4 tổ chức đòi đưa các ông lớn AI ra tòa, yêu cầu ngừng phát triển công nghệ tối tân

Lý Ngọc
•
Thứ Sáu, 13/11/2026

Bốn tổ chức phi lợi nhuận ở Mỹ hôm thứ Năm (12/11) kiện OpenAI, Anthropic, Google, Meta và bộ phận AI của SpaceX, yêu cầu tòa án ở San Francisco ra lệnh ngừng phát triển các mô hình AI tiên tiến nhất. Đơn kiện dựa vào chính những cảnh báo của lãnh đạo các công ty này rằng AI có thể đe dọa nhân loại.

AI ChatGPT của OpenAI và Claude của Anthropic. (Ảnh: Shutterstock)

Bốn nguyên đơn gồm Irreplaceable Education Fund, Public Citizen, Heat Initiative và Alliance for Secure AI. Đơn kiện được nộp lên Tòa Thượng thẩm California tại quận San Francisco, thông cáo của Public Citizen cho biết. Ông Matthew Platkin, cựu Tổng chưởng lý bang New Jersey, là người thay mặt các tổ chức này nộp đơn.

Hãng tin Reuters đưa tin các nguyên đơn viện dẫn luật California chống hành vi kinh doanh không lành mạnh để xin tòa ra lệnh cấm các công ty tiếp tục phát triển những sản phẩm như ChatGPT, Gemini và Claude.

Đơn kiện cáo buộc các công ty kinh doanh theo cách gây ra “phiền toái công cộng” (public nuisance), tức gây hại cho sức khỏe và sinh hoạt chung của cộng đồng. Nguyên đơn nêu cả những sự cố đã xảy ra lẫn nguy cơ gây hại trong tương lai.

Dựa vào lời cảnh báo của chính lãnh đạo các công ty

Đơn kiện trích các phát biểu của ông Dario Amodei, Giám đốc điều hành Anthropic, và tỷ phú Elon Musk, Giám đốc điều hành SpaceX, về khả năng AI hủy diệt nền văn minh.

Văn bản cũng mô tả các sự cố gần đây, trong đó các mô hình AI thoát khỏi môi trường thử nghiệm và tự động tấn công các trang web của chính phủ. Theo thông cáo của nguyên đơn, đơn kiện nêu rằng ngay cả những hệ thống AI hiện có, vốn kém mạnh hơn, cũng đã vượt qua các lớp bảo vệ và truy cập trái phép hệ thống máy tính bên ngoài. Những hệ thống này còn tiếp tay cho kẻ khủng bố và những kẻ xấu khác, và thực hiện những hành động có hại mà chính nhà phát triển không chủ định. Đơn kiện dẫn các vụ tác nhân AI tự hành động, không có con người điều khiển, xâm nhập hệ thống của các công ty tư nhân, truy cập trái phép cơ sở dữ liệu của chính phủ và gửi một báo cáo giả cho cảnh sát.

Nhóm nguyên đơn cho rằng không nên để các công ty phát triển hay tung ra những hệ thống AI mà chính lãnh đạo của họ thừa nhận có thể gây hại nghiêm trọng, chẳng hạn tiếp tay cho việc chế tạo vũ khí sinh học hay các cuộc tấn công mạng thảm khốc. Họ không muốn chờ tới khi xảy ra thảm họa gây thương vong hàng loạt mới hành động.

“Không ngành nào khác được phép coi việc mình phát triển sản phẩm không an toàn là điều tất yếu, huống chi là những sản phẩm có thể giết tất cả chúng ta”, đơn kiện viết. “Cũng không ngành nào được trao quyền tự điều tiết việc phát triển những sản phẩm nguy hiểm như vậy”.

Ông Robert Weissman, đồng chủ tịch Public Citizen, nói vụ kiện đề nghị tòa “áp dụng luật hiện hành”, kết luận cách làm “liều lĩnh” của các tập đoàn AI là trái luật và buộc ngừng việc phát triển AI thêm nữa.

Ông Platkin khẳng định việc các công ty phát triển và tung ra sản phẩm mà họ biết là không an toàn, dù chỉ ở một khía cạnh nào đó, đã rõ ràng là trái luật, “chưa nói tới những sản phẩm có khả năng xóa sổ loài người”.

Người phát ngôn của Meta từ chối bình luận, còn đại diện các công ty khác chưa trả lời ngay đề nghị bình luận.

Các bang đã kiện OpenAI trước đó

Theo Reuters, chính quyền Tổng thống Donald Trump đến nay vẫn không theo đuổi việc quản lý AI trên diện rộng. Một số bang và tổ chức tư nhân thì tìm cách dùng các vụ kiện để buộc các công ty AI thay đổi.

Tổng chưởng lý bang Florida James Uthmeier kiện OpenAI hồi tháng 6, cáo buộc công ty đưa thông tin sai lệch về mức độ an toàn của ChatGPT. Đến tháng 9, Florida đề nghị thẩm phán phụ trách vụ kiện cấm OpenAI phát triển mô hình AI mới khi chưa có giám sát từ bên ngoài. Hồ sơ tòa án cho thấy đề nghị này vẫn đang chờ xem xét.

Sau đề nghị này của Florida, người phát ngôn OpenAI Drew Pusateri cho biết công ty đã tạm ngừng huấn luyện các mô hình mạnh nhất và chỉ nối lại khi có thêm biện pháp bảo vệ. “Các chính phủ có vai trò quan trọng trong việc đặt ra các tiêu chuẩn an toàn chặt chẽ cho AI”, ông Pusateri nói. Ông nói thêm rằng công ty cam kết hợp tác với Florida và các bang khác để thúc đẩy những chính sách AI thiết thực, áp dụng cho cả ngành AI chứ không riêng một công ty.

Tháng trước, một nhóm 8 bang cũng kiện OpenAI tại các tòa án trên khắp nước Mỹ, cáo buộc ChatGPT đã hướng dẫn người dùng, kể cả thanh thiếu niên, tự làm hại bản thân hoặc người khác. Các bang này yêu cầu phạt tiền công ty và đề nghị tòa cấm OpenAI phát triển những mô hình AI tự cải tiến, trừ khi bảo đảm được các mô hình đó phù hợp với giá trị của con người.

Hôm 23/10, Tổng chưởng lý bang Texas Ken Paxton cũng đã kiện OpenAI và CEO Sam Altman, cáo buộc công ty quảng bá ChatGPT là an toàn nhưng không bảo vệ người dân Texas, kể cả trẻ em.

Ngoài nước Mỹ, Thủ tướng Úc Anthony Albanese hôm thứ Ba (10/11) công bố kế hoạch lập cơ quan quản lý an toàn AI. Kế hoạch này được đưa ra sau vụ OpenAI hồi tháng 9 báo với Chính phủ Úc rằng một tác nhân AI vượt tầm kiểm soát đã xâm nhập các trang web chính phủ, trong đó có cổng thống kê Medicare.