Chính phủ Mỹ hôm thứ Sáu (9/1) đã khẩn cấp ban hành cảnh báo du lịch ở mức cao nhất, yêu cầu toàn bộ công dân Hoa Kỳ “lập tức rời khỏi Venezuela”, với lý do tình hình an ninh tại nước này đang rơi vào trạng thái bất ổn nghiêm trọng và khó lường.

Bộ Ngoại giao Mỹ. (Ảnh: Shutterstock)

Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo trên nền tảng mạng xã hội X rằng, mặc dù các chuyến bay quốc tế đã được khôi phục, nhưng rủi ro an ninh trong nước vẫn ở mức cực kỳ cao. Hiện tại, phía Mỹ không thể cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ lãnh sự khẩn cấp nào cho công dân Mỹ đang ở Venezuela.

Cảnh báo này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi quân đội Mỹ tiến hành một chiến dịch đột kích tại Caracas. Rạng sáng ngày 3/1, quân đội Mỹ đã thực hiện chiến dịch ban đêm mang tên ‘Chiến dịch Quyết tâm Tuyệt đối’, bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro cùng vợ là Cilia Flores tại thủ đô. Hai người sau đó bị đưa sang Mỹ xét xử và đã tuyên bố không nhận tội trước Tòa án Liên bang New York đối với hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng, bao gồm cả tội danh “khủng bố ma túy”.

An ninh xấu đi và mối đe dọa từ dân quân

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết, hiện nay tại Venezuela xuất hiện các lực lượng dân quân thân chính phủ, được gọi là “colectivos”, lập các chốt chặn, dừng xe kiểm tra và tìm kiếm dấu hiệu mang quốc tịch Mỹ hoặc ủng hộ Hoa Kỳ. Washington kêu gọi các công dân Mỹ còn ở lại Venezuela theo dõi sát tình hình các chuyến bay, nhanh chóng rời đi, đồng thời thiết lập nhiều kênh liên lạc và chuẩn bị các phương án ứng phó khẩn cấp.

Trong bối cảnh Mỹ yêu cầu công dân khẩn trương sơ tán, thủ đô Caracas đang ở trong tình trạng báo động cao, với các biện pháp kiểm soát an ninh được tăng cường rõ rệt. Báo Asahi Shimbun của Nhật Bản, dựa trên lời kể của người dân địa phương, mô tả bầu không khí căng thẳng và sợ hãi bao trùm xã hội Venezuela sau vụ bắt giữ ông Maduro.

Một tài xế xe buýt công cộng ngoài 40 tuổi tại Caracas cho biết, cứ khoảng mỗi km lại có một trạm kiểm soát. Ngày 8/1, xe buýt của ông bị cảnh sát chặn lại, lực lượng an ninh lên xe kiểm tra giấy tờ tài xế và quan sát từng hành khách, cuối cùng đưa một người xuống xe với lý do “đáng ngờ”, nhưng không giải thích cụ thể.

Theo các nguồn tin, sau chiến dịch của quân đội Mỹ, chính quyền Venezuela đã tăng cường triển khai an ninh và cảnh báo sẽ trấn áp các hành vi bị cho là hợp tác với “thế lực nước ngoài”. Ngoài lực lượng chính quy, các dân quân vũ trang “colectivos” ủng hộ ông Maduro cũng xuất hiện dày đặc trên đường phố. Những người này thường che mặt, mang theo vũ khí, chặn người dân để kiểm tra điện thoại, tìm kiếm các nội dung liên quan đến ủng hộ Mỹ hoặc chống chính phủ.

Quan hệ ngoại giao có dấu hiệu chuyển biến

Hiện Mỹ vẫn xếp Venezuela vào cấp độ cảnh báo du lịch 4: Không được đi lại, mức cao nhất. Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh rằng Venezuela tồn tại các “rủi ro cực đoan đối với công dân Mỹ”, bao gồm bắt giữ tùy tiện, tra tấn trong giam giữ, khủng bố, bắt cóc, tội phạm nghiêm trọng, bất ổn xã hội, cũng như hệ thống y tế và y tế công cộng yếu kém.

Trên thực tế, từ năm 2019, Mỹ đã cảnh báo công dân không nên đến Venezuela và vào tháng 3 cùng năm đã rút toàn bộ nhân viên ngoại giao khỏi Đại sứ quán tại Caracas. Cơ quan này đến nay vẫn đóng cửa.

Tuy nhiên, ngay trước khi cảnh báo du lịch mới được ban hành, cả Mỹ và Venezuela đều xác nhận đang có những tiếp xúc ban đầu nhằm xem xét khả năng khôi phục quan hệ ngoại giao. Một phái đoàn Mỹ đã tới Venezuela để đánh giá khả năng mở lại Đại sứ quán Mỹ tại Caracas.

Gia tăng sức ép quân sự và kinh tế

Kể từ khi Tổng thống Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng, Washington đã rõ rệt gia tăng áp lực đối với chính quyền xã hội chủ nghĩa Venezuela và các mạng lưới buôn bán ma túy xuyên quốc gia. Trong khuôn khổ ‘Chiến dịch Nam Mũi Giáo’ khởi động từ tháng 9 năm ngoái, quân đội Mỹ đã tiến hành hàng chục cuộc tấn công nhằm vào các tàu buôn ma túy tại Thái Bình Dương và vùng Caribe.

Về kinh tế, Mỹ đồng thời mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với ngành năng lượng Venezuela. Gần đây, ông Trump đã ra lệnh trừng phạt các tàu chở dầu ra vào Venezuela. Ngày 10/1, Mỹ đã bắt giữ một tàu chở dầu tại vùng Caribe với cáo buộc vi phạm lệnh trừng phạt.

Sau khi ông Maduro bị bắt, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiếp nhận khoảng 30–50 triệu thùng dầu thô bị trừng phạt, với nguồn thu do ông giám sát, nhằm “mang lại lợi ích cho người dân Venezuela và Mỹ”. Ông cũng chỉ đạo Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright thúc đẩy các sắp xếp liên quan, đồng thời khuyến khích các công ty năng lượng Mỹ đầu tư vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Venezuela để hỗ trợ khôi phục năng lực sản xuất.