa dầu, nông nghiệp. Dù Trung Quốc hiện chưa phải sử dụng đến dự trữ dầu chiến lược, nhưng giá dầu tăng và vận tải biển chậm trễ đã gây tác động tới nhiều loại sản phẩm dầu khí và hóa chất.

Các phân tích cho rằng những áp lực này không chỉ khiến các nhà sản xuất lo ngại, mà ngay cả giới lãnh đạo Trung Quốc cũng bắt đầu đặt câu hỏi về tính ổn định của hệ thống an ninh năng lượng. Ông Bành Thiệu Tông, cựu quan chức Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc, hiện là phó chủ tịch Hiệp hội Cải cách Kinh tế Trung Quốc, trong một tài liệu chính sách cuối tháng 3 đã hiếm hoi cảnh báo rằng trong bối cảnh môi trường bên ngoài phức tạp và nghiêm trọng, cần chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất.

Ông cho biết chi phí của các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như logistics, vận tải, hàng không, vận tải biển và thép đã tăng tới 25%, làm xói mòn lợi nhuận doanh nghiệp và gây áp lực lớn lên các doanh nghiệp nhỏ. Ngay cả ngành sản xuất công nghệ cao cũng đối mặt rủi ro lớn do thiếu nguồn cung nguyên liệu quan trọng, bao gồm khí công nghiệp như heli — vốn được sử dụng trong bán dẫn và công nghệ y tế.

Theo phân tích của công ty tư vấn Trivium China, giá khí heli tinh khiết tại Trung Quốc đã tăng 110% kể từ khi Iran bị tấn công, trong khi giá helium lỏng độ tinh khiết thấp cũng tăng khoảng 65% từ đầu năm đến nay.

Thiếu hụt nguyên liệu lan sang cả sản xuất quy mô nhỏ

Tình trạng thiếu nguyên liệu cũng ảnh hưởng tới các nhà sản xuất nhỏ. Một doanh nghiệp sản xuất kệ ở thành phố Ôn Châu, miền Đông Trung Quốc cho biết đã quyết định tăng giá tất cả đơn hàng mới trong tháng này do chi phí nguyên liệu, đặc biệt là nhựa cốt lõi, tăng mạnh. Một nhà xuất khẩu đồ dã ngoại tại trung tâm hàng hóa Nghĩa Ô cho biết giá vải tăng 20% khiến giá lều trại và ghế cắm trại dự kiến tăng theo, dẫn tới đơn hàng bị trì hoãn hoặc cắt giảm.

Tác động tăng giá dầu chưa bộc lộ hết

Các phân tích cho rằng trong quá trình giá dầu tăng, các doanh nghiệp dầu khí nhà nước Trung Quốc đã hấp thụ một phần chi phí, vì vậy người tiêu dùng chưa cảm nhận đầy đủ tác động của việc giá dầu tăng mạnh.

Ngay khi chiến tranh Iran bùng phát, chính quyền Trung Quốc đã cấm xuất khẩu diesel, nhiên liệu hàng không và một số loại phân bón nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước. Tuy nhiên, các nhà phân tích và giới ngoại giao cảnh báo rằng nếu xung đột tiếp tục kéo dài, Bắc Kinh có thể mở rộng lệnh cấm xuất khẩu sang các sản phẩm công nghiệp khác như nhựa, hỗn hợp phân bón và axit sulfuric, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều quốc gia phụ thuộc vào thương mại với Trung Quốc.