Cục Thống kê: Ca tử vong do đột quỵ tăng gấp 2 lần sau 4 năm, “trẻ hóa” với nhóm 25-49 tuổi

Sơn Nguyên
•
Thứ Sáu, 13/11/2026

Số ca tử vong do đột quỵ được đăng ký khai tử tại Việt Nam đã tăng từ 16.000 ca năm 2021 lên 33.100 ca năm 2025, gấp 2,07 lần. Trong đó, nam giới chiếm gần 70% số ca tử vong do đột quỵ, khoảng cách chênh lệch về giới tính đặc biệt lớn ở nhóm 25-49 tuổi.

Một ca đột quỵ ở người trẻ (18-44 tuổi) tại Khoa chấn thương chỉnh hình & Cột sống – Bệnh Viện Bạch Mai. (Ảnh: Đỗ Hằng/chanthuongvacotsong.bachmai.gov.vn)

Ngày 12/11, tại Hà Nội, Cục Thống kê cùng Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu (Vital Strategies) công bố báo cáo “Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025”, được lập từ dữ liệu đăng ký khai tử.

Theo báo cáo, ung thư, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, xơ gan và suy thận là những nguyên nhân gây tử vong do bệnh tật đáng chú ý, với số trường hợp tử vong có xu hướng gia tăng (trong giai đoạn nghiên cứu).

Nhóm bệnh hệ tuần hoàn, gồm các bệnh của tim và mạch máu, được ghi nhận với 179.800 ca tử vong trong giai đoạn 2021-2025, chiếm gần 9,9% số ca tử vong vì bệnh tật được đăng ký khai tử. Số bệnh nhân tử vong vì các bệnh tuần hoàn tăng nhanh từ 29.700 ca vào năm 2021 (chiếm 7,7% số ca tử vong vì bệnh tật) lên 47.300 ca vào năm 2025 (chiếm 15,4%).

Trong đó, đột quỵ (tai biến mạch máu não) là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh tuần hoàn. Trong 5 năm 2021-2025, cả nước có 109.400 người tử vong do đột quỵ, chiếm 60,8% số ca tử vong do các bệnh của hệ tuần hoàn. Số ca tử vong do đột quỵ tăng mạnh, từ 16.000 trường hợp năm 2021 lên 33.100 trường hợp năm 2025, gấp 2,07 lần sau 4 năm.

Đứng thứ hai trong nhóm là bệnh tim thiếu máu cục bộ (tim không được cấp đủ máu do động mạch vành bị hẹp hay tắc), gồm cả nhồi máu cơ tim, với 33.700 ca tử vong trong 5 năm. Số ca tử vong do nhóm bệnh này giảm từ 7.236 trường hợp năm 2022 xuống 5.564 trường hợp năm 2024, nhưng tăng lên tới 7.659 trường hợp vào năm 2025.

Tăng huyết áp, kể cả tăng huyết áp có suy tim, gây ra 4.915 ca tử vong; số ca tăng từ 682 năm 2021 lên 1.409 năm 2025.

Số ca tử vong do viêm cơ tim và tâm phế mạn chiếm tỷ trọng nhỏ trong nhóm bệnh tuần hoàn. Năm 2025 ghi nhận 687 trường hợp tử vong do hai nhóm bệnh này.

Nam giới chiếm gần 70% số ca tử vong do đột quỵ, đặc biệt lớn ở nhóm 25-49 tuổi

Trong 109.400 ca tử vong do đột quỵ từ năm 2021 – 2025, nam giới chiếm 69,2%, nữ giới 30,8%, tức số ca ở nam cao gấp 2,2 lần ở nữ.

Khoảng cách chênh lệch số ca tử vong xét theo giới tính thể hiện lớn nhất ở nhóm 25-49 tuổi, với số nam giới tử vong cao gấp 5-7 lần nữ giới. Cụ thể, nhóm 25-29 tuổi có 1.004 nam tử vong vì đột quỵ, trong khi nữ giới chỉ 175 ca; nhóm 35-39 tuổi có 3.088 ca nam tử vong và 496 ca nữ tử vong.

Từ 50 tuổi trở lên, số ca tử vong do đột quỵ ở cả hai giới đều tăng, nam giới vẫn có số ca tử vong cao hơn nữ giới.

Khoảng cách này thu hẹp dần ở nhóm tuổi cao: nhóm 75-79 tuổi có 4.761 ca nam và 4.096 ca nữ. Từ 80 tuổi trở lên, số nữ giới tử vong vì đột quỵ lại nhiều hơn nam, 7.168 ca so với 5.824 ca. Báo cáo giải thích điều này phù hợp với cơ cấu dân số, do phụ nữ thường sống thọ hơn.

