Thắp sáng ngọn đèn tâm: Sống thiền

Con người sống là vì điều chi? Mục đích chân chính của đời người, ý nghĩa của sinh mệnh, giá trị của sinh mệnh cuối cùng là gì? Rốt cuộc có bao nhiêu người thực sự suy nghĩ kỹ về điều này?

Nói đến sinh mệnh, tất cũng nên nói về “mệnh”. Vũ trụ vận động theo quy luật riêng của mình, người xưa gọi là luật, là Pháp, là Đạo. Nói theo ngôn ngữ hiện đại, to lớn như các thiên hà, cho đến các hệ mặt trời, các hố đen, các vì sao… đều có quỹ tích riêng có thể đoán biết được. Nhỏ như các phân tử, nguyên tử, proton, electron… đều có nguyên tắc riêng có thể suy tính được. Vậy thì con người nhỏ bé ở bên trong vũ trụ này hẳn là không nằm ngoài tính khả tri ấy. Ngày nay nếu có đủ dữ liệu về một người, các hệ thống tính toán phức tạp có thể dự đoán được hành động tiếp theo của người ấy. Điều này cho thấy sự tồn tại và tính dự đoán được của “mệnh”.

Người xưa không giải thích bằng khoa học như thế, mà theo đuổi một con đường phát triển văn minh khác, do đó trong lý niệm truyền thống đã có khái niệm “mệnh”, nói rằng “Lạc Thiên tri mệnh, cố bất ưu” (Kinh Dịch), thuận theo sự biến đổi của thiên ý, biết được mệnh số, vui vẻ với mọi việc. Văn hóa cổ xưa cho rằng vận mệnh của con người có thể biết trước và coi trọng việc thấu hiểu vận mệnh, hay còn gọi là “tri mệnh”, biết mệnh trời.

Người xưa tôn sùng thiên nhân hợp nhất, lạc thiên tri mệnh, hiểu được làm hết khả năng và tuân theo thiên mệnh. “Sinh tử có mệnh, phú quý tại Trời”, “Đắc được là may mắn của ta, mất đi là số mệnh của ta”. Luận Ngữ giảng “Bất tri mệnh, vô dĩ vi quân tử dã”, không biết mệnh, thì không thể được gọi là bậc quân tử. Vậy nên người xưa có thể từ trong cuộc sống giản dị thường ngày mà tĩnh tâm, trải nghiệm thân tâm cân bằng, đồng hoá với vũ trụ, thuận theo quy luật của vũ trụ, nâng cao đời sống tinh thần và thăng hoa đạo đức, từ đó mà có được sự tự tại vui sống.

Con người hiện đại chúng ta dường như lại đang mê đắm theo đuổi những điều khác, luôn thích với cao, theo đuổi thành công nhanh chóng cùng sự thỏa mãn những ham muốn vật chất. Thậm chí có những người còn sống mơ màng, cũng có rất nhiều người khao khát phù phiếm, quần quật liều mạng trong những danh, lợi, tình, dục. Còn có những người đã hoàn toàn huỷ hoại những phẩm chất cơ bản nhất cần có trong cuộc sống. Và rốt cuộc bao nhiêu người có thể tĩnh tâm xuống để cảm nhận ý nghĩa của nhân sinh?

Thực ra, những nỗi khổ của đời người chẳng qua là quá ư chấp trước vào công danh lợi lộc, tựa như tiền tài, danh vọng, địa vị. Nhưng vạn sự ở thế gian đều là có nhân duyên, chứ không phải Trời thuận theo ý muốn của người. Nếu có những ham muốn vật chất quấn thân, con người đương nhiên sẽ không thoát ra được, cũng không vui vẻ lên được. Thử nghĩ một chút, một người không thuận theo thiên mệnh, tham lam vô độ, ảo vọng hão huyền thì kết quả sẽ là oán hận và mệt mỏi mà thôi. Một người đối với sinh tử, phú quý đều thuận theo tự nhiên, vẫn hoàn toàn có thể gắng hết sức làm những việc mà bản thân có thể làm được, qua đó lại rèn giũa tiết hạnh, nâng cao đạo đức, phát triển sự nghiệp, vậy cũng là bậc quân tử rồi.

Công bằng mà nói, hầu hết chúng ta đều là phàm phu tục tử, mong muốn làm quân tử theo kiểu người xưa sẽ là điều xa vời. Tuy nhiên làm người thì nên mở rộng tầm nhìn hết mức có thể, làm tốt công việc của mình một cách thiết thực, và sống một cách thoải mái, cuộc sống tự nhiên sẽ cân bằng, cho dù không phải là rất tốt nhưng cũng có thể coi là vừa phải. Chúng ta thực sự không có lý do gì để tự lừa mình dối người và nâng bản thân lên cao, hoặc là thổi phồng bản thân, cứ phải xếp mình vào nhóm người đặc biệt, dư dật tiền của, hay chuyên gia học giả, trái lại lại thành ra chán nản nhụt chí, cả đời sầu muộn không vui.

Cho dù đã trải qua bao nhiêu danh, lợi, tình, yêu, ghét, thật, giả, động, tĩnh, hư, thực, chúng ta nên chăng cần tỉnh ngộ về cuộc sống. Khi đó mọi việc xảy ra xung quanh chúng ta đều có thể là nguồn gốc của những nụ cười, niềm vui, và hạnh phúc trong cuộc đời. Lạc quan và có trách nhiệm, xem nhẹ được mất, luôn tươi cười, biết rằng hoa đẹp cũng có ngày tàn, biết rằng phúc họa đan xen, biết rằng nghịch cảnh là sự tôi luyện, biết rằng vẫn luôn có hy vọng ở phía trước.

Sinh mệnh vô cùng quý giá, chỉ khi hiểu được sự vô thường của sinh mệnh thì mới có thể cảm ngộ được một ý nghĩa khác của đời người. Vạn vật vạn sự chỉ cần tĩnh lặng quan sát thì đều có thể thấy được niềm vui. Cuộc sống là nghệ thuật, cũng là trí huệ. Thủ phận thủ đức, có trí huệ tự nhiên sẽ không cực đoan, trung dung mà hướng thiện, theo chính đạo. Khi ấy thân tâm mới có thể cân bằng khoẻ mạnh, mới có thể sống thoải mái hơn, và có ý nghĩa hơn.

Dựa theo “Thắp sáng ngọn đèn tâm: Sống thiền“
Đăng trên ChanhKien.org
Tác giả: Quách Vi Ngôn

Xem thêm:

• Tâm và đức trong lý niệm của cổ nhân
• “Liêm” và “sỉ” trong lý niệm của cổ nhân

Mời xem video: