Từ vụ Cisco đến loạt điều tra đoạt giải Pulitzer: Công nghệ Mỹ và hệ thống giám sát của ĐCSTQ

Sau khi Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ thụ lý “vụ án Cisco”, loạt phóng sự của Associated Press (AP) đã được trao Giải Pulitzer, tiếp tục phơi bày cách nhiều tập đoàn công nghệ cao của Hoa Kỳ đang hỗ trợ ĐCSTQ thực hiện các hành vi bức hại nhân quyền. Cùng một phương thức, cùng một hậu quả, cùng một kiểu biện minh.

Loạt phóng sự điều tra của AP được trao Giải Pulitzer

Ngày 4/5, Giải thưởng Pulitzer năm 2026 đã được công bố, trong đó “Giải Phóng sự Quốc tế” được trao cho 5 phóng viên của AP gồm Dake Kang, Garance Burke, Byron Tau, Aniruddha Ghosal và cộng tác viên Yael Grauer nhờ loạt điều tra chuyên sâu mang tầm quốc tế về các công cụ giám sát quy mô lớn được phát triển tại Thung lũng Silicon, mở rộng sang Trung Quốc và lan rộng ra toàn cầu.

Loạt điều tra gồm 7 bài viết, được thực hiện trong suốt 3 năm, trải dài qua 3 châu lục và vượt qua vô vàn khó khăn.

Một trong những bài viết mang tiêu đề: “Tài liệu nội bộ cho thấy Thung lũng Silicon đã tiếp tay cho hoạt động giam giữ hàng loạt và giám sát tàn bạo của Bắc Kinh”. Bài báo phơi bày cách Thung lũng Silicon tham gia chủ đạo vào việc thiết kế và xây dựng các hệ thống giám sát do Trung Quốc triển khai, tiêu biểu là “Dự án Lá chắn Vàng” của Bộ Công an, qua đó hỗ trợ các hành vi vi phạm nhân quyền.

Một phần thông tin của cuộc điều tra đến từ hàng chục nghìn email và cơ sở dữ liệu bị rò rỉ từ một công ty giám sát của Trung Quốc; phần khác đến từ hàng chục nghìn trang tài liệu mật của các tập đoàn và chính phủ, cùng các tài liệu tiếp thị công khai bằng tiếng Trung Quốc và hàng nghìn hồ sơ mua sắm công. Ngoài ra còn có dữ liệu thu thập từ hàng chục đơn yêu cầu công khai hồ sơ. Các phóng viên cũng đã phỏng vấn hơn 100 kỹ sư đương nhiệm và cựu kỹ sư tại Trung Quốc và Hoa Kỳ cùng các lãnh đạo tập đoàn cấp cao, chuyên gia, quan chức chính phủ, nhân viên hành chính và cảnh sát.

Sản phẩm của các tập đoàn công nghệ cao âm thầm hỗ trợ ĐCSTQ bức hại người dân Trung Quốc

Trong loạt phóng sự này, những tập đoàn được nhắc đến thường xuyên nhất là những cái tên quen thuộc: IBM, Dell, HP, Oracle, Cisco, Seagate và thậm chí cả Nvidia.

Bài báo đưa ra nhiều ví dụ cụ thể. Một trường hợp cho thấy nhà thầu quốc phòng Trung Quốc Huadi Corporation, từng hợp tác với IBM để thiết kế cho Bắc Kinh hệ thống an ninh trọng yếu mang tên “Dự án Lá chắn Vàng”, được sử dụng nhằm kiểm duyệt internet và trấn áp cái gọi là “phần tử khủng bố”, học viên Pháp Luân Công và thậm chí cả những dân làng bị xem là “gây phiền phức”.

“Dự án Lá chắn Vàng” cũng chính là hệ thống mà nguyên đơn trong “vụ án Cisco” cáo buộc bị đơn đã hỗ trợ xây dựng và Cisco đã trúng thầu ngay từ giai đoạn đầu triển khai dự án.

Một số tập đoàn thậm chí còn xem khả năng hỗ trợ ĐCSTQ trấn áp các nhóm sắc tộc thiểu số cụ thể như một điểm bán hàng. Dell từng phối hợp với một công ty giám sát của Trung Quốc quảng bá trên tài khoản WeChat chính thức của mình một mẫu máy tính xách tay trí tuệ nhân tạo “cấp quân sự”, tuyên bố thiết bị này có khả năng “nhận diện mọi chủng tộc”.

Ngoài ra, Tập đoàn Công nghệ Sinh học khổng lồ Thermo Fisher Scientific đã quảng bá các bộ xét nghiệm ADN cho cảnh sát Trung Quốc trên trang web của mình, tuyên bố các sản phẩm này được “thiết kế riêng” cho người Trung Quốc, bao gồm cả các dân tộc thiểu số như người Duy Ngô Nhĩ và người Tây Tạng.

Có thể nói, tất cả những đặc điểm này đều mang cảm giác quen thuộc và đều từng xuất hiện trong “vụ án Cisco”. IBM cùng các tập đoàn khác được AP chất vấn đã phản hồi rằng họ hoàn toàn tuân thủ mọi quy định pháp luật, lệnh trừng phạt và các quy định kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ áp dụng cho hoạt động kinh doanh của họ tại Trung Quốc — cả trong quá khứ lẫn hiện tại.

“Chúng tôi bán thiết bị. Người sử dụng — ở đây là các cơ quan an ninh của chính quyền ĐCSTQ — sử dụng chúng như thế nào thì chúng tôi không biết và cũng không chịu trách nhiệm; chúng tôi tuân thủ pháp luật”. Đây cũng chính là lập luận biện minh mà phía bị đơn đưa ra trong “vụ án Cisco”.

Trực tiếp tiếp thị công nghệ, trở thành công cụ để ĐCSTQ kiểm soát công dân

Mặc dù các tập đoàn này thường tuyên bố họ không chịu trách nhiệm về cách sản phẩm được sử dụng, nhưng các tài liệu tiếp thị của họ lại cho thấy họ thường trực tiếp quảng bá công nghệ của mình như những công cụ phục vụ lực lượng cảnh sát Trung Quốc kiểm soát người dân.

Trong các nội dung quảng bá bán hàng, họ thường xuyên trích dẫn các khẩu hiệu được ĐCSTQ sử dụng trong các chiến dịch trấn áp như “duy trì ổn định”, “nhân vật chủ chốt” và “tụ tập trái phép”, đồng thời liệt kê nhiều dự án trấn áp khác nhau như “cảnh sát mạng”, “Dự án Skynet” và “Dự án Lá chắn Vàng”.

Việc Cisco sớm hỗ trợ ĐCSTQ trấn áp Pháp Luân Công cũng chính là điều được phát hiện từ các tài liệu tiếp thị của chính tập đoàn này.

Câu chuyện “thất bại cay đắng” của Cisco dường như cũng lặp lại tại đây. Tháng 4/2015, một kỹ sư người Tân Cương tên là A Bố Lý Tư đã tham dự một triển lãm kín tổ chức tại Tân Cương. Một gian hàng thuộc về “Landasoft” – đối tác lâu năm của IBM — đã thu hút sự chú ý của anh. Trong nhiều năm, “Landasoft” là nhà cung cấp phần mềm phân tích dữ liệu cảnh sát IBM i2 cho cảnh sát Tân Cương.

Sau đó, công ty này tự phát triển một phần mềm tương tự i2, tuyên bố có thể phát hiện và bắt giữ những người theo chủ nghĩa cực đoan trước khi họ “gây rối”. Các email và hồ sơ bị rò rỉ cho thấy sự tương đồng này không phải là ngẫu nhiên: phần mềm của “Landasoft” thực chất được sao chép từ i2.

Trong khi đó, điều ai cũng biết là sau khi router của Cisco bị Huawei sao chép và nhân bản trên diện rộng, router của Cisco hầu như đã bị loại khỏi thị trường Trung Quốc.

Việc IBM hỗ trợ các chính quyền toàn trị không phải lần đầu tiên xảy ra. Năm 2006, với sự ủng hộ của cả 2 đảng, Chủ tịch Ủy ban Quốc hội và Hành pháp Hoa Kỳ về Trung Quốc (CECC), Dân biểu Christopher Smith, đã đề xuất “Dự luật Tự do Internet Toàn cầu”, nhằm hạn chế sự tham gia của các tập đoàn công nghệ Hoa Kỳ vào các hoạt động giám sát của ĐCSTQ. Ông Smith đã so sánh điều này với việc IBM bán các máy đục thẻ chấm công cho Đức Quốc xã — những thiết bị sau đó được sử dụng để thống kê người Do Thái. Sau đó, IBM tuyên bố với AP rằng nhận định cho rằng IBM cố ý hợp tác với Đức Quốc xã là “không đúng sự thật và đã bị các nhà sử học có thẩm quyền bác bỏ”.

“Hỗ trợ ĐCSTQ bức hại” phải chịu trách nhiệm pháp lý: Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ xem xét “vụ án Cisco”

Trong trường hợp này, liệu các tập đoàn Hoa Kỳ có nên gánh chịu không chỉ trách nhiệm đạo đức mà còn cả trách nhiệm pháp lý tương xứng hay không? Có lẽ đó không phải là trách nhiệm chính, bởi hành vi hỗ trợ và tiếp tay đồng nghĩa với việc các tập đoàn này chỉ là đồng phạm, còn chủ thể phạm tội chính là ĐCSTQ.

Trong quá trình hoạt động ở nước ngoài, các tập đoàn Hoa Kỳ có thể cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và thiết bị cho các hành vi xâm phạm nhân quyền của chính quyền sở tại. Tuy nhiên, việc họ có thể bị khởi kiện tại Hoa Kỳ và phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không vẫn chưa bao giờ được định nghĩa rõ ràng trong hệ thống tư pháp Hoa Kỳ.

Đó cũng là lý do “vụ học viên Pháp Luân Công kiện Cisco” đã gây chấn động và thu hút sự quan tâm đặc biệt tại Hoa Kỳ, ít nhất là trong giới các tổ chức nhân quyền, giới tư pháp và cộng đồng doanh nghiệp.

Chỉ vài ngày trước, Tối cao Pháp viện Hoa kỳ vừa lắng nghe phần tranh biện của cả hai bên. Loạt phóng sự được trao giải xuất hiện đúng thời điểm này càng cho thấy Cisco không phải là tập đoàn duy nhất làm như vậy. Ông Hách Phượng Quân, cựu cảnh sát Phòng 610 thuộc Công an thành phố Thiên Tân, người sau đó đào thoát sang Úc để tìm tự do, từng tiết lộ rằng khi các sĩ quan cảnh sát đến các tập đoàn lớn của Hoa Kỳ để yêu cầu quyền truy cập vào bất kỳ dữ liệu nào, họ chưa bao giờ bị từ chối.

Cuộc bức hại của ĐCSTQ đang ngày càng mở rộng. “Dự án Lá chắn Vàng” ban đầu được phát triển lấy nhóm người tu luyện Pháp Luân Công làm đối tượng mẫu, đó cũng là lý do vì sao các tài liệu ban đầu của Cisco chủ yếu xoay quanh Pháp Luân Công. Nhưng khi công nghệ ngày càng hoàn thiện và phạm vi đối tượng cần giám sát ngày càng mở rộng, các thiết bị và công nghệ này cũng bắt đầu được áp dụng đối với nhiều nhóm người hơn — đúng như loạt điều tra của AP đã chỉ ra.

Quan chức cảnh sát ĐCSTQ cũng được đào tạo ở Châu Âu và Hoa Kỳ: Cần có ràng buộc pháp lý đối với các chế độ toàn trị

Trong thời kỳ chính sách nhân nhượng thịnh hành, việc hỗ trợ hệ thống đàn áp của ĐCSTQ không chỉ giới hạn ở thiết bị và công nghệ, công tác đào tạo nhân sự cũng là một mắt xích quan trọng.

Trong vụ phát sóng chèn tín hiệu ở Trường Xuân, Công an Phân cục Khoan Thành thuộc Công an thành phố Trường Xuân đã dùng cực hình đánh chết bác sĩ Lưu Hải Ba — người tham gia vụ phát sóng chèn tín hiệu — ngay trong đêm tiến hành cuộc truy bắt quy mô lớn. Đêm hôm đó, Phó Bí thư thứ nhất Thành ủy Trường Xuân Thường Tiểu Bình đã đến Phân cục Khoan Thành để truyền đạt ba chỉ thị:

“1. Đối phó với Pháp Luân Công là một nhiệm vụ chính trị gian khổ, không sợ đổ máu hay chết người;

2. Làm tốt công tác bảo mật, ngăn chặn rò rỉ thông tin gây ảnh hưởng quốc tế;

3. Các cơ quan kiểm tra kỷ luật và giám sát ở mọi cấp không được can thiệp điều tra các trường hợp học viên Pháp Luân Công bị đánh chết hoặc bị thương.”

Chính Thường Tiểu Bình này sau đó đã được đào tạo thêm tại một trường Đại học tại Hoa Kỳ với tư cách là một quan chức của ĐCSTQ. Một trường hợp khác còn gây rúng động hơn: lực lượng cảnh sát của một quốc gia châu Âu từng có chương trình hợp tác và đào tạo với cảnh sát của ĐCSTQ, thậm chí còn mời những cảnh sát chính trị khét tiếng nhất của ĐCSTQ — bao bao gồm các lãnh đạo Tổng đội An ninh Quốc gia thuộc cảnh sát nhiều tỉnh — sang nước này tham gia đào tạo, bồi dưỡng.

Bất kỳ công nghệ mới nào xuất hiện cũng đều là con dao hai lưỡi, đều có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực: thuốc nổ có thể dùng để khai khoáng nhưng cũng có thể chế tạo bom; năng lượng nguyên tử có thể phát điện nhưng cũng có thể sản xuất vũ khí hạt nhân; internet cùng các thiết bị liên quan có thể mang lại tự do thông tin nhưng cũng có thể bị sử dụng để giám sát và bức hại người dân. Vấn đề nằm ở chỗ ai là người sử dụng chúng.

Không thể hoàn toàn trông chờ vào sự tự kiềm chế của doanh nghiệp. Sự giám sát của truyền thông, công chúng và môi trường tự do thông tin, cùng với các ràng buộc không chỉ về đạo đức mà còn về pháp lý, cùng với sự can thiệp thích đáng của chính phủ — bao gồm cả các biện pháp cấm vận đối với các quốc gia toàn trị – đều là những yếu tố không thể thiếu.

Có lẽ việc Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ xét xử “vụ án Cisco” và loạt phóng sự của AP được trao Giải Pulitzer xuất hiện gần như cùng lúc không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà ít nhất đã trở thành một cơ hội để toàn xã hội chú ý đến vấn đề này.

Tác giả: Hoành Hà

Bản gốc tiếng Trung đăng trên The Epoch Times.

Minh Hòa biên dịch

Xem thêm: 

Xem thêm

Vụ kiện Cisco: Một cuộc chiến giữa nhân quyền và lợi ích

Vụ kiện Cisco là một phép thử đối với chính nền tảng của nước Mỹ.