So với các bệnh tuần hoàn khác, tử vong do đột quỵ cũng có xu hướng xảy ra ở độ tuổi trẻ hơn. Từ nhóm 30-34 tuổi đến nhóm 50-54 tuổi, tỷ lệ của mỗi nhóm trong tổng số ca tử vong do đột quỵ tăng từ 2,0% lên 9,5%. Với các bệnh tuần hoàn khác, tỷ lệ này tăng từ 2,3% lên 7,3%. Ngược lại, nhóm từ 80 tuổi trở lên chỉ chiếm 11,9% số ca tử vong do đột quỵ so với 18,2% ở các bệnh tuần hoàn khác.

Mức tăng năm 2024-2025 một phần do ghi nhận tốt hơn

Cục Thống kê lưu ý các con số trên phản ánh nguyên nhân tử vong được ghi trong dữ liệu khai tử rồi mã hóa theo danh mục của Bộ Y tế, không thay cho việc xác định nguyên nhân tử vong theo chuyên môn y tế.

Dữ liệu về nguyên nhân tử vong cũng còn nhiều hạn chế. Trong giai đoạn 2021-2025, có 285.200 ca, tức 10,2% số ca được đăng ký khai tử, không xác định được nguyên nhân; 20,6% được ghi là suy yếu do tuổi già. Riêng các ca tử vong vì bệnh tật, 72,0% chưa xác định được bệnh cụ thể.

Ấn phẩm nêu rõ số ca tử vong do ung thư, đột quỵ, suy thận hay đái tháo đường tăng trong năm 2024 và 2025 một phần là do số ca “không xác định nguyên nhân” giảm. Mức tăng này vì vậy không hoàn toàn phản ánh thay đổi thật về dịch tễ, tức tình hình bệnh tật trong dân số.

Dù vậy, cơ quan này vẫn nhận định gánh nặng tử vong do các bệnh không lây nhiễm đang tăng, phản ánh tác động của lối sống hiện đại, ô nhiễm môi trường và quá trình già hóa dân số.

Hồi tháng 2/2024, PGS.TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết Việt Nam có khoảng 200.000 người bị đột quỵ mỗi năm. Theo ông, tỷ lệ người sống sót sau đột quỵ bị khuyết tật ở mức cao, và số người bệnh đến viện sớm mới đạt khoảng 20%, rất thấp so với thế giới.

“Giờ vàng” cấp cứu người bị đột quỵ

Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân đến viện ngay khi có dấu hiệu nghi đột quỵ, gồm méo miệng một bên, nói ngọng, mất khả năng nói, yếu liệt hoặc tê bì tay chân một bên, mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt. Người bệnh không nên nằm chờ tự hồi phục hay tự chữa theo mẹo dân gian.

Trong sơ cấp cứu, thời gian là yếu tố then chốt quyết định kết quả điều trị đột quỵ. Người bệnh chỉ có 4,5 giờ kể từ khi khởi phát để được dùng thuốc tiêu sợi huyết (thuốc làm tan cục máu đông). Cơ hội can thiệp lấy huyết khối (lấy cục máu đông ra khỏi mạch máu não) chỉ trong 6 giờ đầu, một số trường hợp đặc biệt có thể tới 24 giờ.

Các bước sơ cứu người bị đột quỵ:

Gọi ngay cấp cứu 115 và nói rõ nghi người bệnh bị đột quỵ não.
Ghi lại thời điểm khởi phát, thuốc đang dùng và bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim, đái tháo đường.
Cho người bệnh nằm nghiêng, đầu cao, nới lỏng quần áo. Nếu người bệnh bị ngã, không cố di chuyển họ.
Nếu người bệnh bất tỉnh, kiểm tra xem họ còn thở không; khi không bắt được mạch, bắt đầu hồi sinh tim phổi (CPR).
Không cho người bệnh uống bất kỳ thuốc nào, kể cả aspirin hay an cung, vì đột quỵ có thể do vỡ mạch máu não.
Không cho ăn uống vì người bệnh có thể bị rối loạn nuốt, dễ sặc.
Không để người bệnh tự đi xe đến viện.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến nghị ăn nhiều rau quả, hạn chế muối và chất béo bão hòa, giữ cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, không hút thuốc và hạn chế rượu bia. Người có tăng huyết áp, mỡ máu cao, đái tháo đường hay bệnh tim như rung nhĩ (nhịp tim không đều) cần theo dõi định kỳ, dùng thuốc theo chỉ định và không tự ý ngừng thuốc.

Xem thêm: